Việt Nam- Ấn Độ: Mở rộng không gian hợp tác thương mại trong giai đoạn mới 

Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1972 và đặc biệt sau 10 năm nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện (2016-2026), Việt Nam và Ấn Độ không ngừng củng cố tin cậy chính trị, mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực và đạt nhiều kết quả tích cực.

Trong số đó, hợp tác kinh tế - thương mại tiếp tục là điểm sáng với kim ngạch song phương tăng trưởng mạnh, các lĩnh vực đầu tư, công nghệ số, dệt may, năng lượng, chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo ngày càng được thúc đẩy theo hướng thực chất, hiệu quả. Vì vậy, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng tạo xung lực góp phần định hình khuôn khổ hợp tác song phương trong giai đoạn phát triển mới.

*Quan hệ bổ trợ

Theo Bộ Công Thương, trong những năm qua, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Ấn Độ đã liên tục tăng trưởng tích cực. Cụ thể trong giai đoạn từ 2016 -2025, kim ngạch thương mại đã tăng gấp 3 lần từ 5,4 tỷ USD lên 16,4 tỷ USD. Đặc biệt, kim ngạch thương mại song phương đã đạt được những dấu mốc đáng kể như năm 2022 đạt 15 tỷ USD, hoàn thành mục tiêu Lãnh đạo Cấp cao hai nước đã đặt ra nhân kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao; tiếp tục đà tăng trưởng, năm 2025 đạt 16,4 tỷ, mức cao nhất từ trước đến nay.

Thống kê cho thấy, năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Ấn Độ đạt 16,46 tỷ USD, tăng 10,5% so với năm 2024. Trong số đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ đạt 10,3 tỷ USD, tăng 14,2%; kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam từ Ấn Độ đạt 6,1 tỷ USD, tăng 4,9% so với năm 2024.

Riêng 3 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Ấn Độ đạt 4,8 tỷ USD, tăng 28% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ đạt 2,9 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm 2025; kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam từ Ấn Độ đạt 1,8 tỷ USD, tăng 34% so với cùng kỳ năm 2025.

Cũng theo Bộ Công Thương, các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ tập trung vào nhóm hàng chế biến, chế tạo với tỷ trọng trên 70% gồm các mặt hàng chính như sản phẩm công nghệ, điện tử, máy móc; nhóm hàng nông, thủy sản cao su, hạt tiêu và vật liệu xây dựng như sắt thép và sản phẩm từ sắt thép.

Ở chiều ngược lại, các mặt hàng nhập khẩu của Việt Nam từ Ấn Độ chủ yếu là các sản phẩm đầu vào phục vụ sản xuất, xuất khẩu như nguyên, phụ liệu dệt may, chất dẻo nguyên liệu, sắt thép các loại, hàng thủy sản và phục vụ tiêu dùng (dược phẩm).

Theo các chuyên gia, điều đáng chú ý trong quan hệ thương mại song phương hiện nay là tính bổ trợ ngày càng rõ nét giữa hai nền kinh tế. Nếu Ấn Độ có lợi thế về quy mô thị trường hơn 1,45 tỷ dân, nguồn nguyên liệu, công nghệ phần mềm, dược phẩm và công nghiệp hỗ trợ thì Việt Nam nổi bật với năng lực sản xuất, xuất khẩu và khả năng hội nhập sâu thông qua mạng lưới hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Chính sự bổ trợ này giúp quan hệ Việt Nam - Ấn Độ ít mang tính cạnh tranh trực diện mà thiên về liên kết chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường. Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp toàn cầu đang tìm kiếm các trung tâm sản xuất mới ngoài những thị trường truyền thống, Việt Nam và Ấn Độ nổi lên như hai mắt xích quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng khu vực.

Không chỉ thương mại, hợp tác đầu tư giữa hai nước cũng đang được mở rộng trên nhiều lĩnh vực. Ấn Độ hiện đầu tư tại 20/34 tỉnh, thành phố của Việt Nam. TP Hồ Chí Minh dẫn đầu về thu hút vốn đầu tư từ Ấn Độ, tiếp theo là Đắk Lắk, Khánh Hòa, Thanh Hóa, Tây Ninh, Nghệ An và Phú Thọ. Một số dự án tiêu biểu gồm Nhà máy Đường Sơn Hòa tại Đắk Lắk với vốn đầu tư 94,5 triệu USD; Công ty TNHH Cà phê Ngon với vốn 90 triệu USD; Dự án Nhà máy điện mặt trời Infra 1 tại Khánh Hòa với vốn đầu tư gần 72 triệu USD.

Ngược lại, Việt Nam có 30 dự án đầu tư tại Ấn Độ với tổng vốn gần 150,5 triệu USD. Đáng chú ý là kế hoạch đầu tư của Tập đoàn Vingroup xây dựng nhà máy sản xuất xe điện tại bang Tamil Nadu và dự kiến nâng tổng vốn đầu tư tại Ấn Độ lên 6,5 tỷ USD trong thời gian tới.

Các chuyên gia nhận định, quan hệ kinh tế song phương hiện đang chuyển dịch từ mô hình thương mại truyền thống sang liên kết sản xuất và đầu tư dài hạn. Những sáng kiến như tham gia khu công nghiệp PM MITRA tại Ấn Độ, thúc đẩy chuỗi cung ứng dệt may - da giày tích hợp, hợp tác đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ cho thấy quan hệ hai nước đang bước sang giai đoạn hợp tác thực chất hơn.

*Nhiều dư địa hợp tác

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng dệt may toàn cầu đang tái cấu trúc, Việt Nam và Ấn Độ nổi lên như hai trung tâm sản xuất quan trọng có tính bổ trợ cao. Việt Nam có thế mạnh sản xuất và xuất khẩu, trong khi Ấn Độ nổi trội về nguyên liệu, bông, sợi tự nhiên và dệt nhuộm.

Theo ông Bùi Trung Thướng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Ấn Độ, Việt Nam và Ấn Độ không phải là đối thủ cạnh tranh mà là đối tác bổ trợ trong chuỗi giá trị dệt may. Việc tăng cường kết nối doanh nghiệp, thúc đẩy đầu tư song phương và tham gia nền tảng hợp tác như Bharat Tex hay PM MITRA sẽ góp phần xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, linh hoạt và có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến động toàn cầu.

Bên cạnh dệt may, hợp tác da giày cũng đang mở rộng nhanh. Các hội chợ chuyên ngành như Bharat Tex 2026 hay MEET AT AGRA 2026 được kỳ vọng tạo thêm cầu nối cho doanh nghiệp hai nước trong lĩnh vực da thuộc, linh kiện, công nghệ sản xuất và công nghiệp phụ trợ.

Không chỉ dừng lại ở công nghiệp chế biến, công nghệ số đang nổi lên như động lực tăng trưởng mới trong quan hệ kinh tế song phương. Việc hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA) và Hội đồng Xúc tiến xuất khẩu dịch vụ Ấn Độ (SEPC) ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác đã thúc đẩy kết nối doanh nghiệp, xúc tiến thương mại dịch vụ số và mở rộng hợp tác trong lĩnh vực chuyển đổi số, gia công phần mềm, AI và IoT.

Theo ông Bùi Trung Thướng, Việt Nam và Ấn Độ có lợi thế bổ trợ rõ nét trong lĩnh vực công nghệ thông tin khi Việt Nam đang nổi lên như trung tâm sản xuất và phát triển công nghệ, trong khi Ấn Độ có thế mạnh hàng đầu về phần mềm và dịch vụ số. Hợp tác trong lĩnh vực công nghệ, điện tử và kinh tế số sẽ trở thành động lực mới thúc đẩy tăng trưởng thương mại song phương trong giai đoạn tới.

Một xu hướng hợp tác đáng chú ý khác là việc thúc đẩy kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn bán lẻ hàng đầu Ấn Độ. Ngày 24/4/2026, Thương vụ Việt Nam tại Ấn Độ đã làm việc với Tập đoàn Reliance Retail nhằm thúc đẩy khả năng đưa hàng Việt vào hệ thống SMART Bazaar.

Trong khuôn khổ làm việc, hai bên đã trao đổi về khả năng mở rộng nhập khẩu các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam như trái cây tươi, cà phê, hạt điều, thủy sản chế biến và hàng tiêu dùng nhanh. Reliance Retail cũng xác nhận sẽ cử đoàn doanh nghiệp tham dự Vietnam International Sourcing Expo 2026 để tìm kiếm nguồn cung từ Việt Nam.

Theo giới chuyên gia, việc kết nối với các tập đoàn bán lẻ lớn sẽ mở ra cơ hội để hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp hệ thống phân phối hiện đại của Ấn Độ thay vì chỉ thông qua các kênh trung gian truyền thống. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu hàng Việt tại thị trường hơn 1,45 tỷ dân.

Bên cạnh các động lực thị trường, tiến trình rà soát và nâng cấp Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (AITIGA) cũng được kỳ vọng tạo thêm cú hích cho thương mại song phương. Tại Hội nghị lần thứ 12 Ủy ban hỗn hợp AITIGA diễn ra cuối tháng 3/2026 tại Jakarta, ASEAN và Ấn Độ thống nhất mục tiêu cơ bản hoàn tất đàm phán nâng cấp hiệp định trong năm 2026 theo hướng toàn diện, cân bằng lợi ích và nâng cao hiệu quả tận dụng hiệp định.

Giới chuyên gia nhận định, mục tiêu kim ngạch thương mại 20 tỷ USD giữa Việt Nam và Ấn Độ không còn là cột mốc xa nếu hai bên tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng hiện nay và thúc đẩy mạnh hơn kết nối doanh nghiệp, logistics, thanh toán, xúc tiến đầu tư và hợp tác công nghệ.

Quan trọng hơn, quan hệ kinh tế Việt Nam - Ấn Độ hiện không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn gắn với xu hướng định hình chuỗi cung ứng mới tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc củng cố quan hệ với đối tác có tính bổ trợ cao như Ấn Độ sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao khả năng chống chịu, đa dạng hóa thị trường và mở rộng không gian phát triển dài hạn.

Với nền tảng quan hệ chiến lược toàn diện, sự tin cậy chính trị ngày càng cao cùng nhu cầu kết nối chuỗi giá trị đang gia tăng, Việt Nam và Ấn Độ đang đứng trước cơ hội lớn để đưa hợp tác thương mại - đầu tư bước sang giai đoạn phát triển mới, sâu rộng và bền vững hơn.