Trung Đông-Bắc Phi trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung ngũ cốc do xung đột Nga-Ukraine

Báo The Arab Weekly vừa đăng bài phân tích nhận định rằng việc Nga triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine có nguy cơ làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu nhiều mặt hàng như ngũ cốc và hạt tinh dầu từ cả hai nước này sang các khu vực khác trên thế giới, trong đó có Trung Đông và Bắc Phi.

Ngoài ra, kịch bản phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt cứng rắn đối với Moskva có thể tác động hơn nữa đến nguồn cung năng lượng và kim loại.

Các nhà phân tích của Ngân hàng Commerzbank (Đức) đánh giá: “Nếu những lệnh trừng phạt ảnh hưởng đến giao dịch thanh toán của các ngân hàng Nga và có thể bao gồm cả gói bảo hiểm cho hoạt động chuyển giao dầu khí của Nga, không loại trừ tình trạng thiếu hụt nguồn cung sẽ xảy ra”.

Xuất khẩu hàng hóa của Nga có thể bị gián đoạn do khách hàng không thể mở thư tín dụng từ các ngân hàng phương Tây để chi trả cho những giao dịch mua bán này.

Đáng chú ý, Nga và Ukraine là những nhà cung cấp lúa mỳ chủ chốt, chiếm 29% tổng khối lượng xuất khẩu toàn cầu, trong đó phần lớn lượng hàng hóa này vận chuyển qua các cảng ở Biển Đen tới những khách hàng lớn ở Trung Đông-Bắc Phi như Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ.

Ukraine là một trong bốn nhà xuất khẩu ngô hàng đầu thế giới, với khối lượng xuất khẩu trung bình 4,5 triệu tấn/tháng cho các khách hàng quan trọng như Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU). Nga và Ukraine cũng chiếm khoảng 80% lượng dầu hướng dương xuất khẩu trên quy mô toàn cầu.

Cuộc xung đột Nga-Ukraine là một tác nhân khiến dầu thô tăng giá vượt ngưỡng 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ năm 2014, trong khi giá lúa mỳ tăng lên mức cao nhất trong hơn 9 năm qua, còn giá ngô vươn tới mức đỉnh của 8 tháng.

* Hệ lụy khi Ukraine đóng cảng biển

Ukraine đã đình chỉ hoạt động vận tải thương mại tại các cảng của nước này sau khi căng thẳng Nga-Ukraine leo thang, làm dấy lên lo ngại về sự gián đoạn nguồn cung ngũ cốc và hạt tinh dầu. Trước đó, Nga đã ra lệnh đóng cửa Biển Azov đối với các tàu thương mại cho đến khi có thông báo mới, song vẫn duy trì hoạt động thương mại tại các cảng ở Biển Đen.

Theo ước tính, xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine là khoảng 5-6 triệu tấn/tháng, bao gồm khoảng 4,5 triệu tấn ngô, 1 triệu tấn lúa mỳ và phần còn lại chủ yếu là lúa mạch. Các cảng xuất khẩu ngũ cốc chính của Ukraine gồm Chornomorsk, Mykolayiv, Odessa, Kherson và Yuzhny.

Nhiều khách hàng nhập khẩu ngũ cốc của Ukraine từ Ai Cập đã phải hủy bỏ đợt đấu thầu lúa mỳ quốc tế hôm 24/2 vừa qua trong bối cảnh họ không nhận được lời chào hàng nào của Nga hoặc Ukraine khi xung đột xảy ra.

Các lực lượng Nga bắt đầu triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine kể từ ngày 24/2. Một nhà giao dịch ngũ cốc tại châu Âu cho biết, diễn biến căng thẳng hiện nay khiến thị trường phải “nín thở” để chờ đợi những tín hiệu rõ ràng về tình hình căng thẳng giữa hai bên. Các cảng ở Biển Azov và Biển Đen cho đến nay dường như không bị thiệt hại theo báo cáo ban đầu của cơ quan vận tải hàng hải.

Giới thương nhân cho biết, thị trường đang đánh giá về tác động khi nhiều nhà cung cấp sẽ không thể hoàn thành nghĩa vụ giao hàng theo hợp đồng vì những lý do bất khả kháng. Tập đoàn vận tải biển Maersk ngày 24/2 cho biết họ đã tạm dừng hoạt động cập cảng ở Ukraine cho đến cuối tháng Hai này và đóng cửa văn phòng chính ở Odessa trên bờ Biển Đen vì lo ngại xung đột leo thang.

Tương tự, nhà kinh doanh sản phẩm nông nghiệp toàn cầu Bunge Ltd. thông báo họ đã đóng cửa văn phòng công ty ở Ukraine và đình chỉ các hoạt động giao dịch ngũ cốc tại cảng Nikolaev. Trong khi đó, đối thủ của Bunge Ltd., công ty Archer-Daniels Midland Co. cho biết các cơ sở của họ ở Ukraine, bao gồm cả một điểm xuất khẩu ngũ cốc ở Odessa, đã ngừng hoạt động.

* Ảnh hưởng tới nhiều khu vực

Giá lúa mỳ kỳ hạn tại Mỹ đã tăng lên mức cao nhất trong gần một thập kỷ do xung đột đe dọa làm gián đoạn nguồn cung cấp từ khu vực, trong khi giá lúa mỳ kỳ hạn tại châu Âu cũng vươn tới các mức đỉnh kỷ lục.

Một thương nhân châu Âu giấu tên cho biết trong trường hợp xung đột Nga-Ukraine leo thang hơn nữa, các nền kinh tế tại Trung Đông-Bắc Phi như Ai Cập, Liban, Thổ Nhĩ Kỳ… sẽ phải tìm kiếm nguồn cung cấp lúa mỳ thay thế nếu các con tàu chở hàng không thể khởi hành trong tương lai gần.

Riêng tại Ai Cập, chính phủ nước này đã phải xem xét các kịch bản ứng phó với tác động từ cuộc khủng hoảng Nga-Ukraine đối với nền kinh tế quốc gia, trong đó có nhập khẩu lúa mỳ, dòng chảy du lịch và giá xăng dầu. Theo Thủ tướng Ai Cập Mostafa Madbouly, cuộc khủng hoảng Nga-Ukraine đe dọa tác động đáng kể đến giá nhiều mặt hàng cơ bản trên toàn thế giới, đồng thời khẳng định Cairo đang theo dõi chặt chẽ những tác động kinh tế và chính trị của cuộc khủng hoảng này.

Nga và Ukraine hiện là nhà xuất khẩu lúa mỳ lớn nhất sang quốc gia Bắc Phi này. Mặc dù Ai Cập có thể đa dạng hóa nguồn nhập khẩu lúa mỳ từ một số đối tác bên ngoài châu Âu, như Mỹ, Argentina, Canada và Paraguay, song không chắc các nước này có thể đáp ứng sự thiếu hụt lúa mỳ của Ai Cập nếu khủng hoảng xảy ra. Số liệu của Bộ Cung ứng và Nội thương Ai Cập cho biết, quốc gia này đã nhập khẩu 5,5 triệu tấn lùa mỳ năm 2021 và dự kiến sẽ nhập khoảng 5,3 triệu tấn trong năm nay./.