Ưu tiên nâng tầm cho dự báo biển

Khu vực biển và ven biển với tài nguyên thiên nhiên trù phú hiện đang mang lại sinh kế cho nhiều người dân. Tuy nhiên, trước tác động của biến đổi khí hậu, nơi đây thường xuyên hứng chịu những khắc nghiệt của thiên tai cực đoan như: Bão, nước biển dâng, triều cường, sóng lớn, xâm nhập mặn… với diễn biến ngày càng phức tạp, dị thường. Rủi ro do thiên tai có nguy cơ gia tăng cùng với tốc độ đô thị hóa, yêu cầu về phát triển kinh tế và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, làm tốt dự báo biển sẽ góp phần chủ động phòng, chống, giảm nhẹ rủi ro thiên tai trên biển, đảm bảo sinh kế của người dân vùng ven biển một cách bền vững, góp phần phát triển kinh tế biển đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh theo tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Bá Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, Việt Nam có đường bờ biển dài với vùng biển chủ quyền rộng lớn nên nhu cầu về đa dạng thông tin dự báo biển phục vụ phòng tránh thiên tai, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, an toàn hàng hải, khẳng định chủ quyền biển đảo và phát triển kinh tế biển là rất lớn.

Dự báo biển đã thực hiện nghiệp vụ cho tất cả các yếu tố hải văn như thủy triều, sóng biển, dòng chảy biển, nước dâng do bão và do gió mùa. Thời hạn dự báo biển cũng đã được tăng lên như: Sóng biển, dòng chảy biển dự báo đến 10 ngày, nước dâng do bão và gió mùa dự báo trước 3 ngày, thủy triều và cảnh báo triều cường được thực hiện chi tiết trên các trạm khí tượng hải văn ven biển, hải đảo và các vị trí trọng điểm (cửa sông, cảng, khu kinh tế trọng điểm ven biển).

Một trong những dự báo quan trọng đó là việc dự báo bão, áp thấp nhiệt đới trên biển, Tiến sĩ Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng điều hành Cục Khí tượng Thủy văn cho biết, thông tin dự báo càng sớm càng tốt và được tính bằng giờ chứ không tính bằng ngày như các loại thiên tai khác. Điều này, sẽ giúp các phương tiện hoạt động trên biển nhanh chóng thoát ra ngoài vùng nguy hiểm của bão, áp thấp nhiệt đới hoặc vào kịp thời các khu tránh trú an toàn. Mặt khác các thông tin dự báo phải rất sớm, tin cậy về cả vị trí, cường độ, hướng di chuyển và vùng gió mạnh, sóng lớn để các cơ quan chức năng hoặc chủ phương tiện quyết định phương án an toàn nhất.

Các hoạt động kinh tế - xã hội rất cần thông tin dự báo biển; trong đó có dự báo bão, áp thấp nhiệt đới nhanh và tin cậy phục vụ việc điều chỉnh tạm thời các kế hoạch để phù hợp với diễn biến và ảnh hưởng của của các loại hình thiên tai trên biển như việc điều chỉnh kế hoạch sản xuất, học tập, lịch bay, tuyến đường, du lịch... Đối với dự báo thời tiết cho vùng ven biển cũng giúp các địa phương ứng phó kịp thời, phù hợp như sơ tán dân, gia cố, chằng chống nhà cửa, thu hoạch thủy, hải sản nhằm không để thiệt hại về người và giảm thiểu thiệt hại về tài sản.

Ở khía cạnh ngư dân, ông Hoàng Cầu, xã Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, chủ tàu cá chuyên đánh bắt hải sản vùng khơi cho biết: "Việc dự báo thời tiết biển đặc biệt là các thông tin dự báo bão, áp thấp nhiệt đới đối với ngư dân là rất cần thiết và quan trọng. Khi có những loại hình thiên tai nguy hiểm này, chúng tôi cập nhật, theo dõi, đặc biệt là sẻ chia thông tin tình hình thời tiết, bão gió từ các tổ đội khai thác trong Nghiệp đoàn nghề cá qua hệ thống máy móc được trang bị trên tàu, điện thoại di động các thuyền viên mang theo..., từ đó ngư dân chủ động, đảm bảo an toàn cho người và sản xuất".

Tuy nhiên, theo các chuyên gia về hải văn, dự báo biển còn hạn chế về thời hạn dự báo, độ tin cậy của thông tin dự báo và truyền tải thông tin tới nhiều đối tượng khác nhau do hệ thống quan trắc trên biển thưa. Bên cạnh đó, nhiều bài toán dự báo biển đòi hỏi năng lực tính toán lớn nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu về dự báo chi tiết cho các khu vực trọng điểm (tuyến luồng, khu du lịch, cảng biển….), dự báo ngập lụt chi tiết vùng ven biển.

Theo Tiến sỹ Hoàng Đức Cường, từ thực tế trên cho thấy, việc nâng cao hiệu quả công tác dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn nói chung và hải văn nói riêng là hết sức cần thiết, cấp bách. Để nâng cao năng lực dự báo biển, phục vụ phòng, chống thiên tai và phát triển kinh tế biển, cần phải có lộ trình cụ thể và thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp; trong đó, chú trọng đầu tư, tăng cường hệ thống quan trắc trên biển, cả về mật độ trạm và thiết bị quan trắc, công nghệ truyền tin.

Cùng với đó, ngành cần đầu tư triển khai nghiên cứu, phát triển công nghệ dự báo và phục vụ dự báo hiện đại, nhất là những nghiên cứu về xác định nguyên nhân, cơ chế những hiện tượng hải văn nguy hiểm, bất thường, công nghệ dự báo chi tiết tận dụng các nguồn dữ liệu quan trắc, dự báo thời hạn dài hơn... Ngành  cần nâng cao năng lực tính toán để đáp ứng cho những bài toán dự báo chi tiết biển và tăng cường năng lực của dự báo viên... Đồng thời tăng cường và đẩy mạnh hệ hợp tác quốc tế để nhận được sự hỗ trợ, chia sẻ về công nghệ dự báo, thiết bị quan trắc, truyền tin và kinh nghiệm dự báo từ các nước trong khu vực và trên thế giới...