Áp lực đa chiều, doanh nghiệp củng cố nội lực vượt khó

Xung đột địa chính trị kéo dài, xu hướng bảo hộ gia tăng và hàng rào kỹ thuật ngày càng cao khiến hoạt động sản xuất - thương mại đối diện với rủi ro ngày càng lớn. Thay vì bị động, nhiều doanh nghiệp đã linh hoạt điều chỉnh mô hình kinh doanh, tối ưu hoá quy trình nhằm cắt giảm chi phí và tìm kiếm dư địa tăng trưởng mới.

Khó khăn chồng chất

Áp lực chi phí gia tăng, đứt gãy chuỗi cung ứng và rào cản thương mại đang đồng thời tác động đến nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, khiến hoạt động sản xuất – kinh doanh đứng trước những thử thách ngày càng phức tạp.

Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA), cho biết dù đơn hàng vẫn duy trì tăng trưởng, ngành gỗ đang chịu sức ép lớn từ chi phí. Giá vận chuyển và nguyên vật liệu phụ trợ tăng mạnh, bào mòn biên lợi nhuận và buộc doanh nghiệp phải tính toán lại phương án sản xuất.

Trong khi đó, theo bà Trần Thụy Quế Phương, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất thủy sản Việt Nam (Vasep), ngành thủy sản, lĩnh vực có hơn 70% sản lượng phục vụ xuất khẩu đang phải đối mặt với các rào cản ngày càng khắt khe tại những thị trường trọng điểm. Ở EU, vấn đề thẻ vàng về đánh bắt hải sản (IUU) vẫn chưa được tháo gỡ. Trong khi đó, thị trường Mỹ gặp trở ngại liên quan đến các đạo luật, chưa công nhận tương đương đối với 12 ngành nghề và hạn chế xuất khẩu một số mặt hàng thủy sản. Không chỉ các tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc được siết chặt, các vụ kiện phòng vệ thương mại cũng gia tăng, khiến rủi ro đối với doanh nghiệp thuỷ sản ngày càng lớn.

Ở lĩnh vực dệt may, ông Phạm Văn Việt, Phó Chủ tịch Hội Dệt may Thời trang TP. Hồ Chí Minh nhận định, khó khăn hiện nay không còn mang tính đơn lẻ mà là sự chồng lấn của nhiều yếu tố. Giá nguyên liệu và chi phí vận chuyển tăng cao, trong khi chuỗi cung ứng thiếu ổn định khiến doanh nghiệp thường xuyên rơi vào tình trạng bị động. Không ít nhà cung ứng nguyên phụ liệu nhận đơn hàng nhưng không đảm bảo tiến độ giao, thậm chí thay đổi giá hoặc không cung ứng đủ hàng.

Theo chu kỳ, thời điểm này nhu cầu đối với sản phẩm giữ ấm đang tăng mạnh ở nhiều thị trường quan trọng, song nguồn nguyên liệu, đặc biệt là sợi tổng hợp có nguồn gốc hoá dầu bị gián đoạn. Điều này khiến kế hoạch sản xuất bị đảo lộn, đồng thời làm gia tăng chi phí tồn kho và vận chuyển, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền của doanh nghiệp.

Một thách thức khác đang dần hiện hữu là các yêu cầu tiêu chuẩn mới liên quan đến phát triển bền vững và minh bạch nguồn gốc. Trong khi đó, nền tảng công nghệ sản xuất của phần lớn doanh nghiệp vẫn ở mức trung bình, khiến chi phí gia tăng thêm khoảng 10–12%, còn chi phí chuỗi cung ứng được đánh giá cao hơn khoảng 20% so với một số quốc gia cạnh tranh.

Không chỉ vậy, giữa lúc lạm phát tăng cao ở nhiều nơi, doanh nghiệp dệt may Việt Nam còn phải cạnh tranh trực tiếp với các quốc gia có lợi thế chi phí lao động thấp như Trung Quốc, Bangladesh, Indonesia và Ấn Độ. Đồng nghĩa dư địa cạnh tranh về giá ngày càng thu hẹp, nhất là trong bối cảnh biên lợi nhuận của hàng dệt may vốn đã thấp.

Hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp - thực phẩm, bà Lâm Thúy Ái, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH Sản xuất – Thương mại Mebipha cho biết, những biến động địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông tưởng chừng như không ảnh hưởng tới doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh trong nước, nhưng thực tế đang cho thấy điều ngược lại. Chỉ trong thời gian ngắn, giá vận chuyển tăng mạnh, kéo theo giá nguyên liệu, thức ăn chăn nuôi tăng; trong khi giá bán chưa thể điều chỉnh, khiến doanh nghiệp rơi vào thế khó.

Củng cố nội lực

Trong bối cảnh nhiều áp lực cùng xuất hiện, cộng đồng doanh nghiệp đang nỗ lực thích nghi với trọng tâm là tái cấu trúc và nâng cao năng lực nội tại. Ông Phùng Quốc Mẫn cho biết, ngành gỗ đang thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp để thích ứng với khó khăn trước mắt. Theo đó, doanh nghiệp tập trung tối ưu hóa chi phí và cơ cấu lại hàng hóa; thay đổi thiết kế từ hàng lắp cố định sang hàng tháo rời để tận dụng tốt không gian vận chuyển, qua đó nâng giá trị hàng hóa trong mỗi container. Chủ động chuyển dịch từ gia công thuần túy (OEM) sang tự thiết kế (ODM) để cải thiện biên lợi nhuận, đủ bù đắp chi phí phát sinh.

Theo ông Phùng Quốc Mẫn, những khó khăn hiện tại chỉ mang tính tạm thời. Đây là lúc ngành cần cân đối lại thị trường xuất khẩu, tăng sự hiện diện ở khu vực nhiều tiềm năng như Trung Đông, Ấn Độ, đồng thời làm mới các thị trường truyền thống như Nhật Bản, Trung Quốc. Song song đó, khai thác các sàn thương mại điện tử chuyên về nội thất và gia dụng quy mô lớn đang là công cụ hiệu quả giúp nhà sản xuất kết nối trực tiếp với khách hàng và giảm chi phí trung gian.

Với ngành dệt may, tái cấu trúc không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Theo ông Phạm Văn Việt, từ kinh nghiệm ứng phó từ giai đoạn dịch COVID-19, một số doanh nghiệp dệt may đã đầu tư chuyển đổi công nghệ nhằm giảm chi phí sản xuất, đồng thời đẩy mạnh liên kết trong nước để chủ động nguồn nguyên liệu. Giữa khó khăn, điều đáng mừng là các doanh nghiệp trong ngành có xu hướng xích lại gần nhau hơn, sẵn sàng chia sẻ nguyên liệu và cả đơn hàng để tối ưu hoá nguồn lực đang có. Doanh nghiệp cũng tích cực khai thác thị trường nội địa, các nước ASEAN và Nhật Bản là những khu vực được đánh giá còn dư địa tăng trưởng với chi phí logistics hợp lý.

 

Chia sẻ cách làm của Mebipha, bà Lâm Thúy Ái cho biết, doanh nghiệp đã chuyển sang cơ chế giá linh hoạt theo từng đơn hàng, đồng thời tăng cường kiểm soát chi phí ở tất cả các khâu. Việc mở rộng nguồn cung, đa dạng hóa khách hàng và chia nhỏ đơn hàng giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và duy trì dòng tiền trong bối cảnh bất định. Doanh nghiệp cũng chủ động theo dõi biến động và xây dựng các kịch bản ứng phó theo từng cấp độ để nâng cao khả năng dự báo và ra quyết định; từng bước củng cố “sức đề kháng” trước các cú sốc thị trường.

Ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP. Hồ Chí Minh nhận định, kinh tế toàn cầu có xu hướng vận hành theo lợi ích riêng của từng quốc gia, doanh nghiệp cần thích nghi với trạng thái “bình thường mới” của biến động. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận tổng thể, từ tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đa dạng hóa thị trường đến kiểm soát rủi ro tài chính. Đầu tư vào công nghệ, đặc biệt là các giải pháp quản trị thông minh, được xem là chìa khóa giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành trong dài hạn.

Theo ông Phạm Văn Xô, khó khăn trước mắt đặt doanh nghiệp vào tình thế buộc phải chuyển đổi sang sản xuất xanh và bền vững, minh bạch nguồn gốc xuất xứ. Cũng là lúc các ngành hàng nhìn thẳng vào những hạn chế của chuỗi cung ứng, tìm cách phát triển vùng nguyên liệu trong nước, tăng tỷ lệ nội địa hoá. Song nhìn rộng hơn, đây chính là giải pháp giúp doanh nghiệp vượt qua các rào cản thương mại ngày càng cao của thị trường, tạo nền tảng nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.