Việt Nam - “Kiến trúc sư” cho hòa bình và an ninh khu vực

Trong bối cảnh địa chính trị thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc, bài phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La đã trở thành một dấu mốc quan trọng, định hình lại vị thế và tư duy ngoại giao của Việt Nam trên trường quốc tế. Đây là nhận định của Tiến sĩ Julia Roknifard - giảng viên cao cấp về quan hệ quốc tế tại Đại học Taylor khi trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN tại Malaysia.

Bà Julia nhận xét thông điệp được đưa ra đã thiết lập một khuôn khổ ngoại giao tinh tế và kịp thời cho các mối quan hệ đa phương hiện đại, chứ không chỉ dừng lại ở những tuyên bố mang tính nghi thức.

Theo quan điểm của Tiến sĩ Julia, bài phát biểu này đã trực tiếp nhận diện và giải quyết 3 cuộc khủng hoảng cùng lúc đang bủa vây trật tự thế giới, bao gồm sự rạn nứt của trật tự quốc tế, các thách thức đối với mô hình phát triển và sự xói mòn nghiêm trọng của lòng tin chiến lược. Đây không phải là một sự phân tích thụ động mà là một nỗ lực chủ động nhằm tái định nghĩa khái niệm an ninh trong kỷ nguyên mới.

Tiến sĩ Julia đánh giá cao cách tiếp cận của Việt Nam khi chuyển dịch trọng tâm từ răn đe quân sự thuần túy sang một hệ thống an ninh toàn diện và bền vững hơn. Hệ thống này dựa trên 3 trụ cột cốt lõi, bao gồm an ninh con người, ổn định xã hội và khả năng phục hồi kinh tế.

Bằng cách dịch chuyển tiêu điểm từ việc phản ứng với khủng hoảng sang giảm thiểu rủi ro một cách chủ động, Việt Nam đã tự khẳng định mình là một "kiến trúc sư" có trách nhiệm và trưởng thành trong việc xây dựng hòa bình khu vực. Điều này cho thấy tầm nhìn của ban lãnh đạo Việt Nam không chỉ bó hẹp trong lợi ích quốc gia cục bộ mà luôn gắn liền với sự ổn định và thịnh vượng chung của cộng đồng quốc tế.

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất trong chiến lược của Việt Nam là vai trò của sự hợp tác quốc tế mạnh mẽ. Tiến sĩ Julia nhận định rằng Việt Nam đã hoàn toàn đúng đắn khi khẳng định không một quốc gia đơn lẻ nào có thể tự mình đối phó với những đứt gãy toàn cầu hiện nay.

Trong bối cảnh đó, khuôn khổ Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được đặt vào vị trí trung tâm. Khu vực này không chỉ sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào như dầu khí, đất hiếm và thủy hải sản, mà còn là một thị trường tiêu dùng khổng lồ với sự phát triển mạnh mẽ về công nghệ và công nghiệp hóa.

Việc duy trì vai trò trung tâm và sự trung lập của ASEAN, kết hợp với việc xây dựng năng lực kinh tế và quốc phòng tự cường, sẽ là "lá chắn" hiệu quả nhất giúp khu vực không bị lôi kéo vào các vòng xoáy căng thẳng địa chính trị hay bị buộc phải chọn bên trong các khối đối lập.

Đề cập tới sự cạnh tranh giữa các cường quốc, Tiến sĩ Julia nhấn mạnh tính thực tiễn trong các nguyên tắc đối thoại và tôn trọng luật pháp quốc tế mà Việt Nam đề xướng. Trong một kỷ nguyên mà các nước lớn có xu hướng nghiêng về chủ nghĩa đơn phương, vũ khí hóa thương mại và tạo ra “sự đã rồi”, việc tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc và Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982 là yếu tố sống còn để bảo vệ các quốc gia vừa và nhỏ.

Những khuôn khổ pháp lý này đảm bảo rằng cạnh tranh chiến lược sẽ diễn ra trong sự kiểm soát và có thể dự báo được, đồng thời giữ các tuyến giao thương huyết mạch, đặc biệt là các tuyến đường biển, không bị biến thành vùng xung đột. Bà nhấn mạnh rằng nếu ASEAN đoàn kết và kiên quyết không để bị lôi kéo vào các cuộc xung đột của các cường quốc, những thiệt hại tiềm tàng đối với khu vực sẽ được giảm thiểu đáng kể ngay cả khi có va chạm xảy ra giữa các bên.

Bên cạnh đó, Tiến sĩ Julia đánh giá quan điểm của Việt Nam về việc vun đắp lòng tin chiến lược là rất thực tế. Bài phát biểu cho thấy Việt Nam không ảo tưởng rằng lòng tin có thể xóa bỏ hoàn toàn những khác biệt quốc gia hay sự cạnh tranh địa chính trị tất yếu. Thay vào đó, Việt Nam chủ trương quản lý những khác biệt này thông qua các bộ quy tắc ứng xử rõ ràng, các kênh thông tin liên lạc nhanh chóng và những hành động có thể kiểm chứng được. Ưu tiên ngoại giao phòng ngừa thay vì những tuyên bố hào nhoáng chính là lộ trình thực tế để ngăn chặn các vòng xoáy leo thang nguy hiểm, đặc biệt là tại các điểm nóng như Biển Đông.

Hơn nữa, các đề xuất của Việt Nam còn đóng góp vào việc xây dựng một cấu trúc an ninh khu vực bao trùm và bền vững. Bằng cách yêu cầu các sáng kiến từ bên ngoài phải bổ trợ thay vì làm suy yếu các khuôn khổ hiện có của ASEAN, Việt Nam đang bảo vệ Đông Nam Á khỏi sự phân rã thành các khối đối địch.

Tiến sĩ Julia cũng lưu ý rằng việc Việt Nam tích hợp các vấn đề an ninh phi truyền thống như an ninh mạng, an ninh lương thực và quản trị công nghệ vào chương trình nghị sự đã mở rộng định nghĩa truyền thống về an ninh.

Điều này đảm bảo rằng cấu trúc an ninh khu vực có thể giải quyết được các nguyên nhân gốc rễ về kinh tế - xã hội gây ra sự bất ổn.

Nhìn chung, theo chuyên gia quan hệ quốc tế Julia, bài phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phản ánh một chính sách đối ngoại tự chủ, có nguyên tắc và chủ động. Việt Nam đã gắn kết chặt chẽ lợi ích quốc gia lâu dài với sự ổn định của khu vực.

Tiến sĩ Julia khẳng định Việt Nam đã khước từ vai trò của một bên đứng ngoài thụ động hay một "quân cờ" trong cuộc chơi quyền lực của các nước lớn. Thay vào đó, Việt Nam đang định vị mình là một bên trung gian hòa giải dựa trên luật pháp và là một đối tác quốc tế có trách nhiệm, sẵn sàng chào đón sự hợp tác minh bạch từ các bên, trong khi kiên quyết bảo vệ chủ quyền và các quyền trên biển của mình.

Tầm nhìn chiến lược này không chỉ là kim chỉ nam cho ngoại giao Việt Nam mà còn đóng góp một tiếng nói quan trọng vào nỗ lực xây dựng một trật tự thế giới hòa bình và thịnh vượng.