Văn hóa doanh nghiệp - “trụ cột mềm” của nền kinh tế hiện đại - Bài 1: Khơi thông nguồn lực nội sinh

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc dưới tác động của công nghệ, hội nhập và cạnh tranh khốc liệt, văn hóa kinh doanh - văn hóa doanh nghiệp không còn là “phần mềm phụ trợ” mà đã trở thành yếu tố cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Đặc biệt, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra một yêu cầu mang tính chiến lược: Xây dựng văn hóa doanh nghiệp và văn hóa kinh doanh như một trụ cột của phát triển bền vững.

TTXVN thực hiện chùm 5 bài viết với chủ đề "Văn hóa doanh nghiệp - “trụ cột mềm” của nền kinh tế hiện đại" xoay quanh nội dung đưa văn hóa kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp trở thành sức mạnh nội sinh quan trọng không chỉ định hình nền tảng tư tưởng cho đổi mới mô hình tăng trưởng, mà còn trở thành sức mạnh mềm của nền kinh tế quốc gia và nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc tế trong kỷ nguyên mới.

Bài 1: Khơi thông nguồn lực nội sinh

Nghị quyết số 80-NQ/TW khẳng định một cách nhất quán, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn là động lực nội sinh quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Đây chính là điểm mới mang tính đột phá và là dấu ấn quan trọng nhất của Nghị quyết, thể hiện sự phát triển về nhận thức và định hướng hành động quyết liệt, khi văn hóa và con người được đặt vào trung tâm của chiến lược phát triển, qua đó tạo nền tảng tư tưởng cho đổi mới mô hình tăng trưởng.

* Nguồn lực nội sinh quan trọng

Theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW, văn hóa kinh doanh được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển bền vững đất nước, không chỉ như một chuẩn mực đạo đức mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng của nền kinh tế, thể hiện trong cách doanh nghiệp quản trị, cách doanh nhân ứng xử, cách cạnh tranh, hợp tác và phụng sự xã hội. Do đó, văn hóa kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp trở thành nguồn lực nội sinh, là sức mạnh mềm của nền kinh tế quốc gia trong kỷ nguyên mới và trở thành một cấu phần quan trọng của văn hóa quốc gia.

Nghị quyết cũng khẳng định, văn hóa kinh doanh - văn hóa doanh nghiệp phải hòa quyện, “thấm sâu” vào mọi lĩnh vực; trong đó có hoạt động sản xuất, kinh doanh, qua đó trở thành yếu tố điều tiết hành vi thị trường, định hình chuẩn mực cạnh tranh và nâng cao chất lượng phát triển. Trên tinh thần đó, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu “xây dựng đội ngũ doanh nhân với chuẩn mực đạo đức và văn hóa kinh doanh mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa kinh doanh quốc tế”. Đây không chỉ là định hướng chính sách, mà còn là lời hiệu triệu đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong việc tái cấu trúc mô hình phát triển.

Nếu như trước đây lợi thế cạnh tranh chủ yếu đến từ chi phí thấp, nguồn lao động dồi dào thì hiện nay, lợi thế đó đang dần bị thay thế bởi năng lực quản trị, uy tín thương hiệu và giá trị văn hóa. Văn hóa kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp vì thế trở thành “tài sản vô hình” nhưng có sức mạnh “mềm” mang giá trị quyết định sự trường tồn của doanh nghiệp.

Trước đó, Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 10/10/2023 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát huy vai trò đội ngũ doanh nhân Việt Nam trong thời kỳ mới đã xác định rõ, nhiệm vụ xây dựng văn hóa kinh doanh mang bản sắc dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa kinh doanh của thế giới.

Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2015 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân cũng tạo động lực mạnh mẽ, khơi dậy niềm tin và tinh thần đổi mới sáng tạo, đạo đức kinh doanh trong cộng đồng doanh nghiệp, được đông đảo doanh nhân đồng tình, hưởng ứng và tích cực triển khai trong thực tiễn.

Cùng với các nghị quyết quan trọng khác của Bộ Chính trị về hoàn thiện thể chế, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, các nghị quyết này đã tạo nên một chỉnh thể thống nhất, định hướng cho sự phát triển nhanh, bền vững của đội ngũ doanh nhân và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới.

Thực tế cho thấy, sau 40 năm đổi mới, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có bước chuyển mình ngoạn mục, phát triển không ngừng về quy mô, gặt hái nhiểu thành tựu quan trọng với văn hóa và những triết lý kinh doanh riêng… Đặc biệt, trong những năm gần đây, nhận thức về vai trò của văn hóa trong doanh nghiệp đã có những chuyển biến tích cực. Nhiều doanh nghiệp đã chú trọng xây dựng các giá trị cốt lõi, bộ quy tắc ứng xử và môi trường làm việc nhân văn; xây dựng hệ giá trị cốt lõi gắn với tinh thần dân tộc và chuẩn mực quốc tế, lấy con người làm trung tâm.

Văn hóa “lấy khách hàng làm trọng tâm”, “đổi mới sáng tạo” hay “liêm chính” không chỉ được tuyên bố mà còn được thể chế hóa trong hệ thống quản trị của nhiều doanh nghiệp. Nhiều tập đoàn đã thành công khi xây dựng môi trường làm việc cởi mở, khuyến khích sáng tạo và học hỏi liên tục, giúp doanh nghiệp không chỉ giữ chân nhân tài mà còn xây dựng thương hiệu bền vững.

Có thể kể đến Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) với văn hóa xây dựng trên nền tảng đoàn kết, tình nghĩa, trách nhiệm xã hội và không ngừng đổi mới sáng tạo; Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) với tinh thần văn hóa kỷ luật, sáng tạo, dấn thân; Tập đoàn FPT với văn hóa đổi mới, học tập suốt đời, khuyến khích thử nghiệm, sáng tạo nổi bật, khác biệt; Tập đoàn Vinamilk với văn hóa quản trị theo chuẩn toàn cầu; Tập đoàn Vingroup với văn hóa tốc độ và khát vọng chinh phục mục tiêu lớn; Tập đoàn TH Group với văn hóa nhân văn gắn với trách nhiệm và an sinh xã hội…

Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI Hồ Sỹ Hùng khẳng định, thực tiễn cho thấy, chính những doanh nghiệp kiên định với các chuẩn mực đạo đức, tuân thủ pháp luật và lấy uy tín làm giá trị trung tâm đã tạo dựng được năng lực cạnh tranh dài hạn, củng cố niềm tin của xã hội và hạn chế hiệu quả các rủi ro trong quá trình hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, nhìn một cách thẳng thắn, việc xây dựng văn hóa trong doanh nghiệp vẫn còn nhiều bất cập. Không ít doanh nghiệp vẫn coi văn hóa là yếu tố hình thức, mang tính khẩu hiệu nhiều hơn là thực chất. Các giá trị như “chính trực”, “minh bạch”, “trách nhiệm xã hội” được “treo trên tường” nhưng chưa thực sự thấm vào hành vi quản trị và hoạt động kinh doanh hằng ngày.

Tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh, vi phạm đạo đức kinh doanh vẫn diễn ra ở một số lĩnh vực. Các hành vi gian lận thương mại, trốn thuế, vi phạm quyền lợi người lao động hay “lách luật” trong kinh doanh vẫn chưa được xử lý triệt để, làm suy giảm niềm tin của thị trường. Nhiều doanh nghiệp còn thiếu nguồn lực và tầm nhìn dài hạn để đầu tư cho văn hóa doanh nghiệp khi bài toán sống còn trước mắt thường được ưu tiên hơn việc xây dựng giá trị bền vững.

Ông Lê Quang Vũ - CEO Công ty Blue C - đơn vị tư vấn về văn hóa doanh nghiệp nhấn mạnh, ở thời điểm hiện tại, các doanh nghiệp Việt đã quan tâm nhiều hơn đến văn hóa doanh nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn khá nhiều cách tiếp cận sai khi triển khai văn hóa doanh nghiệp, mà ngay cả những doanh nghiệp lớn cũng gặp phải. Đa số các doanh nghiệp khi làm văn hóa vẫn thiên về bề nổi, chạy theo hình thức, thấy người ta làm thì cũng làm theo. Ngoài ra, việc thực thi văn hóa tại một số doanh nghiệp vẫn mang tính "nhiệm kỳ", dẫn đến thiếu sự xuyên suốt và chưa tập trung vào chiều sâu. Mặt khác, dù có quan tâm nhiều hơn đến văn hóa nhưng doanh nghiệp vẫn chưa dành đủ nguồn lực cho văn hóa, bao gồm cả thời gian của lãnh đạo, ngân sách, nhân sự chuyên trách…

* Từ chủ trương đến thực tiễn - khoảng cách cần thu hẹp

Tại Diễn đàn Quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp năm 2026” được tổ chức ngày 21/3, Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính đã khẳng định, một nền kinh tế mạnh không chỉ được đo bằng quy mô GDP, năng lực công nghệ, thị phần hay mức độ hội nhập, còn được đánh giá bằng văn hóa kinh doanh; trách nhiệm xã hội; tính minh bạch; tinh thần sáng tạo và khát vọng cống hiến của doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng Mai Văn Chính cũng nhấn mạnh: “Công nghệ có thể thay đổi; thị trường có thể biến động; sản phẩm có thể lạc hậu, nhưng văn hóa và uy tín thương hiệu luôn là giá trị bền vững để doanh nghiệp tồn tại, phát triển lâu dài và định vị vị trí”.

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy, trong kỷ nguyên hội nhập, văn hóa kinh doanh đã trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi và sự thành bại của doanh nghiệp phụ thuộc không chỉ vào công nghệ hay vốn mà còn vào tính chính trực, sự minh bạch và bản sắc văn hóa. “Điều này đặc biệt đúng trong bối cảnh các thị trường quốc tế ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe về ESG (môi trường, xã hội và quản trị), đạo đức kinh doanh và trách nhiệm cộng đồng. Một doanh nghiệp thiếu nền tảng văn hóa sẽ khó có thể tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu”, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh.

Để chuyển hóa các định hướng của Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa thành chuẩn mực ứng xử, đạo đức và bản sắc trong hoạt động kinh doanh, GS.TS Từ Thị Loan - Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam cho rằng, doanh nghiệp cần xây dựng và xác lập hệ giá trị cốt lõi của mình, gắn với những chuẩn mực chung của văn hóa kinh doanh Việt Nam như thượng tôn pháp luật, đề cao chữ tín, trung thực, tôn trọng đối tác, cạnh tranh lành mạnh, trách nhiệm với cộng đồng. Những giá trị này cần được cụ thể hóa thành bộ quy tắc ứng xử và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, áp dụng thống nhất trong toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp. Cùng đó, cần đưa văn hóa doanh nghiệp vào chiến lược phát triển dài hạn, gắn với quản trị doanh nghiệp hiện đại, chú trọng bồi dưỡng con người và môi trường làm việc, xây dựng văn hóa tôn trọng, sáng tạo, hợp tác và trách nhiệm. Khi người lao động thực sự thấm nhuần các giá trị chung, văn hóa doanh nghiệp sẽ được lan tỏa một cách tự nhiên trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đồng quan điểm, ông Lê Quang Vũ cho rằng, trước hết doanh nghiệp nên đánh giá lại văn hóa doanh nghiệp một cách bài bản; xem đâu là cốt lõi, đâu là nền tảng; đâu là yếu tố đã làm nên thành công trong quá khứ và sẽ tiếp tục đảm bảo thành công cho doanh nghiệp trong tương lai. Từ đó tìm ra cách thức vận dụng những điều đó, biến thành "sức mạnh mềm" và làm chỗ dựa vững chắc để vượt khó.

“Tôi tin nội lực của các doanh nghiệp Việt Nam đa số đều rất lớn, rất tiềm năng. Nếu chúng ta mở được chìa khóa văn hóa, xây dựng được tình yêu của mọi người với doanh nghiệp và khai phá được tiềm năng của trong mỗi người, thì tổ chức mà họ yêu quý, gắn bó và tự hào cũng sẽ tăng trưởng lên”, ông Lê Quang Vũ khẳng định.

Nghị quyết số 80-NQ/TW đã đưa ra định hướng rõ ràng, nhưng để những định hướng đó đi vào cuộc sống, cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, mà trước hết, cần hoàn thiện thể chế, tạo môi trường pháp lý minh bạch, công bằng, qua đó khuyến khích doanh nghiệp phát triển theo hướng bền vững. Việc tôn vinh các doanh nghiệp có văn hóa tốt, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm đạo đức kinh doanh là rất cần thiết.

Diễn đàn Quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp năm 2026” do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch; Bộ Công Thương; Ban Tổ chức Cuộc vận động “Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam” tổ chức mới đây đã công bố “Bộ giá trị Văn hóa kinh doanh Việt Nam trong kỷ nguyên mới” với nghi thức phát động và cam kết thực thi của cộng đồng doanh nghiệp. Đây được coi là điểm nhấn không chỉ định hướng hành vi của doanh nghiệp, mà còn xây dựng và lan tỏa các giá trị văn hóa trong cộng đồng doanh nghiệp, góp phần tạo dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, văn minh và bền vững, nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong nền kinh tế toàn cầu.

Nghị quyết số 80-NQ/TW đã mở ra một cách tiếp cận mới, toàn diện hơn về vai trò của văn hóa trong phát triển, trong đó, văn hóa doanh nghiệp được xác định là yếu tố then chốt, vừa mang tính nền tảng, vừa mang tính động lực. Tuy nhiên, từ nhận thức đến hành động vẫn là một chặng đường và để văn hóa thực sự trở thành “nền tảng bền vững trong kỷ nguyên mới”, cần sự kiên trì, nhất quán và đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Bài 2: Hệ điều hành giúp doanh nghiệp đứng vững