Áp lực nợ xấu hiện hữu, ngân hàng đẩy mạnh thu hồi tài sản

Dù chưa có đầy đủ báo cáo tài chính quý III/2026, song nhiều tín hiệu từ nửa đầu năm và động thái xử lý tài sản bảo đảm đang cho thấy áp lực nợ xấu ngân hàng vẫn chưa hạ nhiệt. Trong bối cảnh tín dụng tiếp tục tăng nhanh để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng, chất lượng dòng vốn và khả năng kiểm soát nợ xấu đang trở thành vấn đề được thị trường quan tâm.

Nợ có xu hướng tăng cùng tín dụng

Chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Minh Phong đánh giá trong khoảng 2-3 năm qua, báo cáo tài chính của các ngân hàng đều phát đi tín hiệu về xu hướng gia tăng tổng dư nợ, trong đó có cả nợ xấu.

Trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới tăng trưởng cao nhưng động lực tăng trưởng theo chiều sâu chưa thực sự rõ nét, tín dụng và đầu tư vẫn là những kênh quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng. Vì vậy, theo TS Nguyễn Minh Phong, xu hướng dư nợ ngân hàng tiếp tục tăng, kéo theo nguy cơ nợ xấu gia tăng, có thể còn tiếp diễn trong thời gian tới.

Chuyên gia cho rằng bên cạnh việc tạo điều kiện mở rộng tín dụng, cần tăng cường quản lý rủi ro và củng cố bộ đệm an toàn. Những năm qua, nhiều ngân hàng đã kiểm soát chặt tín dụng, tăng vốn điều lệ hoặc mở rộng dư nợ để cải thiện các chỉ tiêu an toàn. Ngân hàng Nhà nước cũng triển khai các biện pháp nhằm tăng dự trữ, củng cố nguồn vốn bảo đảm an toàn cho hệ thống.

Về dài hạn, TS Nguyễn Minh Phong nhận định cần thúc đẩy mạnh hơn thị trường vốn, nhất là trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam vừa được nâng hạn. Kênh vốn này sẽ giúp chia sẻ gánh nặng cung ứng vốn với ngân hàng, đồng thời tạo thêm lựa chọn về nguồn vốn dài hạn cho doanh nghiệp.

Những cảnh báo trên diễn ra trong bối cảnh tín dụng năm nay tăng khá nhanh. Đến ngày 30/9, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ. Quy mô tín dụng mở rộng tạo thêm nguồn vốn cho nền kinh tế nhưng cũng đặt yêu cầu cao hơn đối với khả năng kiểm soát chất lượng tài sản.

Các dữ liệu quý II đã phần nào cho thấy áp lực này. Theo Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư – Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI (SSI Research), nợ xấu tại 13 ngân hàng trong phạm vi theo dõi tăng 21,4% so với đầu năm, cao hơn đáng kể mức tăng tín dụng 9,1%. Tỷ lệ nợ xấu tăng từ 1,88% cuối quý I lên 1,97% cuối quý II/2026, mức cao nhất của một quý II kể từ năm 2020.

Đáng chú ý, tỷ lệ bao phủ nợ xấu của nhóm ngân hàng này giảm xuống khoảng 83%, từ 86% cuối quý I và 95% cùng kỳ năm trước, trong khi chi phí dự phòng của nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tăng đáng kể. Điều này đồng nghĩa nếu một phần các khoản vay có vấn đề tiếp tục chuyển thành nợ xấu, áp lực trích lập và lợi nhuận có thể gia tăng.

Một chỉ báo sớm khác là nợ nhóm 2. Theo SSI Research, nợ nhóm 2 tại nhóm ngân hàng theo dõi trong quý II/2026 tăng 31,6% so với đầu năm và 17,5% so với quý trước. Đây chưa phải nợ xấu và không phải toàn bộ sẽ chuyển thành nợ xấu, nhưng là vùng đệm quan trọng để nhận diện những khoản vay đang có dấu hiệu suy giảm chất lượng.

Phát mại tài sản tăng tốc

Một biểu hiện rõ hơn của áp lực xử lý nợ là việc các ngân hàng đang đẩy mạnh thu giữ, phát mại và thanh lý tài sản bảo đảm. Các thông báo xử lý tài sản xuất hiện dày hơn trong những tháng cuối năm, trong đó một số tài sản phải giảm giá khởi điểm sau nhiều lần đấu giá không thành.

Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) là một trong những ngân hàng có nhiều động thái xử lý nợ đáng chú ý, từ thu giữ hàng chục thửa đất để xử lý các khoản vay quá hạn đến bán các khoản nợ có tài sản bảo đảm là nhà máy và quỹ đất lớn. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) cũng đưa Nhà máy nước Cần Giờ ra đấu giá với giá khởi điểm 52,1 tỷ đồng, giảm gần một nửa so với mức 103,5 tỷ đồng khi tài sản này được rao bán lần đầu vào năm 2025.

Tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank), Ngân hàng TMCP Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (HDBank), Ngân hàng TMCP Sài Gòn Tài Lộc (Sacombank)…, hoạt động xử lý tài sản bảo đảm cũng diễn ra trên nhiều khoản nợ, chủ yếu liên quan bất động sản và tài sản doanh nghiệp. Đây không phải bằng chứng cho một làn sóng nợ xấu đột biến, bởi phát mại tài sản cũng là công cụ xử lý nợ chủ động của ngân hàng. Tuy nhiên, tần suất thu giữ và rao bán gia tăng, cùng việc một số tài sản phải giảm giá sâu, cho thấy quá trình thu hồi vốn vẫn gặp nhiều trở ngại.

Ở chiều tích cực, việc chủ động xử lý cũng có thể giúp cải thiện chất lượng tài sản. Theo Công ty Cổ phần chứng khoán Rồng Việt (VDSC), tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank), nợ xấu hình thành ròng trong quý II/2026 giảm 40% so với quý trước, xuống 4.072 tỷ đồng, trong khi ngân hàng xử lý rủi ro 4.001 tỷ đồng.

Áp lực còn ở phía trước

Quý IV vì vậy sẽ là giai đoạn đáng chú ý đối với chất lượng tín dụng. Nhu cầu vốn và thanh toán thường tăng vào cuối năm, trong khi dư nợ đang mở rộng nhanh. Nếu dòng tiền của khách hàng phục hồi, một phần nợ nhóm 2 có thể được kiểm soát; ngược lại, khó khăn kéo dài sẽ làm tăng nguy cơ chuyển nhóm và kéo theo nhu cầu trích lập.

Một số phân tích cho rằng nợ xấu hình thành ròng trong quý III có thể giảm theo yếu tố mùa vụ, song các chỉ báo sớm như nợ nhóm 2 vẫn cần được theo dõi. Do đó, khi báo cáo tài chính quý III được công bố đầy đủ, thị trường sẽ không chỉ nhìn vào tỷ lệ nợ xấu cuối kỳ mà còn quan tâm đến nợ xấu hình thành mới, tốc độ xử lý nợ, chi phí dự phòng và tỷ lệ bao phủ.

Về dài hạn, việc phát triển thị trường mua bán nợ cũng là một yêu cầu quan trọng. Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) Trần Trung Dũng cho rằng, khi quy mô tín dụng ngày càng lớn, nợ xấu phát sinh là vấn đề cần chủ động quản lý.

“Dự kiến trong thời gian tới, VAMC sẽ tập trung vào ba chuyển đổi lớn: từ xử lý từng khoản nợ sang góp phần kiến tạo thị trường mua bán nợ; từ một Sàn giao dịch chủ yếu cung cấp thông tin sang hạ tầng kết nối và tổ chức giao dịch của thị trường; và từ quản lý theo hồ sơ, nghiệp vụ riêng lẻ sang quản trị, phân tích và ra quyết định dựa trên dữ liệu”, ông Trần Trung Dũng nhấn mạnh.

Như vậy, thách thức của ngân hàng trong những tháng cuối năm không chỉ là tăng trưởng tín dụng bao nhiêu, mà là tăng trưởng với chất lượng như thế nào. Khi tín dụng tiếp tục mở rộng, nợ xấu tăng nhanh hơn tín dụng và bộ đệm bao phủ có xu hướng thu hẹp, áp lực lên khả năng sinh lời và an toàn tài sản sẽ rõ nét hơn.

Trong bối cảnh đó, khả năng kiểm soát nợ mới phát sinh, thu hồi nợ, xử lý tài sản bảo đảm và duy trì bộ đệm dự phòng đủ lớn sẽ ngày càng quyết định sự khác biệt giữa các ngân hàng. Đây cũng là cơ sở để thị trường đánh giá đâu là tăng trưởng tín dụng nhanh và đâu là tăng trưởng thực sự bền vững.