Trung tâm năng lượng sạch miền Trung - Bài 2: Tháo gỡ nút thắt

Gió hun hút, nắng bỏng rát. Quảng Trị khắc nghiệt từng chỉ biết đến gió Lào, cát trắng nay vươn lên cùng những tua-bin điện gió sừng sững nơi viễn biên, những cánh pin mặt trời trải dài như biển gương ở đồng bằng. Giữa cái nắng đổ lửa miền Trung, cánh quạt khổng lồ vẫn miệt mài xoay, như cánh tay con người vươn lên trời xanh.

Đứng dưới chân tua-bin gió ở Hướng Linh, ông Hồ Văn Bền – người dân bản địa nheo mắt nhìn lên rồi cười chua chát: “Nó quay đấy, nhưng nhiều khi cũng… chỉ để quay. Điện làm ra, không phải lúc nào cũng bán được hết”. Câu nói mộc mạc mà như lưỡi dao phơi bày nghịch lý: Quảng Trị có nắng gió dồi dào, nhưng hạ tầng và cơ chế vẫn như chiếc “nút cổ chai” chặn lối.

*Nút thắt chặn dòng điện xanh

Ở Hướng Hóa, mùa gió rộ, tua-bin quay suốt ngày đêm. Thế nhưng không ít lúc, công suất buộc phải cắt giảm vì lưới điện quá tải. Mỗi MW bị cắt giảm phát đồng nghĩa hàng tỷ đồng “bốc hơi” trong một ngày. Doanh nghiệp mất mát, cơ hội việc làm và nguồn thu ngân sách địa phương cũng trôi theo.

*Chính quyền vào cuộc tháo gỡ

Không để doanh nghiệp “tự bơi”, Quảng Trị nhiều lần làm việc với các bộ ngành, thậm chí báo cáo trực tiếp Thủ tướng, nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng và cơ chế. Tỉnh kiến nghị giao EVNGENCO1 làm chủ đầu tư Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trị (1.320 MW), đồng thời đề xuất EVN triển khai Nhà máy LNG Quảng Trạch III (1.500 MW), nhằm tận dụng hạ tầng Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I, II, qua đó củng cố vai trò EVN trong an ninh năng lượng quốc gia.

Quảng Trị cũng đề nghị EVN đẩy nhanh các dự án then chốt: Trạm cắt 500kV Quảng Trị 2, đường dây 500kV Lao Bảo – Quảng Trị 2, trạm biến áp 500kV Lao Bảo và hệ thống 220kV. Đây là công trình phải vận hành trước năm 2027 theo Quy hoạch điện VIII. Cùng với đó, Quảng Trị đề xuất nâng cấp tuyến 220kV Đông Hà – Đồng Hới – Ba Đồn – Vũng Áng để giải tỏa công suất điện mặt trời đang ùn ứ.

Quảng Trị xác định năng lượng là một trong bốn trụ cột phát triển kinh tế, với nhiều cơ chế ưu đãi về đất đai, thuế và thủ tục hành chính nhằm tạo thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư. Giám đốc Sở Công Thương Hồ Xuân Hòe khẳng định, ngành công thương sẽ luôn đồng hành cùng doanh nghiệp, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai dự án. Ông nhấn mạnh, phát triển năng lượng sạch không chỉ là mục tiêu tăng trưởng kinh tế, mà còn là trách nhiệm đối với một tương lai xanh, bền vững của đất nước.

*Khát vọng từ bản làng biên giới

Ở Hướng Hóa, người dân cảm nhận rõ sự đổi thay. Những bản làng quanh năm sương phủ nay sáng rực ánh đèn từ gió, từ nắng quê hương. Bà Hồ Thị Mơn - phụ nữ Pa Kô ở Khe Sanh ngẩng nhìn cột gió: “Hồi trước chỗ ni toàn rừng hoang, đi làm rẫy cực lắm. Giờ con cháu được làm công nhân, có lương hằng tháng. Mình mừng cái bụng lắm. Chỉ mong điện làm ra đừng bỏ phí, để bà con được hưởng nhiều hơn”.

Những vòng quay của tua-bin gió, ánh sáng từ các tấm pin mặt trời không chỉ mang lại điện năng, mà còn thắp lên niềm tin vào tương lai. Người dân có thêm nghề mới, con trẻ có cơ hội học hành, thanh niên được làm việc tại quê hương thay vì tha phương cầu thực. Anh Bùi Viết An, Trưởng ca điều hành Nhà máy điện gió Hướng Linh cười hiền: “Tui may mắn lắm, được làm việc tại quê hương mình. Vừa có thu nhập cao, ổn định, vừa lo được cho gia đình, lại học hỏi thêm công nghệ mới”.

Trung tâm năng lượng sạch miền Trung - Bài 1: Nắng gió hóa cơ hội

Trung tâm năng lượng sạch miền Trung - Bài cuối: Khát vọng 2030