ADB và tham vọng giúp châu Á "thoát vai" cung cấp khoáng sản thô

Thay vì chỉ là nơi khai thác và xuất khẩu nguyên liệu thô, khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang hướng tới việc làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị khoáng sản thiết yếu, từ tinh chế đến sản xuất các thiết bị công nghệ cao, thông qua một sáng kiến tài chính mới từ Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB).

Tại Hội nghị thường niên lần thứ 59 của Hội đồng Thống đốc Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) sẽ diễn ra tại Samarkand, Uzbekistan, ADB ngày 3/5 đã công bố khởi động Cơ chế Đối tác Tài chính từ Khoáng sản thiết yếu đến Sản xuất.

Đây không chỉ là một quỹ hỗ trợ vốn thông thường, mà là "đòn bẩy" để các quốc gia đang phát triển trong khu vực hiện thực hóa tham vọng tham gia sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu.

Trong khuôn khổ Hội nghị thường niên của ADB, tại phiên thảo luận với chủ đề “Tăng cường đầu tư cho chuỗi giá trị từ khoáng sản thiết yếu đến sản xuất”, Chủ tịch ADB Masato Kanda nhận định rằng khoáng sản thiết yếu chính là nhân tố định hình kỷ nguyên công nghiệp kế tiếp.

Theo ông, khu vực châu Á - Thái Bình Dương cần phải vươn xa hơn vai trò hiện tại. Thay vì chỉ cung ứng nguyên liệu thô, các quốc gia trong khu vực nên tập trung vào việc thu hút công nghệ, tạo việc làm và giữ lại giá trị gia tăng mà các loại khoáng sản này mang lại.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ADB đã thiết kế một mô hình hỗ trợ tài chính gồm hai thành phần bổ trợ cho nhau. Thành phần thứ nhất là danh mục viện trợ không hoàn lại, tập trung vào công tác hỗ trợ kỹ thuật và chuẩn bị dự án. Nguồn vốn này được ưu tiên cho các giai đoạn đầu của dự án như nghiên cứu tính khả thi, đánh giá các tác động về mặt xã hội và môi trường. Tính đến thời điểm hiện tại, danh mục này đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ các đối tác quốc tế, trong đó Nhật Bản và Vương quốc Anh đã tiên phong cam kết đóng góp lần lượt 20 triệu USD và 1,6 triệu USD.

Song song với việc chuẩn bị nền tảng, thành phần thứ hai, danh mục tài chính thúc đẩy, đóng vai trò là "ngòi nổ" kích hoạt dòng vốn đầu tư. Mục tiêu cốt lõi của danh mục này là thu hút các đối tác tài chính cùng tham gia chia sẻ rủi ro, từ đó khơi thông nguồn lực lớn cho khu vực. Những tín hiệu lạc quan đầu tiên đã xuất hiện khi hai định chế tài chính lớn của Hàn Quốc là Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hàn Quốc và Tổng công ty Bảo hiểm Thương mại Hàn Quốc nhanh chóng nhập cuộc. Cụ thể, mỗi đơn vị này đã ký cam kết trị giá lên tới 500 triệu USD.

Sáng kiến này là bước cụ thể hóa chiến lược năm 2025 của ADB nhằm xây dựng các chuỗi giá trị từ khoáng sản đến sản xuất một cách bền vững và có trách nhiệm.

Trên thực tế, ADB đã triển khai hàng loạt dự án hỗ trợ trực tiếp tại nhiều quốc gia trong khu vực. Điển hình là các hoạt động thúc đẩy sản xuất và tái chế pin tại Ấn Độ, lập bản đồ dữ liệu địa chất ở Mông Cổ hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào sản xuất kim loại và kinh tế tuần hoàn tại Uzbekistan.

Đồng thời, ngân hàng này cũng đóng vai trò tư vấn chính sách thông qua việc xây dựng chiến lược khoáng sản tại Kazakhstan, cũng như lập lộ trình và cải cách quy định quản lý có liên quan tại Philippines.

Dù tham vọng đẩy mạnh sản xuất công nghiệp, ADB khẳng định sẽ không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng. Mọi dự án được nhận vốn từ cơ chế này đều phải vượt qua những rào cản kiểm duyệt khắt khe về tiêu chuẩn xã hội và môi trường. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một làn sóng tăng trưởng bao trùm, nơi nhu cầu về công nghệ số và năng lượng sạch được đáp ứng đồng thời với việc tạo ra sinh kế bền vững cho người dân trong khu vực.