Bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng trước nạn hàng giả hàng lậu

Ông Đặng Văn Đức, Phó Chi cục trưởng, Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan, thông tin tình hình chống buôn lậu tại toạ đàm. Ảnh: Xuân Anh – TTXVN

Đây là nhận định của các chuyên gia tại Tọa đàm “Bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng trước nạn hàng giả, hàng lậu” do Tạp chí Kinh tế - Tài chính tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, ngày 28/8.

Theo ông Nguyễn Chí Thành, Trưởng Đại diện Tạp chí Kinh tế - Tài Chính tại TP. Hồ Chí Minh, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, hàng hóa lưu thông ngày càng phong phú, đa dạng, thì cũng đồng thời xuất hiện vấn đề thách thức nổi bật, dai dẳng và phức tạp chính là tình trạng buôn lậu, sản xuất và kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ.

Báo cáo của Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia cho thấy, mỗi năm lực lượng chức năng phát hiện và xử lý hàng chục nghìn vụ việc vi phạm liên quan đến hàng lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng. Các mặt hàng bị làm giả, nhập lậu trải rộng trên nhiều lĩnh vực: từ thuốc chữa bệnh, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, dược phẩm – những sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người – cho đến xăng dầu, thuốc lá, rượu bia, linh kiện điện tử, quần áo, giày dép, phụ tùng ô tô – xe máy...

Không dừng lại ở đó, vấn nạn hàng giả, hàng lậu còn tác động tiêu cực đến môi trường kinh doanh và sự phát triển của doanh nghiệp. Doanh nghiệp chân chính bỏ vốn đầu tư sản xuất, đăng ký bảo hộ thương hiệu, đóng thuế đầy đủ thì lại phải cạnh tranh không lành mạnh với hàng giả, hàng nhập lậu giá rẻ, trốn thuế. Hậu quả là không ít doanh nghiệp mất thị phần, giảm sức cạnh tranh, thậm chí buộc phải rút lui khỏi thị trường; ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và giảm niềm tin của người tiêu dùng.

Trước tình hình đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều Chỉ thị và Công điện quan trọng về tăng cường đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Các chỉ đạo đã yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tập trung kiểm tra, kiểm soát thị trường, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; đồng thời đề cao trách nhiệm người đứng đầu trong công tác chỉ đạo. Các lực lượng chức năng như Hải quan, Công an, Quản lý thị trường, Bộ đội Biên phòng… đã mở đợt cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên tất cả các lĩnh vực từ cửa khẩu đến thị trường nội địa.

Quang cảnh toạ đàm. Ảnh: Xuân Anh – TTXVN

Trong 7 tháng năm 2025, các đơn vị, địa phương bắt giữ, xử lý trên 63.000 vụ buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, gian lận thuế; thu nộp ngân sách nhà nước gần 7.700 tỷ đồng; khởi tố hình sự trên 2.000 vụ với hơn 3.000 bị can. Trong đó, các lực lượng đã phát hiện, đấu tranh, triệt phá nhiều đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa, hàng cấm; nhiều đường dây, ổ nhóm, sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với quy mô lớn, hoạt động liên tỉnh.

Ông Đặng Văn Đức, Phó Chi cục trưởng, Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan thông tin: Hoạt động chống buôn lậu, hàng giả và các thủ đoạn tinh vi ngày càng gia tăng. Hoạt động xảy ra trên hầu hết các tuyến biên giới Việt – Trung có rượu, dược liệu, thực phẩm đông lạnh; tuyến Việt – Lào có gỗ, khoáng sản; tuyến Việt Nam – Campuchia nổi bật là thuốc lá, mỹ phẩm. Ngoài ra, các cảng biển, sân bay quốc tế và kênh bưu chính, chuyển phát nhanh cũng bị lợi dụng mạnh mẽ.

Các đối tượng ngày càng tinh vi như khai sai hồ sơ, làm giả chứng từ; lợi dụng loại hình gia công, kho ngoại quan, quá cảnh để tráo hàng; hay lợi dụng chính sách tự công bố sản phẩm để hợp thức hóa hàng nhập lậu. Đáng chú ý, không chỉ buôn lậu qua biên giới mà ngay tại nội địa, nhiều đường dây tổ chức sản xuất, phân phối hàng giả, thậm chí bán công khai qua mạng xã hội và sàn thương mại điện tử…

Riêng lĩnh vực xuất nhập khẩu, trong 8 tháng năm 2025 (từ ngày 15/12/2024 đến ngày 15/08/2025), cơ quan Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý là 11.912 vụ vi phạm pháp luật hải quan; trị giá hàng hoá vi phạm ước tính đạt 16.151 tỷ đồng; khởi tố 14 vụ và chuyển cơ quan chức năng khởi tố 76 vụ.

Ngoài hàng giả, hàng lậu trong lĩnh vực tiêu dùng nói chung, một vấn đề được người dân đặc biệt quan tâm, gắn liền trực tiếp với sức khỏe cộng đồng, đó chính là an toàn thực phẩm. Thực tế thời gian qua, các lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm giả, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ, thậm chí là nhập lậu qua biên giới. Điều này đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý an toàn thực phẩm, cũng như việc phối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài ngành.

Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP. Hồ Chí Minh cho rằng, vấn nạn hàng giả, hàng lậu đang ngày càng tinh vi, lan rộng trên nhiều lĩnh vực, từ thực phẩm, sữa, thực phẩm chức năng đến các ngành khác, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân và uy tín doanh nghiệp.

Tuy nhiên, công tác chống hàng giả gặp nhiều khó khăn: hệ thống cơ quan chức năng phân tán, phối hợp thiếu hiệu quả; chế tài xử phạt còn nhẹ, thiếu tính răn đe; thanh tra chưa có đủ quyền lực như ở nhiều quốc gia khác. Bên cạnh đó, ý thức người tiêu dùng còn hạn chế, nhiều người vẫn chọn hàng giả, hàng lậu vì giá rẻ, vô tình tiếp tay cho vi phạm.

"Để giải quyết tận gốc vấn nạn hàng giả, hàng lậu, cần sự đồng bộ và quyết liệt của cả cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Theo đó, Nhà nước có chế tài nghiêm khắc, nâng cao năng lực lực lượng chấp pháp, ứng dụng công nghệ quản lý thị trường. Doanh nghiệp sản xuất tích cực ứng dụng công nghệ và tăng khả năng nhận diện của sản phẩm tới khách hàng. Người tiêu dùng cũng phải có trách nhiệm nói không với hàng giả, hàng lậu mới có thể đảm bảo quyền lợi, sức khoẻ của bản thân và cộng đồng", bà Phạm Khánh Phong Lan đề xuất.