Xây dựng ngân sách nhà nước theo hướng nào để đáp ứng mục tiêu an sinh xã hội?

Sáng 5/11, Liên minh Minh bạch Ngân sách (BTAP) với sự chủ trì của Trung tâm Phát triển và Hội nhập (CDI) và Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Việt Nam (VESS) tổ chức tạo đàm Góp ý dự thảo ngân sách Nhà nước 2022 – Khả năng đáp ứng mục tiêu về an sinh xã hội, dưới hình thức trực tuyến.

Năm 2021, Việt Nam tiếp tục chịu nhiều tác động tiêu cực do đại dịch COVID-19. Nhiều chính sách quan trọng chưa có tiền lệ đã được ban hành để từng bước hỗ trợ người dân và doanh nghiệp vượt qua khó khăn của đại dịch; bảo đảm an sinh xã hội, an ninh tài chính quốc gia.

Tuy nhiên, với diễn biến dịch còn phức tạp, các giải pháp hỗ trợ mới cần tiếp tục được cân nhắc, bên cạnh việc rà soát và điều chỉnh các chính sách hỗ trợ đã ban hành và triển khai trước đó.

Trên cơ sở này, ông Nguyễn Minh Tân, Phó vụ trưởng Vụ Ngân sách Nhà nước, Bộ Tài chính chia sẻ, dự toán ngân sách năm 2022 vừa được Chính phủ trình Quốc hội đang được xây dựng theo hướng tích cực, thích ứng với bối cảnh dịch COVID-19 có thể kéo dài và xuất hiện nhiều biến chủng mới có khả năng lây lan nhanh.

Đồng thời, dự toán theo dự báo mức độ phục hồi kinh tế cũng như tăng trưởng năm 2022 khả năng thấp hơn năm 2021 trên bình diện toàn cầu; cũng như tình hình các quốc gia sau một thời gian nới lỏng chính sách tiền tệ, tài khoá có thể sẽ thắt chặt lại để kiểm soát lạm phát, tình hình kinh tế vĩ mô.

Dự kiến tăng trưởng kinh tế năm 2022 đạt từ 6-6,5% so với năm 2021, tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân khoảng 4%; giá dầu thô 60 USD/thùng; tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu khoảng 5,2%.

Căn cứ dự kiến trên, Bộ Tài chính  xây dựng dự toán tổng thu cân đối ngân sách Nhà nước năm 2022 là 1.411,7 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 3,4% so với ước thực hiện năm 2021. Dự kiến, dự toán chi cân đối ngân sách Nhà nước năm 2022 là 1.784,6 nghìn tỷ đồng, tăng 4,5% so dự toán năm 2021.

Ông Vũ Sỹ Cường, Phó trưởng Bộ môn Phân tích chính sách tài chính, Khoa Tài chính công, Học viện Tài chính đánh giá, việc xây dựng dự toán ngân sách năm 2022 với mức tăng thu chi như vậy là khá thận trọng, nhất trong bối cảnh tình hình kinh tế tới đây có nhiều khó khăn và thách thức đan xen.

 

Riêng đối với phần chi ngân sách, ông Vũ Sỹ Cường tỏ ra băn khoăn khi dự toán ngân sách năm 2022 có tăng chi; trong đó, tăng chi thường xuyên 5,1% chưa nêu rõ là tăng chi cho an sinh xã hội hay y tế. Nếu chi tiêu cho y tế, ngoài nhu cầu mua vaccine thì còn nhu cầu chi tiêu khác. Ngoài ra, đối với an sinh xã hội, gói hỗ trợ quan trọng nhất là tiền mặt.

Song, dự toán ngân sách cần tính toán gói hỗ trợ này ở đâu và đối với các địa phương nghèo thì ngân sách hỗ trợ bao nhiêu. Đó là chưa kể, dự toán thâm hụt ngân sách năm 2022 là 4%, tương đương như năm 2021 thì có đủ để thực hiện các mục tiêu về an sinh xã hội không và đây là điều dự thảo ngân sách cần phải làm rõ.

Đồng quan điểm về tăng cường chương trình trợ cấp tiền mặt, bà Nguyễn Thị Minh Thu, Viện Khoa học lao động và xã hội, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội kiến nghị, cần tăng cường chương trình trợ cấp tiền mặt với ngân sách đủ lớn và theo kinh nghiệm quốc tế là từ 4-5% GDP hàng quý đối với chính sách an sinh xã hội. Việc thiết kế chính sách cũng cần thực hiện càng sớm càng tốt cũng như, đảm bảo ngân sách để chính sách được thực hiện đồng đều ở các địa phương.

 

Đại diện Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội phân tích, trong gói hỗ trợ 26.000 tỷ đồng theo Nghị quyết 68/NQ-CP của Chính phủ về chính sách hỗ trợ người lao động, doanh nghiệp khó khăn do COVID-19, khoản hỗ trợ tiền mặt chỉ có quy mô nhỏ, thậm chí nhỏ hơn nhiều so với gói hỗ trợ theo Nghị quyết 42/NQ-CP của Chính phủ về các biện pháp hỗ trợ người dân gặp khó khăn do đại dịch COVID-19. Chính sách hỗ trợ tiền mặt trong năm 2021 dù đã bổ sung một số nhóm đặc thù phạm vi hẹp nhưng không phản ánh hết phạm vi ảnh hưởng của dịch COVID-19.

Trong dài hạn, bà Nguyễn Thị Minh Thu cho rằng, chi đảm bảo an sinh xã hội cần được coi là khoản chi đầu tư phát triển. Hoặc, đưa vào chính sách thường xuyên hơn là sử dụng quỹ dự phòng; hướng tới xây dựng quỹ an sinh xã hội để đảm bảo các mục tiêu an sinh xã hội bền vững trong tương lai.

Bà Nguyễn Thu Hương, Quản lý cao cấp Chương trình Quản trị tốt thuộc Tổ chức Oxfam tại Việt Nam khuyến nghị: Việt Nam đang hướng tới mục tiêu an sinh xã hội toàn dân và để đạt được mục tiêu này thì nên quy định mức phân bổ ngân sách tối thiểu cho an sinh xã hội có thể từ 6 - 10% GDP và tăng chi từ ngân sách nhà nước cho chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện, để người lao động tự do có đầy đủ các quyền lợi tương tự như bảo hiểm xã hội bắt buộc”.

Bên cạnh đó, các đại biểu tham dự toạ đàm mong muốn, dự thảo làm rõ phần chi đào tạo cho lao động, bởi dịch COVI9-19 đã làm thay đổi cấu trúc lao động. Lúc này, người lao động đồng thời chịu áp lực từ dịch và chuyển đổi số nên để họ quay trở lại thì cần phải có chi phí đào tạo.

Về phía đại diện Bộ Tài chính ghi nhận các ý kiến đóng góp của các chuyên gia, đại biểu tham dự toạ đàm. Theo đại diện Bộ Tài chính, dự toán ngân sách năm 2022  sẽ dự liệu, cân đối, tính toán để bảo đảm mục tiêu huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của nhà nước để phòng, chống, kiểm soát dịch COVID-19, tận dụng tốt các cơ hội thúc đẩy phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, tiếp tục giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm an sinh xã hội.

Ông Nguyễn Minh Tân, Phó vụ trưởng Vụ Ngân sách Nhà nước, Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh, với nguồn lực hiện nay, các biện pháp hỗ trợ trực tiếp bằng tiền mặt là tốt nhưng hỗ trợ gián tiếp cũng rất cần thiết, thậm chí quan trọng hơn. Thông qua các biện pháp phục hồi kinh tế, hỗ trợ cho doanh nghiệp có dòng tiền, có điều kiện phát triển, mở rộng sản xuất, kinh doanh, từ đó thu hút lao động trở lại làm việc để có thu nhập ổn định và tốt hơn. /.