Việt Nam cần chọn đúng "điểm rơi" để tham gia chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu

Giáo sư Từ Trung Chấn chia sẻ các kiến thức tại hội thảo.

Trong bối cảnh ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), Việt Nam được đánh giá đang đứng trước cơ hội hiếm có để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của ngành.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để biến cơ hội thành lợi thế cạnh tranh, Việt Nam cần lựa chọn đúng phân khúc, tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và làm chủ các công nghệ chiến lược.

Đó là những nội dung được Giáo sư Từ Trung Chấn – chuyên gia về vật lý quang lượng tử, vật liệu và linh kiện bán dẫn với hơn 40 năm nghiên cứu tại Mỹ, Đài Loan (Trung Quốc), Trung Quốc và Việt Nam – chia sẻ tại tọa đàm "Định hướng và làm chủ công nghệ chiến lược cho công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam" diễn ra ngày 20/7 tại Trường Đại học Việt Đức (VGU).

Phát biểu khai mạc, TS. Hà Thúc Viên, Phó Hiệu trưởng VGU, cho biết theo Đề án 966 của Chính phủ, VGU cùng Đại học Quốc gia TP.HCM, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM và Trường Đại học Y Dược TP.HCM được định hướng phát triển thành các trung tâm đào tạo và nghiên cứu xuất sắc hàng đầu châu Á. Trong đó, việc đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược như bán dẫn và AI được xác định là một trong những hướng ưu tiên nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của nền kinh tế tri thức.

Giáo sư Từ Trung Chấn chụp ảnh với TS Hà Thúc Viên ( Bên phải).

Theo Giáo sư Từ Trung Chấn, ngành công nghiệp bán dẫn đang đứng trước bước ngoặt lớn khi Định luật Moore – nền tảng thúc đẩy sự phát triển của chip trong nhiều thập kỷ – đang dần chạm tới giới hạn vật lý. Công nghệ silicon hiện đã tiến gần tiến trình 2 nanomet, khiến việc tiếp tục thu nhỏ transistor trở nên ngày càng khó khăn và tốn kém.

Trong bối cảnh đó, thế giới đang chuyển hướng sang các công nghệ thế hệ mới như vật liệu bán dẫn mới, chip lượng tử, vi mạch quang học (Photonic Integrated Circuit), tích hợp dị thể (Heterogeneous Integration) và các giải pháp đóng gói tiên tiến nhằm đáp ứng nhu cầu tính toán khổng lồ của AI.

Theo Giáo sư Chấn, AI đang tạo ra cuộc cách mạng chưa từng có đối với ngành bán dẫn. Nếu trước đây hiệu năng chip chủ yếu được cải thiện bằng việc thu nhỏ kích thước transistor thì hiện nay, bài toán không chỉ nằm ở tốc độ xử lý mà còn ở khả năng tiết kiệm năng lượng, quản lý nhiệt và tích hợp nhiều loại chip trong cùng một hệ thống.

Ông cho rằng những thay đổi này đang làm dịch chuyển toàn bộ chuỗi giá trị của ngành bán dẫn, mở ra cơ hội cho các quốc gia đi sau nếu biết lựa chọn đúng hướng phát triển.

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là chiến lược "Chip Plus One" – xu hướng các tập đoàn bán dẫn quốc tế đa dạng hóa chuỗi cung ứng và mở rộng hoạt động sản xuất ra ngoài các trung tâm truyền thống như Đài Loan (Trung Quốc).

Theo Giáo sư Chấn, đây là cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào ngành công nghiệp bán dẫn, song không nên đặt mục tiêu cạnh tranh trực diện ở tất cả các khâu.

Toàn cảnh tọa đàm Định hướng và làm chủ công nghệ chiến lược cho công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam.

Ông phân tích, việc xây dựng một nhà máy sản xuất chip tiên tiến (fab) đòi hỏi nguồn vốn lên tới hàng chục tỷ USD cùng hệ sinh thái công nghệ rất hoàn chỉnh. Vì vậy, trong ngắn hạn, Việt Nam khó có lợi thế ở lĩnh vực này.

Thay vào đó, Việt Nam có thể tập trung vào các phân khúc có giá trị gia tăng cao như đóng gói tiên tiến (Advanced Packaging), tích hợp dị thể, thiết kế vi mạch, kiểm thử và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật. Đây cũng là những lĩnh vực đang được nhiều doanh nghiệp quốc tế mở rộng đầu tư khi nhu cầu về chip AI ngày càng tăng.

Theo Giáo sư Từ Trung Chấn, điểm nghẽn lớn nhất của ngành bán dẫn hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở nguồn nhân lực, hạ tầng và năng lượng.

Ông cho biết các trung tâm dữ liệu AI đang tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ, trong khi nhiều quốc gia lại thiếu đội ngũ kỹ sư có khả năng làm việc trực tiếp trên dây chuyền sản xuất, trong phòng sạch hoặc tham gia thiết kế hệ thống bán dẫn hiện đại.

Từ kinh nghiệm nhiều năm làm việc tại các viện nghiên cứu và doanh nghiệp quốc tế, ông cho rằng đào tạo nhân lực bán dẫn cần được đổi mới theo hướng gắn với doanh nghiệp và nghiên cứu ứng dụng.

"Sinh viên cần được tiếp cận thiết bị thật, bài toán thật và môi trường sản xuất thực tế. Điều doanh nghiệp cần không chỉ là người có bằng cấp tốt mà là kỹ sư có khả năng giải quyết vấn đề, thiết kế hệ thống và ứng dụng AI trong công việc", Giáo sư Chấn nhấn mạnh.

Theo ông, việc đào tạo cũng cần được triển khai theo lộ trình đồng bộ, từ định hướng nghề nghiệp cho học sinh phổ thông, xây dựng các chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ đến phát triển đội ngũ giảng viên và chuyên gia nghiên cứu trong các lĩnh vực vật liệu mới, sở hữu trí tuệ và công nghệ lõi.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thu hút ngày càng nhiều dự án đầu tư quy mô lớn vào lĩnh vực bán dẫn, đặc biệt tại các trung tâm công nghiệp như Bình Dương (cũ), Bắc Ninh và TP. Hồ Chí Minh, các chuyên gia nhận định việc kết nối giữa trường đại học, doanh nghiệp và các nhà khoa học quốc tế sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu./.