Xây dựng thương hiệu “Gạo Cần Thơ” từ những giống lúa đặc sản mới

Ngày 6/3, tại sự kiện trình diễn các giống lúa vụ Đông Xuân 2025 - 2026 do Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long (Viện Lúa) tổ chức, thành phố Cần Thơ đã khẳng định chiến lược tập trung phát triển các giống lúa OM19 và OM3 nhằm xây dựng "Gạo Cần Thơ" trở thành thương hiệu gạo đặc sản và sản phẩm chủ lực của địa phương.

Tại buổi trình diễn, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long đã giới thiệu 4 giống lúa mới gồm: OM19, OM3, OM74 và OM29. Đây là các giống lúa được kỳ vọng sẽ bổ sung vào những phân khúc giống đang thiếu hụt hoặc có diện tích suy giảm. Đáng chú ý, hai giống OM19 và OM3 là kết quả của Dự án "Tuyển chọn giống lúa thơm chất lượng cao mang thương hiệu Gạo Cần Thơ" do Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ làm chủ quản.

Theo Tiến sĩ Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long, giống OM19 thuộc phân khúc lúa cao cấp, có khả năng thích nghi tốt tại tất cả các vùng sinh thái ở Đồng bằng sông Cửu Long, kể cả vùng ven biển. Với thời gian sinh trưởng ngắn (95-100 ngày) và năng suất ổn định từ 6-8 tấn/ha, OM19 có phẩm cấp hạt gạo với mùi thơm đậm vị và chất lượng cơm ngon. Trong khi đó, giống OM3 lại thể hiện ưu thế ở nhóm lúa chất lượng cao có gen chịu mặn, đặc biệt phù hợp cho các vùng ven biển đang chịu tác động của biến đổi khí hậu.

Trong cuộc khảo sát thực tế tại ruộng trình diễn với 22 giống lúa, dù OM19 xếp hạng nhì về giống lúa (sau OM29) nhưng về tiêu chí chất lượng cơm gạo, OM19 được các doanh nghiệp và nông dân đánh giá cao nhất.

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa "Gạo Cần Thơ" vươn tầm, ông Ngô Anh Tín, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ cho biết, đơn vị đã đăng ký quyền sở hữu trí tuệ cho nhãn hiệu này và bàn giao cho ngành nông nghiệp quản lý. Cụ thể, các nghiên cứu về giống sẽ được chuyển giao cho Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long để mở rộng sản xuất không thu phí. Sở hoa học và Công nghệ cũng cam kết hỗ trợ hệ thống truy xuất nguồn gốc liên thông với Bộ Nông nghiệp và Môi trường giúp minh bạch hóa sản phẩm trên thị trường.

"Thành phố sẽ gắn nhãn hiệu 'Gạo Cần Thơ' dùng chung và miễn phí cho các giống lúa thơm ngon được trồng trên địa bàn; đồng thời, Nhà nước hỗ trợ 30% kinh phí mua sắm máy móc, thiết bị cho các hợp tác xã vừa và nhỏ tham gia vào chuỗi giá trị lúa OM và phát triển thương hiệu gạo chủ lực này," ông Ngô Anh Tín nhấn mạnh.

Hiện nay, mô hình liên kết sản xuất lúa OM19 đã bắt đầu mang lại tín hiệu tích cực. Tập đoàn Vương Đình đã triển khai vùng nguyên liệu lúa OM19 tại Hợp tác xã Tiến Thuận, xã Thạnh Qưới (TP.Cần Thơ) với diện tích 80ha. Doanh nghiệp này cũng đã ký kết hợp tác với Viện Lúa để phát triển khoảng 200.000ha lúa OM19 trên toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn 2026 - 2030.

Ông Phạm Hữu Cường, Phó Giám đốc Công ty TNHH Tập đoàn Vương Đình chia sẻ, mục tiêu trọng tâm là bao tiêu sản phẩm để xuất khẩu sang thị trường Nam Mỹ, đặc biệt là Brazil, nơi đang có nhu cầu rất lớn về các dòng gạo thơm cao cấp của Việt Nam.

Tuy nhiên, việc chuyển đổi sang quy trình canh tác mới không ít thách thức. Ông Nguyễn Cao Khải, Giám đốc Hợp tác xã Tiến Thuận cho biết, dù lúa OM19 đang phát triển rất tốt, kháng bệnh cao và hứa hẹn thắng lợi tới 90%, nhưng nông dân vẫn lo ngại trước tình trạng thời tiết cực đoan, mưa trái mùa. Việc chuyển từ tập quán sạ dày sang quy trình giảm giống, giảm thuốc bảo vệ thực vật đòi hỏi sự kiên trì và thay đổi tư duy sản xuất của người dân.

Để đảm bảo thành công khi mở rộng quy trình canh tác giống OM19, Tiến sĩ Mai Nguyệt Lan (Viện Lúa) lưu ý bà con nông dân cần đặc biệt chú trọng khâu sử dụng giống xác nhận, đảm bảo tỷ lệ nảy mầm và độ thuần. Do áp dụng mật độ gieo sạ thấp (khoảng 60kg/ha), mặt ruộng cần được san phẳng tuyệt đối để lúa phân bố đều, nảy mầm thuận lợi; đồng thời, nghiêm túc thực hiện nguyên tắc bón phân và phun thuốc bảo vệ thực vật theo đúng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa.

Sự cộng hưởng giữa thế mạnh về nghiên cứu giống của Viện Lúa, chính sách hỗ trợ từ chính quyền và liên kết của doanh nghiệp đang mở ra hướng đi mới cho "Gạo Cần Thơ". Đây không chỉ là câu chuyện nâng cao năng suất mà là bước đi chiến lược để định vị thương hiệu "Gạo Cần Thơ" trên bản đồ nông sản thế giới.