AI, cơ hội không thể bỏ lỡ của Việt Nam

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã coi AI là lĩnh vực chiến lược và đầu tư mạnh cho nghiên cứu, hạ tầng và đào tạo nhân lực.

Hội thảo về AI do Hội trí thức Việt Nam tại Anh và Ireland (VIS) tổ chức tháng 2/2026 tại Cambridge, Anh. Ảnh: Phong Hà - PV TTXVN

Tại Việt Nam, từ ngày 1/3/2026, Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước đi quan trọng trong việc hình thành khung pháp lý cho lĩnh vực công nghệ mới này. Khi nền tảng pháp lý đã được thiết lập, câu hỏi đặt ra không còn là có tham gia vào làn sóng AI hay không, mà là làm thế nào để phát triển và ứng dụng công nghệ này một cách bài bản, hiệu quả, phù hợp với điều kiện của đất nước.

Từ góc nhìn của các chuyên gia công nghệ đang làm việc tại Vương quốc Anh, Ireland và Đan Mạch, nhiều kinh nghiệm quốc tế cho thấy Việt Nam đang có những điều kiện thuận lợi để thúc đẩy lĩnh vực này nếu biết tận dụng đúng thời điểm và xây dựng chiến lược phát triển phù hợp. Một trong những nền tảng quan trọng của hệ sinh thái AI tại châu Âu là sự gắn kết chặt chẽ giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại London, ông Peter Bom - Giám đốc điều hành công ty SMT Data (công ty công nghệ có trụ sở tại Đan Mạch) nhấn mạnh: “Tại Vương quốc Anh, hiện đang có rất nhiều hoạt động hợp tác giữa các trường đại học và giới học thuật, với khối lượng nghiên cứu hết sức phong phú. Những nghiên cứu ấy không chỉ dừng lại ở việc xem chúng ta có thể làm gì trong hiện tại, mà còn hướng tới tầm nhìn 5–10 năm phía trước. Đây thực sự là lĩnh vực mà Việt Nam có thể hưởng lợi rất nhiều nếu sớm chủ động tiếp cận và điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh của mình”.

Không chỉ dừng ở nghiên cứu, AI tại nhiều quốc gia châu Âu còn được triển khai mạnh mẽ trong môi trường doanh nghiệp. Những kinh nghiệm thực tế - cả thành công lẫn thất bại - đều mang lại những bài học đáng tham khảo. Ông Peter Bom cho biết có không ít ví dụ về các doanh nghiệp đã ứng dụng AI thành công – những kinh nghiệm mà Việt Nam hoàn toàn có thể học hỏi.

Nhưng bên cạnh đó cũng có những trường hợp triển khai AI không đạt như kỳ vọng, thậm chí đi chệch hướng. Những thất bại ấy mang đến những bài học quý giá, rất đáng để tham khảo khi Việt Nam từng bước đưa AI vào thực tiễn.

Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Xuân Huấn, Chủ tịch VIS, phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Phong Hà - PV TTXVN

Theo các chuyên gia, việc ứng dụng AI cần đi kèm một chiến lược rõ ràng, đặc biệt là trong quản trị dữ liệu và xác định mục tiêu sử dụng công nghệ. Ông Peter Bom khuyến nghị: “Điều quan trọng là hãy mạnh dạn đón nhận AI và tạo điều kiện để doanh nghiệp thực sự khai thác công nghệ này. Tuy nhiên, song song với đó cần xây dựng một chính sách sử dụng AI rõ ràng. Trước hết phải xác định rõ mục tiêu cần đạt được khi ứng dụng AI, cũng như giá trị mà công nghệ này được kỳ vọng mang lại. Đồng thời, cần phối hợp chặt chẽ để bảo đảm dữ liệu sử dụng luôn nhất quán, đáng tin cậy và được kiểm chứng giữa nhiều nguồn dữ liệu khác nhau”.

Từ góc độ ứng dụng thực tiễn, Giáo sư, Tiến sĩ Long Tran-Thanh (Đại học Warwick) cho rằng Việt Nam đã có những bước tiến đáng chú ý trong khu vực Đông Nam Á, dù vẫn còn khoảng cách so với các trung tâm công nghệ lớn trên thế giới. Theo ông, trong bức tranh ứng dụng AI tại Việt Nam hiện nay, lĩnh vực tài chính - ngân hàng đang là nơi triển khai công nghệ hiệu quả nhất.

Tuy nhiên, dư địa phát triển còn rất lớn, đặc biệt trong các ngành như y tế, giáo dục và nông nghiệp – những lĩnh vực gắn với nhiều bài toán thực tiễn của các quốc gia đang phát triển. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Long Tran-Thanh, Vương quốc Anh hiện là một trong những trung tâm nghiên cứu AI hàng đầu, đồng thời cũng là đối tác tiềm năng để Việt Nam thúc đẩy hợp tác, đặc biệt trong lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu AI cơ bản.

Về nguồn lực cho phát triển AI, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Harry Nguyen (Đại học Cork, Ireland) cho rằng Việt Nam đang là một trong những quốc gia chủ động đón đầu xu hướng AI, đồng thời có lợi thế đáng kể về đào tạo nguồn nhân lực, cả về quy mô lẫn chất lượng.

Đông đảo các học giả, trí thức Việt Nam tại Anh, giảng viên và sinh viên đại học Oxford và đại diện các hội đoàn người Việt tại Anh tham dự hội thảo. Ảnh: Phong Hà - PV TTXVN

Trong những năm gần đây, nhiều trường đại học và trung tâm nghiên cứu AI đã được hình thành tại Việt Nam, góp phần đào tạo thế hệ nhà khoa học trẻ và thúc đẩy các công trình nghiên cứu mới. Các hội nghị học thuật và tạp chí chuyên ngành về AI cũng xuất hiện ngày càng nhiều, giúp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới nghiên cứu quốc tế.

Một nguồn lực quan trọng khác đến từ cộng đồng trí thức người Việt ở nước ngoài mà theo ông Harry Nguyen, “họ luôn luôn hướng về Việt Nam” và “luôn có mong muốn đóng góp cho sự phát triển công nghệ cũng như AI tại Việt Nam”.

Đối với chiến lược phát triển AI, ông Harry Nguyen cho rằng dữ liệu chất lượng cao là nền tảng quan trọng. Việc thu thập, xây dựng và quản lý dữ liệu, kết hợp với huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn và nhỏ phù hợp với văn hóa Việt Nam, sẽ giúp AI được triển khai hiệu quả trong cả khối doanh nghiệp lẫn khu vực công.

Ngoài ra, AI được xem là động lực quan trọng để hỗ trợ Việt Nam xây dựng các trung tâm tài chính và công nghệ. Việc ứng dụng AI có thể nâng cao hiệu quả vận hành, tự động hóa quy trình, tối ưu hóa chi phí và tăng năng lực phân tích dữ liệu – những yếu tố cần thiết trong một hệ thống tài chính hiện đại.

Trong bối cảnh đó, AI không chỉ là một xu hướng công nghệ, mà còn có thể trở thành một động lực quan trọng cho đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong những năm tới.