Xung đột Trung Đông và tác động kinh tế: Nguy cơ khủng hoảng khí đốt tại châu Âu

Theo tờ La Tribune (Pháp) ngày 2/3, căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang làm gia tăng nguy cơ một cuộc khủng hoảng khí đốt mới tại châu Âu, sau khi Tập đoàn năng lượng quốc gia QatarEnergy thông báo tạm dừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) do các vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái. Thông tin này lập tức khiến thị trường phản ứng mạnh, với giá khí đốt tại châu Âu tăng gần 50% chỉ trong thời gian ngắn.

Theo ghi nhận, hợp đồng tương lai khí đốt TTF của Hà Lan – chỉ số tham chiếu của thị trường châu Âu – ngày 2/3 đã tăng hơn 48%, lên mức 47,32 euro/MWh, cao nhất kể từ tháng 2/2025. Dù còn cách xa mức đỉnh hơn 300 euro/MWh từng ghi nhận vào năm 2022 khi xung đột tại Ukraine bùng phát, đà tăng hiện nay vẫn được đánh giá là “đáng kể”, phản ánh rõ tâm lý lo ngại của giới đầu tư trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Chỉ vài tháng trước, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) còn dự báo sản lượng LNG toàn cầu sẽ tăng mạnh, thậm chí có thể dẫn tới dư cung và kéo giá giảm. Tuy nhiên, xung đột mới tại vùng Vịnh đã đảo ngược hoàn toàn bức tranh. Lần này, nguy cơ không đến từ Đông Âu mà từ Trung Đông – khu vực giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Qatar là một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Việc QatarEnergy tạm dừng sản xuất đã ngay lập tức làm dấy lên lo ngại về sự thiếu hụt nguồn cung trên thị trường quốc tế. Theo thông tin từ phía Doha, các cuộc tấn công đã nhằm vào các cơ sở hạ tầng năng lượng, buộc doanh nghiệp phải ngừng hoạt động để bảo đảm an toàn.

Những năm gần đây, châu Âu đã nỗ lực giảm phụ thuộc vào khí đốt từ Qatar. Tỷ trọng nguồn cung từ nước này đã giảm từ 37% năm 2017 xuống khoảng 8% trong năm qua. Sau khi xung đột Nga – Ukraine nổ ra, Mỹ đã trở thành nhà cung cấp LNG lớn nhất cho châu Âu nhờ mở rộng nhanh chóng năng lực xuất khẩu.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo ngay cả mức 8% cũng không thể xem nhẹ. Thị trường khí đốt có đặc điểm tập trung cao, với số lượng nhà cung cấp lớn không nhiều như thị trường dầu mỏ. Do đó, chỉ cần một nguồn cung quan trọng bị gián đoạn cũng đủ khiến giá biến động mạnh.

Bên cạnh đó, cạnh tranh toàn cầu đối với LNG có thể gia tăng, đặc biệt từ phía châu Á. Các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc phụ thuộc đáng kể vào khí đốt của Qatar. Trong bối cảnh căng thẳng, các nước này có thể tăng cường mua LNG trên thị trường giao ngay, thậm chí chấp nhận trả giá cao hơn để bảo đảm an ninh năng lượng. Kịch bản này từng xảy ra vào năm 2022, khi các tàu chở LNG thay đổi lộ trình để phục vụ các khách hàng sẵn sàng trả giá cao hơn.

Tình hình càng trở nên đáng lo ngại khi mức dự trữ khí đốt tại Liên minh châu Âu (EU) hiện ở mức thấp. Theo số liệu mới nhất, kho dự trữ của EU chỉ đạt khoảng 30% công suất, trong đó Đức và Pháp lần lượt ở mức quanh 20%. Tháng 3 vốn là thời điểm dự trữ xuống mức thấp nhất trong năm, đồng thời cũng là giai đoạn các nước bắt đầu tích trữ cho mùa Đông tới. Điều này buộc các nước EU phải nhanh chóng thu hút thêm nguồn cung trong những tuần tới.

Các lựa chọn thay thế hiện không nhiều. Nguồn cung từ Na Uy và Algeria đã gần đạt công suất tối đa. Trong khi đó, khả năng tăng mạnh xuất khẩu LNG từ Mỹ trong ngắn hạn cũng hạn chế do ràng buộc về hạ tầng và hợp đồng dài hạn.

Đà tăng của giá khí đốt cũng có thể kéo theo giá điện tại châu Âu. Đối với các nhà máy điện khí, mức tăng hiện tại đồng nghĩa chi phí sản xuất điện tăng thêm hơn 30 euro/MWh. Trong bối cảnh nhiều quốc gia châu Âu đang cố gắng kiềm chế hóa đơn năng lượng cho người dân và doanh nghiệp, áp lực có thể gia tăng đáng kể.

Diễn biến mới cũng có nguy cơ làm nóng trở lại tranh luận về cơ chế thị trường carbon của EU, khi chi phí phát thải CO₂ chiếm tỷ trọng lớn trong giá điện tại một số nước, như Italy. Một số ý kiến đã đề xuất xem xét điều chỉnh cơ chế này trong trường hợp khủng hoảng năng lượng tái diễn.

Đối với Pháp, tác động trực tiếp có thể hạn chế hơn do tỷ trọng điện hạt nhân lớn trong cơ cấu nguồn điện. Tuy nhiên, với thị trường năng lượng liên thông trong EU, mọi biến động mạnh đều có thể lan tỏa trên diện rộng.

Giới quan sát nhận định, dù chưa đến mức báo động như năm 2022, diễn biến hiện nay cho thấy thị trường khí đốt toàn cầu vẫn hết sức nhạy cảm trước các cú sốc địa chính trị. Trong bối cảnh xung đột Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, nguy cơ về một vòng xoáy giá năng lượng mới tại châu Âu vẫn hiện hữu, đặt ra thách thức lớn đối với an ninh năng lượng và ổn định kinh tế của toàn khu vực.