Vải thiều sớm “được chất” trong năm mất mùa

Dù sản lượng năm nay giảm mạnh do thời tiết bất thuận song nhiều nhà vườn vẫn phấn khởi bởi quả vải đạt chất lượng cao, mẫu mã đẹp và được thương lái thu mua với giá cao hơn mọi năm. Từ tư duy chạy theo sản lượng, người trồng vải Phúc Hòa đang từng bước chuyển sang nâng chất lượng, hướng tới gia tăng giá trị cho loại quả đặc sản nổi tiếng này.

*Chú trọng chất lượng

Những ngày đầu tháng 5, dọc các triền đồi ở thôn Phúc Lễ, xã Phúc Hòa, những vườn vải sớm đã bắt đầu chuyển đỏ. Dưới tán vải xanh mướt, người dân tất bật cắt tỉa cành, dọn cỏ, chuẩn bị cho vụ thu hoạch dự kiến diễn ra trong khoảng một tuần tới. Dù sản lượng năm nay giảm mạnh do thời tiết bất thuận, nhiều nhà vườn vẫn kỳ vọng vào một vụ vải “được chất”, giá bán ổn định nhờ đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.

Trong khu vườn rộng gần 12.000 m2 với khoảng 500 gốc vải, ông Vi Văn Bốn, thôn Phúc Lễ tranh thủ kiểm tra từng chùm quả đang vào độ chín. Những chùm vải không còn sai quả như mọi năm, nhưng quả đều, mã đẹp, cùi dày và vị ngọt đậm. Ông Bốn cho biết, gia đình đã có 5 năm liên kết sản xuất vải xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản và châu Âu thông qua doanh nghiệp thu mua.

Năm nay, sản lượng vải của gia đình chỉ còn khoảng 40% so với năm ngoái, song chất lượng quả lại đẹp hơn. Gia đình tập trung chăm sóc theo hướng an toàn, sử dụng chế phẩm sinh học để tưới, cắt cỏ thủ công, dọn lá và tỉa bỏ những cành không có quả để cây tập trung dinh dưỡng nuôi quả.

Theo ông Bốn, sản xuất theo tiêu chuẩn xuất khẩu đòi hỏi quy trình chăm sóc nghiêm ngặt hơn song đổi lại giá bán luôn ổn định và cao hơn thị trường. Năm ngoái, gia đình thu khoảng 17 tấn vải, bán với giá trung bình gần 28 nghìn đồng/kg cho các doanh nghiệp xuất khẩu như Mova và Rồng Đỏ. Năm nay, dù mất mùa nhưng giá vải bán tỉa tại vườn đầu vụ đã đạt khoảng 40.000 đồng/kg.

Không riêng gia đình ông Bốn, nhiều hộ dân tại vùng vải sớm Phúc Hòa cũng đang chuyển dần từ tư duy chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng quả và tiêu chuẩn canh tác. Bà Vi Thị Hiến, thôn Phúc Lễ cho biết, gia đình có khoảng 1 ha vải thuộc vùng trồng xuất khẩu. Nếu như năm ngoái thu khoảng 10 tấn quả thì năm nay sản lượng chỉ còn khoảng 40-50%.

Tuy sản lượng giảm nhưng gia đình bà Hiến vẫn yên tâm vì đã ký hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp xuất khẩu với giá khoảng 38.000 đồng/kg. Thương lái vào tận vườn thu mua, vải đẹp nên tiêu thụ khá thuận lợi.

Theo nhiều nhà vườn, việc siết chặt quy trình chăm sóc, ưu tiên chất lượng và an toàn sản phẩm đã giúp vải sớm Phúc Hòa giữ được thị trường xuất khẩu cũng như giá bán ổn định trong bối cảnh sản lượng sụt giảm mạnh.

* Nâng tầm thương hiệu

Không chỉ thay đổi tư duy sản xuất, vùng vải sớm Phúc Hòa đang từng bước đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu nhằm nâng cao giá trị cho quả vải. Từ các vùng trồng đạt tiêu chuẩn xuất khẩu đến hoạt động trải nghiệm mùa vải, livestream bán hàng, kết nối doanh nghiệp…, địa phương hướng tới xây dựng hình ảnh vùng vải sớm chuyên nghiệp, chất lượng cao.

Theo UBND xã Phúc Hòa, năm 2026 toàn xã có khoảng 845 ha vải thiều, sản lượng ước đạt khoảng 7.500 tấn, gần như toàn bộ là vải chín sớm. Thời gian thu hoạch kéo dài từ khoảng 15/5 đến 15/6, trong đó vải sớm bắt đầu thu hoạch rộ từ cuối tháng 5. Hiện địa phương có 25 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu sang các thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Australia, Thái Lan… với tổng diện tích hơn 800 ha.

Không chỉ tiêu thụ mạnh tại thị trường trong nước, vải sớm Phúc Hòa những năm gần đây còn từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu. Toàn bộ sản phẩm được tiêu thụ dưới dạng quả tươi, trong đó khoảng 60% phục vụ thị trường nội địa, tương đương 4.500 tấn; khoảng 40% dành cho xuất khẩu với sản lượng khoảng 3.000 tấn.

Thị trường trong nước chủ yếu tập trung tại các chợ đầu mối, trung tâm thương mại lớn ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Đà Nẵng…, đồng thời phân phối qua các hệ thống bán lẻ và sàn thương mại điện tử. Đối với xuất khẩu, thị trường Trung Quốc vẫn chiếm tỷ trọng lớn, bên cạnh đó vải Phúc Hòa tiếp tục được đưa vào các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản và một số nước châu Âu.

Ngày 11/5 vừa qua, lô vải thiều sớm Phúc Hòa đầu tiên đã được Hợp tác xã Nông nghiệp Khánh Dương thu mua hơn 2 tấn của các hộ dân trong xã để cung cấp cho doanh nghiệp xuất khẩu sang Canada. Giá mua tại vườn dao động từ 40-50 nghìn đồng/kg, cao hơn nhiều loại trái cây cùng thời điểm.

Để giữ vững thị trường xuất khẩu, địa phương siết chặt quản lý quy trình sản xuất tại các mã vùng trồng, hướng dẫn người dân ghi nhật ký chăm sóc, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định, bảo đảm tiêu chuẩn thu hoạch, sơ chế và đóng gói. Các nhà vườn được yêu cầu cắt cuống ngắn, loại bỏ quả không đạt chất lượng, làm sạch lá trước khi đưa ra thị trường nhằm giữ uy tín cho thương hiệu vải sớm Phúc Hòa.

Song song với sản xuất an toàn, xã Phúc Hòa cũng đẩy mạnh quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số và các hoạt động xúc tiến thương mại. Năm nay, địa phương dự kiến tổ chức Gala “Đón mùa vải sớm Phúc Hòa”, cuộc thi “Vườn vải đẹp”, hoạt động đạp xe trải nghiệm mùa vải, quảng bá sản phẩm tại hội chợ, trung tâm thương mại và các sàn thương mại điện tử. Địa phương cũng lựa chọn 15 vườn vải đẹp tại các thôn để phục vụ các đoàn khách tham quan, trải nghiệm và kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Những ngày này, không khí mùa vải tại Phúc Hòa cũng trở nên nhộn nhịp hơn khi một số nhà vườn chủ động chỉnh trang khuôn viên, phát quang đường vào vườn; nhiều thương nhân, doanh nghiệp đến khảo sát, ký hợp đồng liên kết với các hợp tác xã tổ chức thu mua sản phẩm.

Ông Nguyễn Biên Thùy, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Hòa cho biết, vải sớm Phúc Hòa nhiều năm nay đã xây dựng được thương hiệu và chỗ đứng vững chắc trên thị trường nhờ chất lượng đặc trưng, thời gian thu hoạch sớm cùng khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng và các thị trường nhập khẩu, địa phương xác định phải chuyển mạnh từ tư duy sản xuất theo sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và tính bền vững của sản phẩm.

Theo ông Thùy, dù sản lượng năm nay giảm do ảnh hưởng của thời tiết, song đây cũng là dịp để người dân thay đổi phương thức canh tác, chú trọng hơn tới quy trình chăm sóc, an toàn thực phẩm và chất lượng quả. Xã đã phân công cán bộ kỹ thuật bám sát từng vùng trồng, trực tiếp xuống các hộ dân để theo dõi diễn biến sâu bệnh, sự phát triển của cây và quả vải, từ đó hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc phù hợp với từng vườn.

Địa phương hiện tập trung quản lý chặt các mã số vùng trồng, hướng dẫn người dân sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, đồng thời tăng cường kết nối giữa người dân với doanh nghiệp, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm trên nhiều kênh tiêu thụ. Mục tiêu không chỉ là tiêu thụ thuận lợi trong mùa vụ mà còn tiếp tục nâng tầm thương hiệu vải sớm Phúc Hòa, bù đắp phần sản lượng sụt giảm bằng việc gia tăng giá trị cho từng quả vải.