80 năm ngành Thống kê Việt Nam: Khẳng định vai trò chiến lược trong quản trị quốc gia

Đánh dấu chặng đường 80 năm vẻ vang của ngành Thống kê Việt Nam, ghi dấu sự ra đời của Nha Thống kê Việt Nam – tiền thân của Cục Thống kê ngày nay. Phát huy truyền thống, ngành Thống kê tiếp tục vững bước, xứng đáng đóng vai trò chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội, nhất là trong kỷ nguyên mới hiện nay. Nhân kỷ niệm 80 năm ngành Thống kê Việt Nam (6/5/1946-6/5/2026), chia sẻ với phóng viên Thông tấn xã Việt Nam, TS. Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước khẳng định về vai trò, nhiệm vụ của ngành Thống kê không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược của thống kê trong quản trị quốc gia, mà còn là “kim chỉ nam” cho toàn ngành suốt chặng đường phát triển.

Phóng viên: Xin Cục trưởng cho biết, những mốc son vẻ vang của ngành Thống kê 80 năm qua?

Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: 80 năm đồng hành cùng dân tộc, ngành Thống kê không chỉ thu thập thông tin và phản ánh thực trạng kinh tế - xã hội mà còn chủ động, tiên phong trong xây dựng hệ thống thông tin kỹ thuật số, ứng dụng phương pháp luận thống kê tiên tiến, minh bạch và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của tiến trình phát triển. Thông tin thống kê không chỉ phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của Đảng, Nhà nước, mà còn là cơ sở để hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực và đánh giá hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương và cả nước trong từng giai đoạn.

Công tác thống kê các loại hình kinh tế, từ doanh nghiệp nhà nước đến kinh tế tư nhân đã quy hoạch nguồn lực, hỗ trợ cải tổ. Thông tin thống kê kinh tế vĩ mô như: GDP, CPI, tích lũy, tiêu dùng, xuất, nhập khẩu… trở thành cơ sở pháp lý để soạn thảo chính sách đổi mới.

Có thể thấy, suốt quá trình phát triển đất nước, ngành Thống kê được xác định là bộ phận không thể thiếu của Đảng, Nhà nước. Đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao, từ khi được thành lập đến nay, ngành Thống kê đã cung cấp thông tin chính xác, khách quan và kịp thời phục vụ lãnh đạo Đảng, Nhà nước trong công tác chỉ đạo, quản lý, điều hành.

Phóng viên: Thưa Cục trưởng, thời gian qua ngành Thống kê đã có những nỗ lực gì để nâng cao chất lượng thông tin, đặc biệt trong việc bảo đảm tính trung thực, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng lực phân tích và hội nhập với các chuẩn mực quốc tế?

Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Trong bối cảnh quản trị quốc gia hiện đại và yêu cầu ngày càng cao của công tác điều hành kinh tế - xã hội, thông tin thống kê không chỉ phản ánh thực trạng mà còn là cơ sở quan trọng để hoạch định chính sách, dự báo và ra quyết định. Những năm qua, chất lượng số liệu thống kê của Việt Nam đã được nâng cao rõ rệt, là kết quả của nỗ lực bền bỉ của toàn ngành; trong đó, đội ngũ cán bộ thống kê giữ vai trò then chốt.

Trước hết, ngành Thống kê luôn kiên định bảo vệ tính trung thực và độc lập của số liệu. Dù đối mặt với nhiều áp lực, đặc biệt là áp lực về thành tích phát triển tại địa phương, cán bộ thống kê vẫn giữ vững đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm nguyên tắc khách quan.

Việc tính toán GRDP được thực hiện tập trung, thống nhất thay vì phân tán là bước tiến quan trọng, góp phần khắc phục chênh lệch số liệu giữa các cấp, nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của hệ thống thống kê quốc gia.

Cùng với đó, ngành cũng đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình thống kê. Các cuộc điều tra hiện đều sử dụng phiếu điện tử; quy trình thu thập, xử lý và tổng hợp dữ liệu được thực hiện trên nền tảng số thống nhất. Nhờ vậy, thời gian xử lý được rút ngắn, sai sót giảm thiểu, độ chính xác và tính nhất quán của số liệu được nâng cao. Đồng thời, chuyển đổi số tạo điều kiện kết nối nhiều nguồn dữ liệu, hướng tới xây dựng hệ thống thống kê hiện đại.

Một yếu tố then chốt khác là nâng cao năng lực phân tích. Phân tích không chỉ là khâu cuối mà còn giúp kiểm soát chất lượng dữ liệu trong toàn bộ quy trình. Cán bộ có năng lực phân tích tốt sẽ chủ động phát hiện bất thường, điều chỉnh kịp thời, đồng thời góp phần tinh gọn hệ thống chỉ tiêu, tập trung vào những chỉ tiêu cốt lõi, nâng cao giá trị sử dụng của dữ liệu.

Bên cạnh đó, ngành Thống kê chủ động tiếp cận và áp dụng các chuẩn mực quốc tế, như Hệ thống tài khoản quốc gia SNA 2008 và các phương pháp đo lường mới trong lĩnh vực kinh tế số, tăng trưởng xanh, phát triển bền vững. Điều này góp phần nâng cao khả năng so sánh quốc tế của số liệu thống kê Việt Nam.

Trong thời gian tới, yêu cầu đối với công tác thống kê sẽ tiếp tục gia tăng trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng. Ngành Thống kê sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, lấy con người làm trung tâm, hướng tới xây dựng hệ thống thống kê hiện đại, minh bạch, đáp ứng tốt hơn nhu cầu quản lý và phát triển của xã hội.

Phóng viên: Thưa Cục trưởng, việc công bố định kỳ thông tin kinh tế - xã hội của ngành Thống kê có ý nghĩa như thế nào đối với công tác chỉ đạo, điều hành của Đảng và Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp, người dân và định hướng công tác đổi mới trong thời gian tới là gì?

Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Việc Cục Thống kê định kỳ công bố thông tin kinh tế - xã hội hằng tháng, hằng quý có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác quản lý, điều hành. Đây là nguồn thông tin chính thống, tin cậy và có hệ thống, giúp Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương theo dõi sát diễn biến, đánh giá đúng thực trạng và xu hướng phát triển của nền kinh tế. Trên cơ sở đó, các quyết sách được đưa ra kịp thời, linh hoạt và hiệu quả hơn, nhất là trong bối cảnh kinh tế trong nước và thế giới biến động nhanh, khó lường.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư, thông tin thống kê định kỳ không chỉ phản ánh bức tranh tổng thể của nền kinh tế mà còn cung cấp những tín hiệu quan trọng về thị trường, sản xuất, tiêu dùng và đầu tư. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh, phân bổ nguồn lực hợp lý, hạn chế rủi ro và tận dụng cơ hội.

Với người dân, việc công bố rộng rãi các chỉ tiêu kinh tế - xã hội góp phần nâng cao tính minh bạch, củng cố niềm tin vào công tác điều hành của Nhà nước; đồng thời, giúp công chúng có cái nhìn đầy đủ, khách quan hơn về tình hình phát triển của đất nước.

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, ngành Thống kê xác định rõ yêu cầu phải làm cho mỗi con số thực sự “biết nói”, hỗ trợ hiệu quả cho quá trình ra quyết định. Thời gian tới, Ngành sẽ tiếp tục đổi mới theo hướng nâng cao chất lượng, độ tin cậy và tính kịp thời của số liệu, bảo đảm phản ánh sát thực tiễn, đúng bản chất của nền kinh tế.

Một định hướng quan trọng là đẩy mạnh phân tích và diễn giải số liệu, chuyển từ cách tiếp cận công bố đơn thuần sang cung cấp thông tin có chọn lọc, có chiều sâu, gắn với bối cảnh và xu hướng phát triển. Các sản phẩm thống kê sẽ không chỉ dừng ở bảng số liệu mà được bổ sung nhận định, phân tích và dự báo, giúp người sử dụng hiểu đúng và khai thác hiệu quả hơn.

Cùng với đó, ngành tiếp tục ứng dụng công nghệ số, khai thác dữ liệu lớn, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành nhằm mở rộng nguồn thông tin đầu vào, nâng cao tính toàn diện của số liệu. Hình thức phổ biến thông tin cũng được đổi mới theo hướng trực quan, hiện đại, thân thiện với từng nhóm đối tượng.

Mục tiêu là để mỗi thông tin thống kê khi công bố không chỉ mang tính tham khảo mà thực sự trở thành cơ sở tin cậy cho hoạch định chính sách, điều hành và ra quyết định trong toàn xã hội.

 

Phóng viên: Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và dữ liệu trở thành tài nguyên quan trọng, ngành Thống kê đã triển khai những giải pháp gì, đạt được kết quả ra sao và định hướng thời gian tới như thế nào để phát triển dữ liệu thống kê?

Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Trong bối cảnh Chính phủ đẩy mạnh chuyển đổi số và coi dữ liệu là tài nguyên quốc gia, ngành Thống kê xác định rõ trách nhiệm cung cấp thông tin chất lượng cao, kịp thời, minh bạch, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế số.

Thời gian qua, ngành đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Quy trình sản xuất thông tin thống kê được đổi mới theo hướng hiện đại, làm nền tảng cho chuyển đổi số toàn diện. Các cuộc điều tra đã chuyển từ phiếu giấy sang phiếu điện tử với các hình thức như CAPI và webform, giúp nâng cao đáng kể tính kịp thời và độ chính xác của dữ liệu. Công tác chuẩn hóa danh mục, khái niệm và chỉ tiêu thống kê cũng được đẩy mạnh nhằm bảo đảm tính so sánh và khả năng liên thông.

Về hạ tầng, Ngành từng bước xây dựng Cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia; trong đó kho dữ liệu tổng hợp đã hoàn thành và kết nối với Trung tâm dữ liệu quốc gia, góp phần hình thành nguồn dữ liệu dùng chung. Đồng thời, việc khai thác dữ liệu hành chính từ các bộ, ngành được tăng cường, giúp mở rộng độ bao phủ và nâng cao chất lượng số liệu. Cùng với đó, bộ máy được tinh gọn, nâng cao trách nhiệm của cán bộ; năng lực chuyên môn và kỹ năng công nghệ cũng được cải thiện thông qua đào tạo, tập huấn.

Hiện nay, Ngành tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm như hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phục vụ phát triển kinh tế số, xây dựng hạ tầng dữ liệu hiện đại gồm kho dữ liệu vi mô và hệ thống metadata, đồng thời phát triển các nền tảng số quản lý, tích hợp và chia sẻ dữ liệu. Công tác quản trị dữ liệu cũng được chú trọng theo hướng tuân thủ pháp lý và tiệm cận chuẩn mực quốc tế, nhằm nâng cao tính minh bạch, khả năng chia sẻ và tái sử dụng.

Trong thời gian tới, ngành Thống kê sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ. Trọng tâm là chuyển từ mô hình sản xuất dựa chủ yếu vào điều tra sang khai thác dữ liệu đa nguồn, trong đó dữ liệu hành chính giữ vai trò nền tảng, kết hợp với dữ liệu lớn và dữ liệu mới. Đồng thời, chuẩn hóa hệ thống thông tin theo các mô hình và tiêu chuẩn quốc tế, phát triển hệ sinh thái dữ liệu thống kê đồng bộ, kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành.

Ngành cũng sẽ đẩy mạnh phát triển các sản phẩm dữ liệu giá trị gia tăng, cung cấp dữ liệu mở và dịch vụ dữ liệu; đổi mới công tác phân tích, dự báo và phổ biến thông tin theo hướng trực quan, tương tác. Cùng với đó là hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng thống kê và nâng cao năng lực quản trị dữ liệu.

Với những định hướng này, ngành Thống kê đang từng bước khẳng định vai trò nòng cốt trong phát triển tài nguyên dữ liệu số, phục vụ hiệu quả công tác điều hành và phát triển bền vững.

Phóng viên: Xin trân trọng cám ơn Cục trưởng!