Những gặt hái của Trung Quốc khi tăng cường đầu tư vào châu Phi (Phần 2)

Kenya đã được hưởng lợi từ sự giúp đỡ của Trung Quốc. Ảnh: Reuters

Ông PLO Lumumba - Giám đốc của trường Luật Kenya đánh giá rằng, Trung Quốc cho biết họ muốn gì nhưng châu Phi lại không biết điều đó. Trung Quốc muốn đạt được ảnh hưởng, muốn trở thành một cường quốc thế giới.

Theo ông, chính phủ các nước châu Phi phải bảo lãnh bằng sự độc lập chính sách và kinh tế của mình để đổi lấy các khoản cho vay đến từ Trung Quốc. Godfrey Mwampembwa là một hoạ sỹ vẽ tranh biếm hoạ nổi tiếng châu Phi cũng chia sẻ ý nghĩ trên.

Một trong số những bức tranh của ông miêu tả các nhà lãnh đạo châu Phi trong hình hài của những người tí hon, đang bắt tay trước một khuôn mặt khổng lồ của Trung Quốc, với lời nói: “Chúng ta là những đối tác bình đẳng”.

Kenya đã được hưởng lợi từ sự giúp đỡ của Trung Quốc, với khoản tiền lên đến nhiều tỷ USD cũng như chuyên môn, kỹ thuật để cải thiện cơ sở hạ tầng. Nhưng trong một bài phỏng vấn được Financial Times thực hiện gần đây, Tổng thống Uhuru Kenyatta đã bày tỏ sự lo lắng về vấn đề thâm hụt thương mại của châu Phi đối với Trung Quốc.

Theo ông, Bắc Kinh đã bắt đầu hiểu được rằng, để chiến lược cùng thắng có thể vận hành, Trung Quốc phải cởi mở với châu Phi, như chính châu Phi cởi mở với Trung Quốc.

Tuy nhiên, sự chống đối của châu Phi đối với Trung Quốc đang dần hình thành phát triển. Nếu như hạ tầng được đón nhận nhiệt tình, dư luận nhấn mạnh sự cần thiết yêu cầu các công ty Trung Quốc sử dụng nhiều lao động địa phương hơn và phải đối xử tốt với họ.

Theo các chuyên gia, người dân cũng bày tỏ sự không hài lòng khi chứng kiến các dự án bị đội giá để cho phép một vài thành viên trong chính phủ nhận được các khoản lại quả. Những nghi ngờ hiện nay đang đặt ra đối với dự án đường sắt Mombasa - Nairobi, với số tiền lên đến 4 tỷ USD, mới được khánh thành vào tháng 6/2017.

Hình ảnh một khu ổ chuột ở thủ đô Nairobi của Kenya. Ảnh: Reuters

Về phần mình, các công Trung Quốc hiện nay đã nhận ra được vấn đề. Trong thập niên vừa qua, họ đã cho rằng chỉ cần quan hệ với các chính phủ là đủ. Cho đến nay, họ hiểu rằng cần thiết phải trao đổi với xã hội dân sự và các tổ chức phi chính phủ quốc tế về các vấn đề liên quan đến môi trường hoặc về chuyển giao công nghệ.

Ngày càng có nhiều công ty phải tiết lộ những bí quyết công nghệ của họ cho châu Phi. Ví dụ, tập đoàn viễn thông khổng lồ Huawei đã thu được 15% lợi nhuận từ châu Phi, mỗi năm đã phải đào tạo 12.000 sinh viên về công nghệ thông tin tại các nước Angola, Congo, Ai Cập, Kenya, Morocco, Nigeria và Nam Phi.

Theo các nhà nghiên cứu của Johns-Hopkins, 80% người làm thuê cho các dự án của Trung Quốc tại châu Phi là người địa phương, mặc dù rất nhiều trong số họ giữ những vị trí có trình độ chuyên môn thấp. Theo bà Jing Gu, điều quan trọng đối với Trung Quốc là quan hệ với châu Phi hiện nay phải dựa trên nguyên tắc đôi bên cùng có lợi.

Trung Quốc đang theo đuổi một chiến lược công nghiệp hoá. Trong vòng 10 năm tới, Trung Quốc hy vọng sẽ chuyển các cơ sở sản xuất của mình sang châu lục này. Do đó, chính phủ các nước châu Phi phải kiểm soát được quan hệ với các đối tác nước ngoài, cho dù đó là phương Tây hay Trung Quốc.

Điều đó có nghĩa là thiết lập các ưu tiên, chú trọng chuyển giao kiến thức, kinh nghiệm và đàm phán theo các điều kiện riêng của mình. Châu Phi phải nắm rõ và xác định vai trò của từng bên. Họ phải là người quyết định, chứ không phải là người nước ngoài.

Trong một báo cáo công bố ngày 28/6, Viện nghiên cứu toàn cầu McKinsey dự đoán một tương lai tốt đẹp cho quan hệ Trung Quốc - châu Phi. Viện này đã đưa ra hai kịch bản. Thứ nhất, nếu các khoản đầu tư Trung Quốc vào châu Phi được tiếp tục theo nhịp độ này, lợi nhuận của các tập đoàn Trung Quốc thu được từ châu Phi sẽ vượt mức 180 tỷ USD hiện nay lên 250 tỷ USD vào năm 2025.

Thứ hai, theo McKinsey, các doanh nghiệp Trung Quốc có thể tăng một cách đáng kể các hoạt động tại châu Phi, trong các lĩnh vực mà họ ưu tiên hiện nay như khai khoáng và cơ sở hạ tầng, hoặc trong một số lĩnh vực khác như nông nghiệp, ngân hàng cung cấp các dịch vụ bảo hiểm, viễn thông, vận tải. Trong trường hợp này, thu nhập của họ có thể đạt đến 440 tỷ USD vào năm 2025.