“Xanh hoá” nhiên liệu hàng không trước mục tiêu Net Zero

Trong bối cảnh Việt Nam không đang đẩy mạnh lộ trình giảm phát thải carbon, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) được xem là giải pháp quan trọng giúp giảm lượng khí thải CO2. Hiện ngành hàng không Việt Nam và các hãng bay trong nước đã bắt đầu tham gia lĩnh vực SAF không chỉ ở cấp độ định hướng mà bằng những hành động cụ thể.

Theo ông Đỗ Hồng Cẩm, Phó Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, nhiên liệu SAF có thể giúp giảm tới 80% lượng phát thải CO2 trong toàn bộ vòng đời nhiên liệu so với nhiên liệu hàng không truyền thống và có thể sử dụng trên hạ tầng kỹ thuật hiện hữu mà không cần thay đổi lớn về công nghệ. 

Trên thế giới, nhiên liệu SAF được xem là trụ cột trong lộ trình giảm phát thải của ngành hàng không. Thị trường nhiên liệu SAF đang tăng trưởng rất nhanh, với quy mô có thể tăng từ 2,7 tỷ USD năm 2025 lên hơn 40 tỷ USD vào năm 2034. Nhiều quốc gia đã ban hành lộ trình pha trộn bắt buộc. 

Tại Việt Nam, nhiều chuyến bay nội địa sử dụng SAF đã được các hãng hàng không, doanh nghiệp năng lượng, nhiên liệu phối hợp thực hiện. Đây được xem là minh chứng cho việc các mắt xích trong chuỗi giá trị nhiên liệu SAF từ sản xuất, cung ứng đến vận hành đã bắt đầu được kết nối trong thực tế.

Đơn cử, Vietnam Airlines đã phối hợp với các đối tác năng lượng, nhiên liệu trong nước và quốc tế sử dụng nhiên liệu SAF trên các đường bay nội địa, quốc tế. Cụ thể, từ năm 2025, tất cả chuyến bay của hãng khởi hành từ các sân bay châu Âu đều sử dụng nhiên liệu SAF, với tỷ lệ ít nhất 2%. Tỷ lệ này sẽ tăng dần lên lên 6%, 20%, 70% vào tương ứng các năm 2030, 2035, 2050. 

Vietjet Air cũng đã hợp tác cùng Petrolimex sử dụng nhiên liệu SAF trên các chuyến bay của hãng. Vietjet cũng phối hợp với các đối tác để thực hiện các hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp và sử dụng SAF, nhằm giảm chi phí khai thác và tăng tính chủ động.

Việc các hãng hàng không Việt Nam đưa vào sử dụng nhiên liệu SAF thể hiện cam kết trong việc giảm phát thải và phát triển hàng không xanh tại Việt Nam. Tuy vậy, việc sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững cũng gặp không ít thách thức trước bài toán chi phí. 

Theo Phó Tổng giám đốc Vietnam Airlines Đặng Anh Tuấn, việc sử dụng SAF cho các chuyến bay từ châu Âu làm tăng chi phí khai thác của hãng khoảng 4,8 triệu USD/năm. Tổng chi phí tác động từ chính sách cam kết sử dụng SAF và tuân thủ yêu cầu về mua tín chỉ bù trừ carbon như ReFuel EU và CORSIA trong năm 2026 đối với hãng cũng dự kiến tăng ít nhất 11,6 triệu USD. Việc chi phí vận hành tăng cao khiến giá thành sản phẩm tăng, làm giảm năng lực cạnh tranh.

“Thực tế này cho thấy sự cần thiết phải phát triển chuỗi cung ứng SAF trong nước. Bên cạnh đó, cần sớm ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật và chính sách ưu đãi phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi hiệu quả, giảm phụ thuộc vào nguồn cung quốc tế”, vị đại diện này đề xuất. 

Tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Chính sách và Công nghệ nhiên liệu hàng không bền vững - Việt Nam năm 2026 do Hiệp hội Nhiên liệu hàng không bền vững châu Á (ASAFA) tổ chức mới đây, ông Fabrice Espinosa, Tổng giám đốc ASAFA cho biết, đến năm 2050, Việt Nam đã cam kết Net Zero, vì vậy việc thúc đẩy lĩnh vực nhiên liệu hàng không bền vững là yêu cầu cấp thiết hiện nay. 

“Đến với lĩnh vực nhiên liệu hàng không bền vững, Việt Nam không đi từ con số 0, mà đã có vùng nguyên liệu rất đa dạng, có năng lực và hạ tầng công nghiệp - lọc hóa dầu… Có thể nói, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để gia nhập thị trường nhiên liệu hàng không bền vững và hoàn toàn đủ điều kiện để phát triển lĩnh vực này”, Tổng giám đốc ASAFA nói. 

Nhằm tạo cơ sở pháp lý trong quản lý, sản xuất, cung ứng, sử dụng, đáp ứng xu hướng chuyển đổi xanh, giảm phát thải, Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn về bảo đảm kỹ thuật nhiên liệu hàng không trước khi ban hành.

Theo đó, một trong những nội dung quan trọng là bổ sung các quy định liên quan đến nhiên liệu SAF, bao gồm tiêu chuẩn kỹ thuật, đảm bảo chất lượng, nguyên tắc sử dụng, yêu cầu đối với hoạt động sản xuất, cung ứng, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận. 

Về phía Cục Hàng không Việt Nam, đơn vị đã yêu cầu các cảng vụ hàng không tăng cường tuyên truyền, khuyến khích doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch chuyển đổi phương tiện mặt đất sang sử dụng điện và nhiên liệu xanh. Trước mắt, giai đoạn 2027 – 2030, nghiên cứu sử dụng nhiên liệu thay thế để bổ sung một phần nhiên liệu hàng không, đồng thời hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu về sử dụng năng lượng và tiêu thụ nhiên liệu.

Khi có hành lang pháp lý vững chắc và cơ chế khuyến khích hiệu quả, việc sử dụng nhiên liệu SAF không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính mà thúc đẩy chuyển dịch năng lượng bền vững trong ngành hàng không, tiến tới hiện thực hoá mục tiêu Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.