Bài 2: Khơi thông nguồn lực để bứt phá

Để vùng Đông Nam Bộ tiếp tục giữ vững vai trò vùng tăng trưởng năng động nhất cả nước và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, bài toán đặt ra không chỉ là huy động thêm nguồn vốn hay triển khai thêm các dự án lớn. Quan trọng hơn là phải khơi thông, kết nối và chuyển hóa hiệu quả những nguồn lực đang có thành năng lực tăng trưởng mới.

Hoàn thiện kết nối hạ tầng

Sau nhiều năm duy trì vai trò đầu tàu kinh tế, các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ nói riêng, cả vùng nói chung đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tháo gỡ những điểm nghẽn đã tồn tại trong quá trình phát triển, qua đó tạo thêm dư địa tăng trưởng.

Báo cáo “Gia tăng liên kết logistics nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng Đông Nam Bộ” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – Chi nhánh khu vực TP. Hồ Chí Minh (VCCI-HCM) phối hợp cùng Đại sứ quán Australia công bố tháng 8/2025, cho thấy Vùng Đông Nam Bộ, là vùng kinh tế trọng điểm, đóng góp gần 32% GDP và 44,7% ngân sách quốc gia. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đã gây ra nhiều “điểm nghẽn” về hạ tầng giao thông, cùng với những quy trình, thủ tục còn chồng chéo, khiến chi phí logistics tăng cao và làm giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trước thực trạng này, báo cáo đã đề xuất ba nhóm giải pháp đột phá; trong đó, nhấn mạnh đến giải pháp tối ưu hóa cơ sở hạ tầng thông qua việc tăng cường kết nối đồng bộ giữa các phương thức vận tải như đường bộ, đường thủy, đường sắt và hàng không. Đặc biệt là việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng sân bay Long Thành và cụm cảng Cái Mép – Thị Vải. Vì vậy, tháo điểm nghẽn ở vùng Đông Nam Bộ cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ giải phóng nguồn lực phát triển của toàn vùng, chứ không đơn thuần là xử lý những vướng mắc của từng dự án, từng địa phương.

Thực tiễn của vùng Đông Nam Bộ cho thấy nguồn lực phát triển không thiếu. Vấn đề là các nguồn lực đang tồn tại ở nhiều dạng khác nhau và đôi khi chưa được kết nối thành một sức mạnh thống nhất. Vốn đầu tư công cần được kết nối với vốn tư nhân; hạ tầng giao thông phải kết nối với khu công nghiệp, cảng biển và sân bay; đào tạo nhân lực phải gắn với nhu cầu doanh nghiệp; dữ liệu phải được chia sẻ để hỗ trợ quản trị; còn các địa phương phải nhìn lợi ích phát triển trong một không gian lớn hơn ranh giới hành chính.

Báo cáo với đoàn giám sát của Quốc hội vào tháng 5/2026 vừa qua, lãnh đạo các địa phương trong vùng Đông Nam bộ đều cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay của dự án là công tác tái định cư, giải phóng mặt bằng và xử lý thủ tục đất đai tại một số địa phương; tiến độ bàn giao mặt bằng tại một số dự án thành phần chưa đáp ứng yêu cầu.

Trong bối cảnh cạnh tranh phát triển ngày càng gay gắt, lợi thế của vùng Đông Nam Bộ không còn chỉ đến từ vị trí địa lý, quy mô thị trường hay quỹ đất công nghiệp. Nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến tốc độ xử lý thủ tục, khả năng dự báo chính sách, chất lượng nguồn nhân lực, năng lượng, dữ liệu, logistics và khả năng phối hợp giữa các cơ quan, địa phương.

Vùng Đông Nam Bộ đang đứng trước một cơ hội đặc biệt khi nhiều điều kiện cùng hội tụ: không gian phát triển mới, hệ thống sân bay và cảng biển, mạng lưới giao thông chiến lược, nền tảng công nghiệp, thị trường lớn, dòng vốn đầu tư quốc tế và tiềm năng phát triển các ngành kinh tế mới.

Theo các chuyên gia kinh tế, cơ hội chỉ trở thành tăng trưởng khi các nguồn lực được kết nối trong một cơ chế vận hành thống nhất. Bài toán của Đông Nam Bộ trong giai đoạn mới, vì thế, không phải đơn thuần là tìm thêm nguồn lực mà là khơi thông, kết nối và sử dụng hiệu quả những nguồn lực đang có; đồng thời, xác định thể chế phải đi trước để giải phóng nguồn lực; hạ tầng phải đi trước để mở rộng không gian; khoa học công nghệ và nguồn nhân lực phải đi trước để nâng năng suất.

Ông Phạm Việt Phương, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý các Khu công nghiệp, Khu kinh tế tỉnh Đồng Nai, cho biết: Trong giai đoạn tới, Đồng Nai sẽ ưu tiên tập trung nguồn lực để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới vào các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, hàng không - vũ trụ, công nghệ lượng tử, công nghiệp sinh học, vật liệu mới, trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và công nghiệp công nghệ số.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Đồng Nai đang hướng tới xây dựng hệ thống chính sách hỗ trợ đồng bộ, trong đó có các cơ chế hỗ trợ tài chính thực chất nhằm thúc đẩy phát triển các ngành bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu và công nghiệp công nghệ số. “Đồng Nai sẽ từng bước xây dựng thành công hệ sinh thái công nghiệp xanh, hiện đại, có sức cạnh tranh cao; tiếp tục khẳng định vị thế là động lực tăng trưởng của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam; góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng đô thị sân bay xanh, thông minh, kết nối toàn cầu theo tinh thần Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065”, ông Phạm Việt Phương cho biết.

Trong khi đó, Tây Ninh cũng đang đứng trước cơ hội mở rộng không gian phát triển mạnh mẽ. Giai đoạn 2025-2030, tỉnh đặt mục tiêu huy động khoảng 177.000 tỷ đồng đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng; trong đó, vốn ngoài ngân sách chiếm khoảng 60%.

Theo Bí thư Tỉnh ủy Tây Ninh Nguyễn Văn Quyết, phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, nhất là hạ tầng giao thông kết nối các vùng động lực là yêu cầu tất yếu, có ý nghĩa quyết định đối với việc mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng và bảo đảm quốc phòng, an ninh của tỉnh.

Từ định hướng đó, Tây Ninh ưu tiên phát triển hạ tầng giao thông chiến lược, logistics, cảng cạn, cảng thủy nội địa, hạ tầng năng lượng và công nghệ; từng bước hình thành mạng lưới giao thông liên hoàn kết nối các khu, cụm công nghiệp, cửa khẩu, trung tâm logistics và đô thị động lực với TP. Hồ Chí Minh, vùng Đồng bằng sông Cửu Long và Campuchia.