Xung đột Trung Đông đẩy giá phân bón tăng, đe dọa an ninh lương thực

Tàu thương mại neo đậu ngoài khơi bờ biển thành phố Dubai, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất, khi hệ thống hàng hải bị gián đoạn tại eo biển Hormuz, ngày 2/3/2026. Ảnh: AA/TTXVN

Vùng Vịnh là một trong những trung tâm sản xuất phân bón quan trọng nhất của thế giới. Bà Sarah Marlow, Tổng biên tập mảng phân bón toàn cầu tại Argus Media cho biết khu vực này sản xuất gần 1/2 sản lượng lưu huỳnh được bán trên toàn cầu và khoảng 1/3 sản lượng urê - phân bón được giao dịch nhiều nhất thế giới. Ngoài ra, khu vực cũng cung cấp khoảng 25% lượng amoniac toàn cầu, một nguyên liệu quan trọng trong sản xuất phân bón.

Tuy nhiên, kể từ khi xung đột Mỹ và Israel với Iran bùng phát, nhiều nhà máy sản xuất phân bón, đặc biệt tại Qatar, đã phải ngừng hoạt động. Trong khi đó, eo biển Hormuz - tuyến vận tải hàng hải quan trọng của thế giới - phần lớn vẫn không thể lưu thông. Diễn biến này khiến giá phân bón toàn cầu tăng vọt và Liên hợp quốc bày tỏ đặc biệt lo ngại về tác động xấu đối với các nước đang phát triển.

Nhiều quốc gia sản xuất lương thực lớn như Mỹ và Australia phụ thuộc đáng kể vào nguồn urê và phốt phát từ các nước Vùng Vịnh. Brazil – nước sản xuất đậu tương lớn nhất thế giới – nhập khẩu phần lớn urê từ Qatar và Iran, trong khi Ấn Độ phụ thuộc vào nguồn phốt phát từ Saudi Arabia (Arập Xêút). Châu Á cũng là khu vực phụ thuộc nhiều nhất vào nguồn cung từ Vùng Vịnh. Theo số liệu năm 2024, khu vực này nhập khẩu 64% amoniac và hơn 50% lưu huỳnh cùng phốt phát từ Trung Đông.

Ngoài ra, theo chuyên gia Arthur Portier của Argus Media, Liên minh châu Âu (EU) nhập khẩu 26% urê từ Ai Cập, song quốc gia này đang phải đối mặt với việc nguồn khí đốt từ Israel bị gián đoạn. Giá urê của Ai Cập đã tăng từ khoảng 500 USD/tấn lên hơn 650 USD/tấn, tác động trực tiếp đến chi phí phân bón của nông dân châu Âu.

Sự gián đoạn nguồn cung phân bón đang ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất nông nghiệp. Chuyên gia Sylvain Pellerin thuộc Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Pháp (INRAE) cho rằng nhu cầu đối với các loại phân bón chứa nitơ như urê, amoni nitrat và kali vẫn không ngừng tăng, đặc biệt tại châu Á. Nếu thiếu 3 loại đầu vào quan trọng này, sản lượng cây trồng toàn cầu có thể giảm tới 1/3.

Giới chuyên gia cho rằng nếu xung đột Trung Đông kéo dài, triển vọng nguồn cung phân bón từ các nước Vùng Vịnh sẽ trở nên bất định. Trong khi đó, việc sửa chữa và tái thiết các nhà máy có thể mất nhiều thời gian trước khi sản xuất được phục hồi hoàn toàn sau khi xung đột kết thúc. Hiện nhu cầu trước mắt của nông dân vẫn cơ bản được đáp ứng, song những lo ngại đang tập trung vào mùa gieo trồng tại Nam Bán cầu, bắt đầu từ tháng 6.