Ngành gỗ trước bài toán duy trì tăng trưởng xuất khẩu

Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam tiếp tục duy trì tăng trưởng trong nửa đầu năm 2026, trong bối cảnh chịu nhiều tác động của xung đột chính trị, chi phí logistics gia tăng và các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu.

Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực là nhiều thách thức đặt ra đối với ngành hàng xuất khẩu chủ lực của lâm nghiệp. Muốn duy trì tốc độ tăng trưởng và hoàn thành mục tiêu xuất khẩu 19 tỷ USD trong năm nay, ngành gỗ không chỉ cần mở rộng thị trường mà còn phải nhanh chóng xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, hợp pháp và đáp ứng các yêu cầu phát triển bền vững.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá trị xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ tháng 6/2026 ước đạt 1,53 tỷ USD, nâng kim ngạch 6 tháng đầu năm lên 8,54 tỷ USD, tăng 4,4% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này đạt được trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gia tăng chi phí vận tải và logistics, ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.

Hoa Kỳ vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm gần 50% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam. Tiếp theo là Trung Quốc với 15% và Nhật Bản với 12,9%. Tuy nhiên, diễn biến tại các thị trường có sự phân hóa rõ rệt. Trong 5 tháng đầu năm, xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 8%, trong khi Trung Quốc tăng 49%, Nhật Bản tăng 5,1%. Hà Lan là thị trường tăng trưởng mạnh nhất, còn Hàn Quốc giảm sâu nhất trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn.

Việt Nam hiện nằm trong nhóm 5 quốc gia xuất khẩu đồ gỗ lớn nhất thế giới, sản phẩm đã có mặt tại gần 170 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, thị phần của Việt Nam mới chỉ chiếm khoảng 7% tổng nhu cầu nhập khẩu đồ gỗ toàn cầu, cho thấy dư địa phát triển vẫn rất lớn.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là sự phụ thuộc vào thị trường Hoa Kỳ khi khoảng một nửa kim ngạch xuất khẩu của ngành tập trung tại thị trường này. Điều đó khiến doanh nghiệp dễ bị tác động trước những thay đổi về chính sách thương mại, thuế quan hay các biện pháp phòng vệ thương mại. Vì vậy, đa dạng hóa thị trường sang EU, Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ và Trung Đông đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Theo các doanh nghiệp, nhiều đơn hàng đã được ký đến hết quý II, thậm chí kéo sang quý III. Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thế giới từng bước phục hồi. Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay không còn nằm ở đơn hàng mà là việc đáp ứng các yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt về nguồn gốc gỗ hợp pháp, chống phá rừng, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải carbon.

Theo ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, ngành gỗ Việt Nam đã tạo dựng được vị thế trên thị trường quốc tế nhờ chủ động phát triển nguồn nguyên liệu hợp pháp, mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững và từng bước hình thành chuỗi cung ứng gỗ hợp pháp. Tuy nhiên, đây mới là nền tảng ban đầu để đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Hiện việc xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch vẫn còn nhiều hạn chế. Mã số rừng trồng sản xuất (MSRT) mới được thí điểm trên khoảng 25.500 ha tại 5 tỉnh phía Bắc, trong khi cả nước có gần 4,9 triệu ha rừng trồng. Diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững đạt khoảng 868.000 ha nhưng vẫn chưa đáp ứng nhu cầu nguyên liệu phục vụ xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Văn Diện, thời gian tới cần tập trung mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững, bảo đảm tính hợp pháp của nguồn nguyên liệu, đẩy mạnh số hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc và chủ động đáp ứng các quy định mới như Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), Đạo luật Lacey của Hoa Kỳ cùng các tiêu chuẩn về phát thải carbon. Đây không chỉ là yêu cầu của thị trường mà còn là cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành gỗ Việt Nam.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Thành phố Hồ Chí Minh (HAWA) cho rằng, ngành gỗ ASEAN chỉ có thể phát triển bền vững khi các quốc gia cùng hợp tác xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, có trách nhiệm và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp với Bộ Tài chính tháo gỡ vướng mắc trong hoàn thuế giá trị gia tăng đối với nhóm sản phẩm gỗ sơ chế theo Nghị định 181/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng; đồng thời hoàn thiện hướng dẫn thực hiện EUDR cho các ngành hàng gỗ và nông, lâm sản. Bộ cũng sẽ triển khai Kế hoạch quốc gia về mã số rừng trồng sản xuất giai đoạn 2026-2030, mở rộng thí điểm mã số vùng trồng ra 15-20 tỉnh trọng điểm, tích hợp vào cơ sở dữ liệu rừng quốc gia để đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc của các thị trường nhập khẩu.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu chuyển mạnh sang các tiêu chí xanh và phát triển bền vững, việc đa dạng hóa thị trường, hoàn thiện chuỗi cung ứng gỗ hợp pháp và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ là chìa khóa để ngành gỗ Việt Nam giữ vững đà tăng trưởng, mở rộng thị phần trên thị trường nhập khẩu đồ gỗ toàn cầu trị giá khoảng 230 tỷ USD mỗi năm.