Áo dài Huế: Đưa di sản phục hưng trong đời sống đương đại

Theo ông Nguyễn Thành Nam, đại diện Ban Tổ chức “Bách hoa bộ hành”, chương trình hướng đến cảm nhận của người mặc, để họ hiểu được câu chuyện của chính bộ trang phục mình đang khoác lên. Mỗi tà áo,chiếc mão, mấn hay khăn đóng, kiểu vấn tóc đều mang theo những lớp trầm tích văn hóa và lịch sử.

Từ một hoạt động tự phát của những người yêu cổ phục, “Bách hoa bộ hành” đã trở thành một sự kiện văn hóa diễn ra ở nhiều địa phương. Riêng tại Huế năm 2026, khoảng 80% người tham gia là người trẻ, cho thấy tín hiệu tích cực khi thế hệ trẻ không còn đứng ngoài việc gìn giữ di sản, mà đang trở thành chủ thể sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.

Điều đó cũng cho thấy sức lan tỏa ngày càng lớn của Tuần lễ Áo dài Huế 2026. Nếu như những mùa trước, các hoạt động chủ yếu tập trung vào biểu diễn nghệ thuật thì năm nay được mở rộng thành chuỗi trải nghiệm văn hóa đa dạng với Đêm hội Áo dài, triển lãm, đồng diễn dân vũ, đạp xe hay không gian giới thiệu nghề may, nghề thêu, giao lưu giữa nghệ nhân, nhà thiết kế và nhiều hoạt động trải nghiệm dành cho du khách.

Các hoạt động đã góp phần biến áo dài từ một sản phẩm văn hóa để chiêm ngưỡng thành một giá trị văn hóa để cảm nhận và thực hành. Người dân trở thành người mặc áo dài, nghệ nhân trở thành người kể chuyện, còn du khách trở thành người trực tiếp tham gia vào hành trình khám phá bản sắc văn hóa Huế. Sự kết nối này đã tạo nên nét khác biệt của Tuần lễ Áo dài Huế 2026.

Đó cũng chính là điều mà Đề án “Huế - Kinh đô áo dài” đang hướng tới. Bởi một di sản chỉ thực sự có sức sống khi không chỉ được bảo tồn trong bảo tàng hay trên sân khấu, mà được cộng đồng gìn giữ, thực hành và truyền lại qua nhiều thế hệ.

Khi những người trẻ chủ động khoác lên mình tà áo truyền thống với niềm tự hào, du khách xem việc mặc áo dài là một trải nghiệm không thể thiếu mỗi lần đến Huế, thì áo dài đã vượt qua ý nghĩa của một trang phục để trở thành biểu tượng sống động của văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại.

Hình thành hệ sinh thái văn hóa - kinh tế xung quanh áo dài

Nếu “Bách hoa bộ hành” hay Tuần lễ Áo dài Huế 2026 cho thấy sức sống của áo dài trong cộng đồng hôm nay, thì phía sau hành trình hồi sinh tà áo ấy không thể không nhắc đến nỗ lực của nhiều nghệ nhân, nhà thiết kế và người làm nghề ở Huế.

Hơn cả tạo ra những bộ trang phục đẹp, họ đã góp phần phục hưng lịch sử, tiếp nối giá trị văn hoá truyền thống dân tộc qua từng đường kim, mũi chỉ. Từ đó, xây dựng một cộng đồng thực hành tại Huế và đưa hình ảnh áo dài Việt Nam đến với thế giới.

Nghệ nhân thêu, nhà thiết kế Đoan Trang là một trong những người góp sức bằng tình yêu dành cho di sản. Sinh ra trong một gia đình có nhiều ký ức gắn với Hoàng cung Huế, từ nhỏ, bà đã theo bố - hậu duệ vua Minh Mạng vào Đại Nội. Những hoa văn trên cung điện, triều phục trong cung đình đã gieo trong bà khát vọng phục dựng các bộ trang phục tưởng chừng chỉ còn trong sách sử.

Từ năm 2015 đến nay, bà đã phục dựng 15 bộ trang phục triều Nguyễn. Đó là cả quá trình nghiên cứu tư liệu, đối chiếu hoa văn, lựa chọn chất liệu và tái hiện những kỹ thuật may thêu truyền thống. Mỗi bộ trang phục được phục dựng góp phần khôi phục một lát cắt của lịch sử, giúp công chúng hôm nay có thể hình dung rõ diện mạo của áo dài và văn hóa cung đình Huế.

Nghệ nhân Đoan Trang cũng đang dày công lưu giữ hơn 30 chiếc áo dài từ thập niên 1960-1980. Chúng là những “tư liệu sống” nối liền quá khứ với hiện tại, góp phần khẳng định lịch sử của áo dài Việt Nam.

Vẻ đẹp của áo dài Huế không chỉ nằm ở kiểu dáng mà còn ở những tiểu tiết từ đường kim mũi chỉ, chi tiết trên chiếc cổ áo hay đường viền mềm mại được thực hiện bằng sợi tơ rút từ chính tấm vải thay vì chỉ may thông thường. Chính sự cầu kỳ ấy đã tạo nên nét thanh thoát rất riêng của áo dài Huế.

Những năm gần đây, cùng với việc phục dựng trang phục cung đình, nhiều nhà thiết kế Huế đã góp phần làm sống lại áo dài ngũ thân. Từ không gian bảo tàng và nghiên cứu lịch sử, áo dài ngũ thân đã dần trở lại trong các lễ hội, trường học, điểm du lịch và đời sống cộng đồng. Ngày càng nhiều người trẻ chủ động lựa chọn mặc trang phục này như một cách thể hiện niềm tự hào về văn hóa dân tộc.

Theo nhà thiết kế Quang Hòa, điều khiến những người làm nghề vui nhất chính là thế hệ trẻ đang tiếp nhận áo dài rất tích cực. Nhiều du khách quốc tế cũng hào hứng trải nghiệm cổ phục và dành sự trân trọng đối với văn hóa Huế. Đó là minh chứng rõ ràng cho thấy bản sắc dân tộc đang được gìn giữ và lan tỏa bằng chính sức sống của cộng đồng.

Không dừng lại ở bảo tồn, cộng đồng nhà thiết kế và nghệ nhân Huế còn góp phần hình thành một hệ sinh thái văn hóa - kinh tế xung quanh áo dài. Từ khi Đề án “Huế - Kinh đô áo dài” được triển khai, nhiều hoạt động quảng bá, hội thảo, trình diễn, kết nối du lịch được tổ chức, tạo điều kiện để các cơ sở may đo tại địa phương phát triển. Du khách đến Huế có nhu cầu thuê, may và trải nghiệm áo dài nhiều hơn; nghề may áo dài truyền thống cũng có thêm cơ hội phát triển bền vững.

Việc xây dựng thương hiệu “Áo dài Huế”, phát triển các làng nghề, nhà may và dịch vụ trải nghiệm áo dài không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần tạo nên môi trường để quốc phục được gìn giữ một cách tự nhiên trong đời sống. Quan trọng hơn, những người làm áo dài Huế đã góp phần đưa hình ảnh áo dài Việt Nam ra thế giới.

Các bộ sưu tập của nhà thiết kế Đoan Trang được giới thiệu tại Malaysia, Hàn Quốc, Pháp, Uzbekistan đã tạo cầu nối văn hóa, giúp bạn bè quốc tế nhận diện Việt Nam qua tà áo dài. Mỗi lần áo dài Huế xuất hiện trên sân khấu quốc tế hay theo chân du khách trở về sau hành trình đến Huế, hình ảnh và bản sắc Việt Nam lại được lan tỏa một cách tự nhiên, bền vững.

Huế đang kiên trì xây dựng hệ sinh thái để áo dài được nghiên cứu, phục dựng, sáng tạo và hiện diện trong đời sống. Thành phố khẳng định vị thế “Kinh đô áo dài”, góp phần tôn vinh áo dài là biểu tượng văn hóa tiêu biểu của Việt Nam.