WB: Kiên định cải cách là chìa khóa để Việt Nam giữ vững đà tăng trưởng

Trong báo cáo Cập nhật Tình hình Kinh tế Việt Nam công bố ngày 15/5, Ngân hàng Thế giới (WB) nhận định dù trong ngắn hạn, nền kinh tế Việt Nam phải đối mặt với nhiều thử thách từ môi trường bên ngoài, nhưng triển vọng trung hạn rất tích cực, và Việt Nam vẫn được kỳ vọng là điểm sáng tăng trưởng trong khu vực.

Phát biểu tại buổi họp báo công bố báo cáo, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc WB phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào, đánh giá Việt Nam bước vào năm 2026 với vị thế mạnh mẽ nhất trong số các quốc gia ASEAN. Cho dù gặp nhiều trở ngại về thương mại toàn cầu, tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Việt Nam vẫn lên đến 8% trong năm 2025, cao nhất trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), nhờ xuất khẩu tăng trưởng mạnh, khu vực dịch vụ có khả năng chống chịu tốt, dòng vốn FDI và đầu tư công tăng mạnh. Kết hợp với đó là lực đẩy từ chương trình cải cách toàn diện nhằm tái cơ cấu bộ máy quản lý nhà nước mạnh mẽ nhất kể từ thời kỳ Đổi mới.

Ngoài ra, theo bà Tamina Khan, Chuyên gia Kinh tế trưởng phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào tại WB, Việt Nam đang tận dụng rất tốt làn sóng bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), với xuất khẩu các mặt hàng liên quan đến AI hiện chiếm gần 30% GDP.

Tuy nhiên, bối cảnh bên ngoài đã trở nên khó khăn hơn trong năm 2026. Môi trường thương mại toàn cầu vẫn còn nhiều bất định. Thuế quan của Mỹ vẫn duy trì ở mức cao hơn so với giai đoạn trước năm 2025, gây áp lực lên một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam. Bên cạnh đó, xung đột Trung Đông đang gây ra tình trạng gián đoạn nguồn cung dầu mỏ nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ.

Những áp lực trên đang làm bộc lộ bốn điểm hạn chế mang tính cơ cấu trong mô hình tăng trưởng của Việt Nam.

Thứ nhất là khoảng cách giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (FDI) ngày càng nới rộng. Kể từ khi các mức thuế đối ứng của Mỹ được công bố, xuất khẩu của khu vực FDI vẫn tăng mạnh 42%, trong khi xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước lại co hẹp đáng kể do khả năng hấp thụ các cú sốc thuế quan kém hơn.

Thứ hai, dù hoạt động xuất nhập khẩu đang tăng trưởng mạnh mẽ nhưng khả năng nắm giữ ngoại hối còn hạn chế, khiến dự trữ ngoại hối mỏng đi và áp lực tỷ giá kéo dài.

Thứ ba là tỷ lệ đòn bẩy của doanh nghiệp tại Việt Nam thuộc hàng cao nhất trong khu vực, cùng với những căng thẳng về thanh khoản trong khu vực ngân hàng. Bà Khan cho biết tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã lên tới 145% trong năm 2025, mức cao nhất trong khu vực ASEAN, trong khi bộ đệm vốn của các ngân hàng Việt Nam lại mỏng hơn so với các nước ASEAN khác.

Thứ tư là vấn đề hiệu quả đầu tư công. Với kế hoạch đầu tư 320 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2030, thách thức với Việt Nam không phải là "chi bao nhiêu" mà là "chi như thế nào" để tạo ra năng suất thực sự.

Với bối cảnh đầy thách thức như vậy, WB dự đoán kinh tế Việt Nam có thể tăng chậm lại trong năm 2026, ở mức 6,8%, nhưng đà tăng trưởng được kỳ vọng sẽ phục hồi trong giai đoạn 2027-28, khi cú sốc dầu mỏ giảm dần và các động lực tăng trưởng trong nước được củng cố. Với giá năng lượng toàn cầu được dự báo duy trì ở mức cao trong cả năm, lạm phát bình quân năm 2026 dự kiến ở mức 4,2%, với giả định tác động vòng hai lên lạm phát được kiểm soát.

Dù rủi ro đối với nền kinh tế trong ngắn hạn vẫn ở mức cao, bà Khan khẳng định triển vọng trung hạn vẫn rất tích cực và cân bằng hơn. Bà nhận định nếu các cải cách được thực hiện hiệu quả, Việt Nam hoàn toàn có thể vượt qua các trở ngại bên ngoài để duy trì quỹ đạo tăng trưởng cao.

Để làm được điều đó, WB đã đưa ra các khuyến nghị chính sách trọng tâm, bao gồm bảo đảm danh mục đầu tư 320 tỷ USD được thẩm định nghiêm túc và triển khai một cách hiệu quả; hoàn tất quá trình chuyển dịch sang các nguồn tài chính dài hạn hơn và đa dạng hơn ngoài hệ thống ngân hàng; và tận dụng FDI theo hướng chất lượng thay vì số lượng, tạo ra liên kết thực chất với khu vực trong nước và thúc đẩy chuyển giao tri thức. 

WB cho rằng đây không chỉ là các ưu tiên chính sách, mà còn là những điều kiện cần để Việt Nam tạo dựng niềm của nhà đầu tư, thúc đẩy đầu tư tư nhân, kích thích tăng trưởng và tăng cường khả năng chống chịu, qua đó đạt được tiến triển đáng tin cậy trên con đường hướng tới vị thế quốc gia thu nhập cao.

Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc WB phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào, nhận xét Việt Nam đang triển khai một số cải cách mang tính chuyển đổi rất ấn tượng. Tuy nhiên, bà Sherman cho rằng tác động thực sự của những cải cách này sẽ chỉ được cảm nhận đầy đủ khi quá trình thực thi tiến triển. Do đó, bà nhấn mạnh tập trung vào khâu thực thi và kiên định với chương trình cải cách hiện nay là hết sức quan trọng trong giai đoạn này.