Xung đột Trung Đông: Những kịch bản tác động đến sản xuất, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản

 

Tại họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường sáng 11/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, những biến động từ xung đột tại Trung Đông có tác động nhất định đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam, trước hết là đối với các mặt hàng đang xuất khẩu sang khu vực này.

Ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính cho biết, xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những tác động nhất định đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam.

Theo ông Trần Gia Long, giá dầu thế giới tăng đã kéo theo chi phí năng lượng và các đầu vào sản xuất nông nghiệp gia tăng. Một số mặt hàng như phân bón chịu tác động rõ rệt, khi giá phân urê tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2025. Điều này khiến chi phí sản xuất nông nghiệp tăng thêm khoảng 3 – 5%.

Bên cạnh đó, chi phí vận tải biển cũng có xu hướng tăng mạnh do ảnh hưởng từ bất ổn địa chính trị và việc các hãng tàu phải điều chỉnh tuyến vận chuyển để tránh rủi ro. Cước vận tải biển có thể tăng khoảng 25 – 30%, đồng thời thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7 – 14 ngày. Những yếu tố này làm gia tăng chi phí logistics và phần nào ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của một số mặt hàng nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ngoài các tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất và vận chuyển, xung đột tại Trung Đông còn có thể ảnh hưởng gián tiếp đến nhu cầu thị trường.

Theo số liệu thống kê, năm 2025 kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông đạt khoảng 1,74 tỷ USD. Vì vậy, những diễn biến bất ổn tại khu vực này đòi hỏi các cơ quan quản lý cần theo dõi sát tình hình và xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp.

Ông Trần Gia Long cho biết, với các kịch bản sơ bộ đang được xây dựng, nếu xung đột kéo dài khoảng một tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam có thể bị tác động khoảng 1 tỷ USD. Trong trường hợp xung đột kéo dài ba tháng, kim ngạch xuất khẩu của ngành có thể giảm khoảng 3 – 3,5 tỷ USD. Trong số đó, xuất khẩu sang khu vực Trung Đông có thể giảm khoảng 500 – 600 triệu USD; xuất khẩu sang châu Âu giảm từ 1 – 1,6 tỷ USD; còn khu vực Bắc Phi có thể giảm khoảng 200 – 250 triệu USD.

Nếu xung đột kéo dài hơn, xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị gián đoạn trong một số giai đoạn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi cũng có thể giảm tới 50%.

Tuy nhiên, theo ông Trần Gia Long, các kịch bản trên mới mang tính dự báo nhằm phục vụ công tác điều hành và chuẩn bị phương án ứng phó. Các đơn vị chuyên môn sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình, tham mưu lãnh đạo Bộ xây dựng các giải pháp điều hành phù hợp, trong đó có việc điều chỉnh cơ cấu thị trường và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm thiểu rủi ro.

Bổ sung thêm, ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết, thị trường Trung Đông hiện chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam.

Trong hai tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sang khu vực này đạt khoảng 216 triệu USD, bình quân mỗi tháng trên 100 triệu USD. Do đó, khi xung đột xảy ra, hoạt động xuất khẩu sang khu vực Trung Đông chắc chắn sẽ chịu tác động trực tiếp, đặc biệt đối với các mặt hàng truyền thống như rau quả, cà phê, hạt điều, hạt tiêu, thủy sản…

Ngoài tác động đến thị trường tiêu thụ, xung đột còn ảnh hưởng đến hoạt động vận tải và chuỗi cung ứng quốc tế. Thời gian vận chuyển hàng hóa có thể kéo dài do các tuyến vận tải phải điều chỉnh để tránh khu vực xung đột. Một số hãng tàu biển cũng đã thông báo tạm dừng hoặc hạn chế vận chuyển đến khu vực Trung Đông.

Cùng với đó, chi phí bảo hiểm vận tải tại các khu vực có xung đột tăng mạnh, kéo theo chi phí logistics gia tăng. Điều này ảnh hưởng đáng kể đến chuỗi cung ứng, đặc biệt đối với các mặt hàng cần bảo quản lạnh như thủy sản và rau quả.

Ngoài ra, giá dầu thế giới tăng cũng làm gia tăng chi phí sản xuất và vận chuyển, từ đó làm tăng giá thành sản phẩm và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa.

Trong trường hợp xung đột kéo dài, những tác động này có thể lan rộng hơn, không chỉ ảnh hưởng đến thị trường Trung Đông mà còn tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu và chi phí sản xuất của nhiều ngành hàng, ông Lê Bá Anh nhận định.

Tuy vậy, theo ông Lê Bá Anh, ngành nông nghiệp vẫn có dư địa để linh hoạt điều chỉnh thị trường xuất khẩu. Ngoài Trung Đông, nhiều thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN và châu Âu vẫn duy trì nhu cầu ổn định đối với nông sản Việt Nam. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do và mở rộng thị trường có thể giúp bù đắp phần kim ngạch bị ảnh hưởng nếu xuất khẩu sang Trung Đông gặp khó khăn.

Các đơn vị chuyên môn đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến tình hình, đồng thời phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để cập nhật thông tin thị trường. Trên cơ sở đó, sẽ tham mưu cho lãnh đạo bộ các giải pháp phù hợp, đồng thời đưa ra khuyến nghị đối với doanh nghiệp nhằm chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, xuất khẩu.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, năm 2026 được dự báo sẽ có nhiều biến động phức tạp hơn, đặc biệt là những tác động từ tình hình kinh tế thế giới, biến động thị trường và các rào cản thương mại ngày càng gia tăng.

Do đó, ngành nông nghiệp sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện thể chế, thúc đẩy khoa học công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số đến mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Đồng thời, việc theo dõi sát diễn biến thị trường và kịp thời điều chỉnh chính sách cũng sẽ được tăng cường nhằm bảo đảm mục tiêu tăng trưởng của ngành.