Xúc tiến xuất khẩu bài bản, giữ vững thị phần tại các thị trường lớn

Năm 2026 mở ra trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục biến động nhanh và khó lường nhưng cũng đánh dấu thời điểm quan trọng khi Việt Nam bước vào năm đầu triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026–2030.

Theo mục tiêu đặt ra tại Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ về phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026, xuất khẩu được kỳ vọng tăng trưởng khoảng 15–16%, tiếp tục giữ vai trò là động lực quan trọng của nền kinh tế. Để đạt mục tiêu này, ngành công thương xác định nhiệm vụ trọng tâm không chỉ mở rộng thị trường mà còn xúc tiến xuất khẩu bài bản, giữ vững và gia tăng thị phần tại thị trường lớn, đầu tàu tiêu thụ hàng hóa Việt Nam trong nhiều năm qua.

Đánh giá từ các chuyên gia thương mại, thời gian qua bức tranh ngoại thương của Việt Nam ghi nhận những dấu ấn đáng chú ý với việc các mặt hàng chủ lực của ngày càng phát huy được vai trò, vị thế trên thị trường quốc tế, khẳng định giá trị thương hiệu. Doanh nghiệp đã tận dụng rất tốt FTA đã ký kết, mở rộng thêm thị trường mới bên cạnh thị trường truyền thống, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng và đẩy mạnh chế biến sâu.

Thực tế cho thấy, một số nhóm hàng xuất khẩu đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD tiếp tục giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế. Điện tử, máy móc, điện thoại, dệt may, giày dép, gỗ, thủy sản… không chỉ mang về giá trị xuất khẩu lớn mà còn phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu theo hướng gia tăng hàm lượng công nghệ, chất lượng và giá trị gia tăng. Chính nền tảng này giúp hàng hóa Việt Nam duy trì sự hiện diện vững chắc tại thị trường lớn như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU) hay Nhật Bản là những thị trường có yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội.

Bước sang năm 2026, khi mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số được đặt ra, câu chuyện xúc tiến xuất khẩu  không thể chỉ dừng lại ở việc mở rộng số lượng thị trường hay gia tăng hoạt động giao thương. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc giữ vững thị trường lớn đã hình thành chuỗi cung ứng và mạng lưới tiêu thụ ổn định, trở thành nhiệm vụ chiến lược.

Ông Trần Quốc Toản- Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) chia sẻ: Một trong những trọng tâm của Bộ Công Thương trong năm 2026 là tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo hành lang pháp lý ổn định, minh bạch cho hoạt động ngoại thương. Bộ Công Thương sẽ tiếp tục sửa đổi Luật Thương mại, Luật Quản lý ngoại thương; rà soát các nghị định liên quan như Nghị định 69 và quy định về xuất xứ hàng hóa; đồng thời ban hành các thông tư hướng dẫn thực thi các FTA mới.

Ở góc nhìn sâu hơn, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật không chỉ là yêu cầu quản lý nhà nước mà còn được xem như hạ tầng mềm cho xúc tiến thị trường. Khi quy định được xây dựng minh bạch, tiệm cận chuẩn mực quốc tế, doanh nghiệp có cơ sở pháp lý vững chắc để đàm phán, ký kết và thực thi hợp đồng, đồng thời giảm thiểu rủi ro tranh chấp hoặc nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại. Cùng đó, trong bối cảnh thị trường lớn đang gia tăng kiểm soát xuất xứ, chống gian lận thương mại và yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng, việc làm chủ quy tắc xuất xứ trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì niềm tin của đối tác quốc tế.

Theo ông Trần Quốc Toản, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hướng dẫn các địa phương triển khai hiệu quả việc cấp giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) và tổ chức chương trình tập huấn để doanh nghiệp thực hiện đúng quy định. Mỗi bộ hồ sơ C/O không chỉ đơn thuần là thủ tục hành chính mà còn được ví như tấm hộ chiếu thương mại của hàng hóa Việt Nam khi bước vào thị trường khó tính. Khi quy tắc được tuân thủ nghiêm túc, hàng hóa Việt Nam không chỉ được hưởng ưu đãi thuế quan từ các FTA mà còn củng cố uy tín quốc gia trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh yếu tố thể chế, môi trường thương mại toàn cầu cũng đang đặt ra nhiều thách thức mới. Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 do Bộ Công Thương tổ chức mới đây, nhiều ý kiến chỉ ra rằng môi trường thương mại quốc tế đang thay đổi nhanh chóng. Kinh tế thế giới dù có dấu hiệu phục hồi nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro từ nợ công, bất ổn địa chính trị và xu hướng bảo hộ gia tăng.

Trong bức tranh đó, Hoa Kỳ vẫn được đánh giá là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, giữ vai trò đầu kéo đối với nhiều ngành hàng chủ lực như điện tử, dệt may, da giày và đồ gỗ. Triển vọng tại thị trường này trong năm 2026 được đánh giá tương đối tích cực khi nhu cầu tiêu dùng dần phục hồi và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng tiếp tục diễn ra. Thế nhưng, song song với cơ hội là những rủi ro ngày càng rõ nét, nhất là nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, yêu cầu nghiêm ngặt về xuất xứ hàng hóa và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Tại EU, cơ hội mở ra nhờ việc tận dụng hiệu quả các FTA, đặc biệt trong các nhóm hàng trung và cao cấp. Cùng đó là hàng loạt yêu cầu khắt khe về môi trường, giảm phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội. Những tiêu chuẩn này đang trở thành luật chơi mới của thương mại quốc tế, buộc doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng giá mà phải cạnh tranh bằng chất lượng, tính bền vững và độ minh bạch của chuỗi giá trị.

Đơn cử, ngành dệt may và da giày là hai trụ cột xuất khẩu của Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới. Dù tổng cầu dệt may toàn cầu vẫn tăng, tốc độ tăng trưởng được dự báo chỉ khoảng 3% trong năm 2026, thấp hơn nhiều so với mức 6% của năm 2025. Khi quy mô thị trường mở rộng chậm lại, cạnh tranh giữa các quốc gia xuất khẩu chuyển sang giai đoạn giành thị phần.

Trong cơ cấu thị trường, Hoa Kỳ tiếp tục là điểm tựa lớn nhất của dệt may Việt Nam với tỷ trọng trên 37% tổng kim ngạch toàn ngành. Tuy nhiên, áp lực chi tiêu và chính sách thuế tại thị trường này khiến các nhà bán lẻ thận trọng hơn trong đặt hàng, đồng thời yêu cầu nhà cung ứng chia sẻ chi phí và giảm giá. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao năng suất, chuyển đổi số và cải thiện năng lực quản trị để duy trì lợi thế cạnh tranh.

Bên cạnh việc giữ vững các thị trường truyền thống, chiến lược xúc tiến xuất khẩu của Việt Nam cũng đang hướng tới những thị trường ngách có tiềm năng. Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Thuý, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, do điều kiện khí hậu hạn chế, quốc gia Bắc Âu hầu như không có khả năng tự sản xuất gia vị ở quy mô thương mại và phụ thuộc lớn vào nhập khẩu. Trong khi đó, xu hướng tiêu dùng tại Thụy Điển đang chuyển mạnh sang các sản phẩm tự nhiên, hữu cơ và tốt cho sức khỏe, mở ra cơ hội hàng hoá; trong đó có gia vị Việt Nam nếu đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam cho hay: Ngành gia vị đang bước vào chu kỳ giá thuận lợi. Tuy nhiên, cơ hội dài hạn chỉ thực sự bền vững khi doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn vào chế biến sâu và xây dựng chuỗi giá trị minh bạch. Hiện tỷ lệ chế biến sâu của ngành mới đạt khoảng 30%, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn, đặc biệt khi tiếp cận các thị trường khó tính tại châu Âu.

Theo các chuyên gia, bức tranh xuất khẩu năm 2026 cho thấy cạnh tranh quốc tế không còn dựa chủ yếu vào quy mô sản xuất mà đang chuyển sang năng lực thích ứng và chất lượng chuỗi cung ứng. Chính vì vậy, xúc tiến xuất khẩu cần được thực hiện theo hướng bài bản và có chiều sâu hơn để hàng hóa Việt Nam có thể tiếp tục khẳng định vị thế và giữ vững những thị trường quan trọng của thương mại toàn cầu./.