Xây dựng nền kinh tế AI từ dữ liệu

Phát triển kinh tế dữ liệu như một động lực tăng trưởng mới của Việt Nam, đồng thời chuyển dần từ tư duy kinh tế dữ liệu sang kinh tế AI, nơi trí tuệ nhân tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ mà trở thành hạ tầng sản xuất cốt lõi của nền kinh tế số.

Đây là gợi mở của ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch HĐQT, Chủ tịch điều hành Tập đoàn Công nghệ CMC, tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề “Mô hình phát triển dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” diễn ra tại Hà Nội ngày 25/3.

Theo ông Nguyễn Trung Chính, Việt Nam đã có nhiều năm tăng trưởng dựa trên mở rộng lực lượng lao động, tích lũy vốn đầu tư, thúc đẩy xuất khẩu và hội nhập sâu vào thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, khi bước sang giai đoạn phát triển cao hơn, mô hình này dần bộc lộ những giới hạn như lợi thế lao động chi phí thấp suy giảm, hiệu quả sử dụng vốn khó cải thiện mạnh, trong khi áp lực cạnh tranh chuyển sang năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Từ thực tế đó, ông Nguyễn Trung Chính cho rằng Việt Nam cần một động lực phát triển mới; trong đó, dữ liệu được nhìn nhận như một yếu tố sản xuất mới, còn AI là công cụ then chốt để chuyển hóa dữ liệu thành tri thức, sản phẩm, dịch vụ và năng lực cạnh tranh.

Ông Nguyễn Trung Chính cũng chỉ ra ba cơ chế để kinh tế dữ liệu - AI tạo bứt phá gồm nâng năng suất lao động trên diện rộng; mở ra các ngành kinh tế mới như Dữ liệu như một dịch vụ hay AI như một dịch vụ; đồng thời tái cấu trúc các ngành hiện hữu như sản xuất, tài chính, y tế, logistics, nông nghiệp theo hướng thông minh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn.

Ông Nguyễn Trung Chính đề xuất cần từng bước hình thành Khung chiến lược chuyển đổi AI Quốc gia (AI-X) như một lộ trình phát triển tổng thể đưa Việt Nam tiến tới nền kinh tế AI. Theo cách tiếp cận này, dữ liệu là điều kiện cần, còn AI là tầng giá trị cao hơn, nơi dữ liệu được chuyển hóa thành năng suất, sản phẩm, dịch vụ và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo đề xuất, khung chiến lược này gồm 8 trụ cột, 12 chương trình và 50 hành động chiến lược, hướng tới mục tiêu đóng góp từ 150 đến 250 tỷ USD vào nền kinh tế Việt Nam đến năm 2045.

Bên cạnh định hướng trên, ông Nguyễn Trung Chính nhấn mạnh cần hoàn thiện thể chế để dữ liệu được nhìn nhận như một loại tài sản trong nền kinh tế, đồng thời sớm hoàn thiện khung pháp lý cho dữ liệu và AI, xây dựng cơ chế sandbox để doanh nghiệp triển khai mô hình mới.

Ông Chính cũng đề cập việc phát triển hạ tầng và thị trường dữ liệu; trong đó có cơ chế đặt hàng doanh nghiệp công nghệ làm chủ công nghệ lõi, hỗ trợ đầu tư cáp quang biển, trung tâm dữ liệu quy mô lớn và hạ tầng phục vụ AI, cùng với hình thành sàn giao dịch dữ liệu và cơ chế mở dữ liệu công có chọn lọc.

Ngoài ra, ông Chính cũng đề cập yêu cầu thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp công nghệ và các trường đại học trong đào tạo nhân lực, phát huy vai trò của các quỹ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực AI, dữ liệu, đồng thời thu hút chuyên gia quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài tham gia các trung tâm nghiên cứu phát triển trong nước.

Tại diễn đàn, PGS.TS Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành yếu tố tất yếu đối với mọi nền kinh tế. Việc lựa chọn mô hình phát triển phù hợp có ý nghĩa chiến lược; trong đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược quốc gia.

Theo TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cần nhận diện rõ mô hình phát triển đất nước sau 40 năm đổi mới, đồng thời phân biệt giữa mô hình phát triển quốc gia, mô hình phát triển kinh tế và mô hình tăng trưởng.

Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Hiển cũng lưu ý việc tích hợp khoa học công nghệ vào các lĩnh vực cần thực hiện linh hoạt, phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực, coi công nghệ là động lực nâng cao chất lượng và hiệu quả phát triển.