An ninh năng lượng: Linh hoạt chuyển đổi mô hình sản xuất nông nghiệp

Đối mặt với bài toán chi phí đầu vào liên tục biến động tăng, sản xuất nông nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh dần dịch chuyển đến những mô hình công nghệ cao, thông minh, bền vững theo xu hướng tuần hoàn, hữu cơ, qua đó không chỉ tiết giảm chi phí mà còn mở ra cơ hội tiếp cận thị trường hiệu quả hơn.

Hợp tác xã Hợp tác xã nông nghiệp – thương mại – du lịch và vận tải Dân Tiến (xã Bắc Tân Uyên, TP. Hồ Chí Minh) đang chăm sóc vườn ổi có sản lượng 50 tấn, dự kiến cho thu hoạch trong tháng 4 này, và 20 tấn bưởi xuất khẩu Hà Lan trong tháng 5 tới. Để đối phó với tình hình chi phí đầu vào tăng mạnh, hợp tác xã đã nhanh chóng xoay chuyển sang nguồn phân bón hữu cơ tại chỗ. Cùng với việc tận dụng các phụ phẩm trong nông nghiệp, hợp tác xã sử dụng nguồn phân gà, phân bò hiện có tại địa phương, giúp tăng dinh dưỡng cho cây mà vẫn đảm bảo an toàn cho nông sản ra thị trường. Điều này đã giúp hợp tác xã giảm đáng kể chi phí đầu vào ở thời điểm này.

“Tình hình bất ổn kéo dài, khiến chi phí đầu vào như phân bón, xăng dầu, thuốc bảo vệ thực vật dự kiến sẽ còn biến động nữa. Vì vậy, chúng tôi chủ động cắt giảm chi phí đầu vào, giảm lượng phân vô cơ, thay bằng phân hữu cơ tại chỗ. Nhờ đó, chi phí sản xuất giảm đáng kể, lại không lệ thuộc vào biến động thị trường của các loại vật tư nông nghiệp khác”, ông Nguyễn Văn Tiến, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp – thương mại – du lịch và vận tải Dân Tiến cho biết.

Chị Doãn Thị Hạnh, nông dân xã Phú Giáo, TP. Hồ Chí Minh cho biết, nhờ sử dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ để chăm bón cho cây, mà chị vẫn giữ ổn định được giá thành sản xuất. Cụ thể, nếu giữ cách canh tác cũ, vườn dưa 1.000 m2 của gia đình sẽ đội chi phí thêm 3 – 4 triệu đồng, cũng đồng nghĩa gia đình phải cắt giảm lợi nhuận, thậm chí chịu lỗ, vì không thể tăng giá đầu ra. Việc chuyển dần sang canh tác hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất, như sử dụng mô hình tưới nhỏ giọt, giúp nông dân vừa tiết kiệm chi phí, vừa giữ ổn định chất lượng sản phẩm.

Không chỉ chuyển hướng canh tác hữu cơ, nhiều hộ sản xuất, hợp tác xã còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất. Với mô hình sản xuất truyền thống, chi phí sản xuất của Hợp tác xã Sản xuất – thương mại – dịch vụ rau sạch GAP (xã Đông Thạnh, TP. Hồ Chí Minh) có thể tốn từ 50 – 70 triệu đồng/ha. Nhờ ứng dụng công nghệ cao và sản xuất theo hướng tuần hoàn, chi phí giảm xuống chỉ còn 20 – 30 triệu đồng. Đây vừa là giải pháp tiết kiệm đầu vào, giảm lệ thuộc, vừa là chìa khóa để bình ổn giá bán, thu hút và giữ chân khách hàng khi thị trường biến động.

“Để chủ động trong sản xuất, giảm thiểu rủi ro từ biến động nguyên liệu đầu vào, hợp tác xã vừa chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh hơn, ứng dụng công nghệ cao, thực hiện tuần hoàn, đồng thời đầu tư mạnh vào cây giống và các công cụ sản xuất để cung cấp lại cho thành viên của hợp tác xã. Sắp tới chúng tôi cũng làm việc với các nhà sản xuất về giống để có ổn định cả về giá lẫn sản lượng, phục vụ mục tiêu mở rộng sản xuất của hợp tác xã”, ông Mai Văn Khánh, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất – thương mại – dịch vụ rau sạch GAP cho biết.

Theo TS. Lê Phong Hải, Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nông Việt Nam, khối lượng phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch và chất thải trong chăn nuôi ở nước ta lên đến hàng trăm triệu tấn mỗi năm, trong đó chỉ khoảng 10 – 35% đang được tái chế, cho thấy sự lãng phí nguồn lực rất lớn và áp lực gây ô nhiễm môi trường. Việc tận dụng phụ phẩm trong nông nghiệp để tái chế, tái sử dụng, có thể trở thành nhiều sản phẩm có giá trị cao, trong đó có phân hữu cơ. Với cách làm này, người sản xuất có thể tiết kiệm được 30%, một con số không nhỏ trong bối cảnh đầu vào biến động như hiện nay.

*Tầm nhìn dài hạn từ nông nghiệp thông minh

TS. Lê Phong Hải cũng nhấn mạnh, xu hướng sản xuất xanh, sản xuất tuần hoàn không chỉ mang tính xu thế, mà nó ngày càng cho thấy lợi ích thiết thực với sự bền vững của ngành nông nghiệp.

“Với tình trạng xăng dầu, phân bón npk, vô cơ tăng cao, mà thường tăng rồi khó giảm, trong khi đầu ra nông nghiệp không tăng, thì giải pháp sinh thái tuần hoàn rất quan trọng. Nếu áp dụng khoa học, công nghệ biến đổi rác thải thành dinh dưỡng cung cấp lại cho cây trồng của mình, thì không chỉ giảm giá thành, mà còn là căn cơ của hoạt động canh tác bền vững. Đây là điều nông dân đã thấy, nhưng để nhân rộng thì cũng cần nhiều giải pháp và sự hỗ trợ từ nhà nước đến nhà khoa học”, TS. Lê Phong Hải chia sẻ.

Đồng quan điểm, TS. Phạm Đình Dũng, Trưởng Ban quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh cũng cho rằng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang diễn ra nhanh hơn, cùng với biến động thương mại toàn cầu, những giải pháp công nghệ, xanh, như công nghệ tưới tiết kiệm, bảo quản chế biến sau thu hoạch, xử lý phụ phẩm nông nghiệp và các mô hình tuần hoàn, sinh thái… chính là nguồn lực then chốt để nâng cao khả năng chống chịu của ngành nông nghiệp, tăng năng suất, giảm phát thải và giảm giá thành.

“Việc ứng dụng công nghệ, nhân rộng mô hình sản xuất xanh, còn tạo điều kiện xây dựng các chuỗi liên kết, chuỗi giá trị bền vững, minh bạch nguồn gốc, tăng giá trị sản phẩm, tăng lợi nhuận sản xuất và giảm chi phí đầu vào, giảm lạm dụng phân hóa học. Quan trọng hơn, đó là sự thay đổi tư duy của người nông dân chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, từ làm nhỏ lẻ sang liên kết theo chuỗi giá trị, sản xuất có trách nhiệm, từ chú trọng sản lượng sang chất lượng đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường và sự bền vững của hệ sinh thái”, TS. Phạm Đình Dũng nhấn mạnh.

Thực tiễn sản xuất của nhiều mô hình canh tác công nghệ cao, ứng dụng tuần hoàn đã cho thấy hiệu quả nâng lên rõ rệt về cả kinh tế lẫn giá trị thương hiệu. Ông Lê Minh Hải, Giám đốc Hợp tác xã Chăn nuôi dê Đa Phước (TP. Hồ Chí Minh) cho biết, nhiều năm nay hợp tác xã ứng dụng mô hình sản xuất tuần hoàn: tận dụng nguồn chất thải từ chăn nuôi dê để trồng trọt, đồng thời sử dụng phụ phẩm trồng trọt làm thức ăn cho đàn dê. Nhờ đó, nhiều năm nay, giá thành sản phẩm đầu ra luôn ổn định, không bị tác động bởi biến động nguyên liệu ngoài thị trường.

“Hiện nay khi xăng dầu tăng cao, chúng tôi chỉ bị tác động bởi chi phí logistics, chứ không bị tác động từ nguyên liệu đầu vào, vì hợp tác xã hầu như đã chủ động mọi nguồn đầu vào cho chăn nuôi, sản xuất. Giá thành sản xuất vẫn ổn định nên mình không phải tăng giá bán, giữ được khách. Chưa kể nhờ mô hình tuần hoàn, chất lượng sản phẩm cũng ổn định, tạo được uy tín thương hiệu trên thị trường”, ông Lê Minh Hải chia sẻ.

PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, TP. Hồ Chí Minh đang có nhiều dư địa để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ. Giá trị mang lại của những mô hình này là rất lớn, về mặt thị trường, tạo công ăn, việc làm, và sự bền vững về sản phẩm. Tầm nhìn dài hạn của những mô hình nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp tuần hoàn, còn là giá trị cộng đồng, giá trị xã hội và những giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường, hướng đến mục tiêu Net Zero.

Trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, việc chủ động linh hoạt mô hình sản xuất đang giúp ngành nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh giữ nhịp sản xuất. Từ những mô hình nhỏ lẻ ban đầu, nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ đang dần khẳng định vai trò là một hướng đi bền vững, giúp giảm chi phí, tăng giá trị và thích ứng với thị trường và hướng đến mục tiêu sản xuất bền vững.