Bàn giải pháp gỡ điểm nghẽn phát triển vùng nguyên liệu cho ngành gỗ

Chiều 23/7, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Diễn đàn “Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nguyên liệu bền vững cho ngành gỗ chế biến sâu”. Sự kiện nhằm tìm giải pháp tháo gỡ các điểm nghẽn về phát triển vùng nguyên liệu cho ngành gỗ.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch VCCI cho biết, sau gần 3 thập kỷ phát triển, ngành chế biến gỗ Việt Nam đã trở thành một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của nền kinh tế với kim ngạch hơn 17 tỷ USD vào năm 2025, đứng thứ 5 thế giới, thứ 2 châu Á và dẫn đầu Đông Nam Á về xuất khẩu gỗ, sản phẩm gỗ. Đây là nền tảng quan trọng để ngành hướng tới mục tiêu phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và có giá trị gia tăng cao. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng trong giai đoạn tới sẽ không còn đến từ việc mở rộng quy mô sản xuất, mà phải dựa trên chất lượng tăng trưởng, năng suất và khả năng thích ứng với các yêu cầu mới của thị trường. Những quy định ngày càng chặt chẽ về chống mất rừng, giảm phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, cùng xu hướng tiêu dùng xanh đang đặt ngành gỗ trước yêu cầu phải thay đổi mô hình phát triển.

Để đạt 25 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu vào năm 2030, ngành chế biến gỗ không thể tiếp tục tăng trưởng theo chiều rộng dựa trên sinh khối ngắn hạn và nguyên liệu nhập khẩu. Việc chuyển đổi sang mô hình lâm nghiệp bền vững, tự chủ nguyên liệu, nâng cấp chuỗi giá trị và tối ưu hiệu suất sinh thái trên mỗi hecta đất rừng sẽ quyết định vị thế dài hạn của xuất khẩu gỗ Việt Nam trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động. Do đó, phát triển nguồn nguyên liệu bền vững không chỉ là yêu cầu để đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu mà còn là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp ngành gỗ nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động nguồn cung, giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và gia tăng giá trị cho sản phẩm chế biến sâu. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc xây dựng chuỗi nguyên liệu minh bạch, có khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững sẽ quyết định khả năng tham gia sâu hơn của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cũng tại diễn đàn, ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) nhận định, 30 năm qua, ngành lâm nghiệp đã thành công trong việc mở rộng diện tích rừng trồng; 30 năm tới, ngành này cần tập trung nâng cao chất lượng gỗ và giá trị trên mỗi mét khối nguyên liệu. Giờ đây, mục tiêu không còn là “trồng nhiều để khai thác nhiều”, mà là tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một diện tích rừng, thông qua phát triển rừng gỗ lớn, ứng dụng khoa học - công nghệ và nâng cao năng lực chế biến sâu.

Ở góc độ thị trường, bà Bùi Thị Nha Trang, Quản lý bộ phận Chứng nhận các tiêu chuẩn bền vững, Control Union Việt Nam nhận định, thương mại lâm sản toàn cầu đang chuyển từ mô hình “dựa trên niềm tin” sang “dựa trên bằng chứng”. Doanh nghiệp không chỉ phải chứng minh tính hợp pháp của nguồn nguyên liệu, mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, quản lý rừng bền vững và kiểm soát phát thải carbon trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Đây vừa là áp lực, vừa là động lực để ngành gỗ Việt Nam đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh.

Tại diễn đàn, các chuyên gia cho rằng, phát triển bền vững ngành gỗ không chỉ dừng ở việc mở rộng diện tích rừng trồng, mà cần chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng nguyên liệu, đổi mới công nghệ và xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, có khả năng truy xuất nguồn gốc. Ông Ngô Sỹ Hoài cũng chỉ rõ, nhu cầu nguyên liệu của ngành chế biến gỗ đang ở mức rất lớn và tiếp tục gia tăng, nếu vẫn duy trì mô hình khai thác gỗ nhỏ theo chu kỳ ngắn, giá trị gia tăng của ngành sẽ khó được cải thiện. Định hướng phát triển trong giai đoạn tới là chuyển mạnh sang trồng rừng gỗ lớn, ứng dụng giống năng suất cao, lâm nghiệp thông minh và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên rừng. Thay vì chỉ gia tăng sản lượng khai thác, ngành cần hướng tới mục tiêu nâng cao giá trị, qua đó vừa tăng hiệu quả kinh tế, vừa góp phần bảo vệ tài nguyên và môi trường.

Các ý kiến tại diễn đàn nhận định rằng, mục tiêu 25 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu vào năm 2030 không đơn thuần là bài toán tăng thêm sản lượng, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện ngành gỗ theo hướng xanh và bền vững, giảm phát thải carbon. Đây được xem là nền tảng để ngành gỗ Việt Nam giữ vững vị thế trong nhóm quốc gia xuất khẩu gỗ hàng đầu thế giới.

Khuyến nghị gỡ nút thắt để ngành gỗ phát triển bền vững, ông Đoàn Văn Tỉnh, Chủ tịch HĐQT Công ty MDF Mekong cho biết, Trong nhiều năm qua, ngành gỗ Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của đất nước. Tuy nhiên, để ngành phát triển bền vững và nâng cao giá trị gia tăng, rất cần có những điều chỉnh về cơ chế, chính sách theo hướng khuyến khích chế biến sâu thay vì xuất khẩu nguyên liệu thô. Theo đó, thứ nhất, cần có chính sách phù hợp đối với xuất khẩu dăm gỗ để thúc đẩy chế biến sâu; đồng thời, chi phí nguyên liệu đầu vào cho sản xuất chế biến sâu còn ở mức cao; song song đó, thủ tục hành chính trong lĩnh vực lâm sản vẫn còn nhiều bất cập; cuối cùng, cần định hướng mạnh hơn cho mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng của ngành gỗ. Ngoài ra, doanh nghiệp đề nghị các bộ, ngành liên quan tăng cường đầu tư nghiên cứu, chọn tạo và phát triển các giống cây lâm nghiệp có năng suất, chất lượng cao; ưu tiên các giống có khả năng sinh trưởng tốt, thích ứng với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng, có chất lượng gỗ đáp ứng yêu cầu chế biến sâu, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu sâu bệnh và hạn chế tỷ lệ cây chết sau trồng, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người trồng rừng và phát triển bền vững ngành lâm nghiệp.

Tại diễn đàn, các doanh nghiệp bày tỏ tin tưởng, với những điều chỉnh kịp thời về cơ chế, chính sách và sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp, ngành gỗ Việt Nam sẽ tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế, đồng thời tạo nhiều việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế của đất nước.