Bảo vệ người tiêu dùng: Nền tảng niềm tin thị trường

Ngày 15/3 hàng năm: Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam không chỉ là dịp tôn vinh vai trò của người tiêu dùng mà còn là thời điểm để nhìn lại những chuyển động chính sách và thực tiễn bảo vệ quyền lợi người dân trong nền kinh tế thị trường. Năm 2026, với chủ đề "An toàn thông tin – Gắn kết niềm tin – Tiêu dùng bền vững" các hoạt động hưởng ứng đang được triển khai rộng khắp từ Trung ương tới địa phương, phản ánh quyết tâm xây dựng một môi trường tiêu dùng minh bạch, công bằng và bền vững. Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế số và thương mại điện tử phát triển nhanh, việc bảo vệ người tiêu dùng đang bước vào giai đoạn mới, đòi hỏi những giải pháp đồng bộ hơn từ hoàn thiện thể chế, tăng cường quản lý thị trường đến nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và xã hội.

Ông Trịnh Anh Tuấn- Chủ tịch Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) cho biết: Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng luôn được Đảng và Nhà nước xác định là nội dung quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, quan điểm này càng được nhấn mạnh theo hướng lấy người tiêu dùng làm trung tâm trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Những năm gần đây, hệ thống pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng đã từng bước được hoàn thiện. Một dấu mốc quan trọng là việc Quốc hội ban hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024. Luật đã mở rộng phạm vi điều chỉnh sang các giao dịch tiêu dùng trên nền tảng số, thương mại điện tử và các dịch vụ trực tuyến, đồng thời tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh, đặc biệt là các nền tảng số trung gian.

Bên cạnh đó, việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử vào tháng 12/2025, dự kiến có hiệu lực từ tháng 7/2026, cũng được xem là bước tiến quan trọng nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động thương mại điện tử và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên không gian mạng. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành pháp luật, Bộ Công Thương hiện đang tiếp tục xây dựng, sửa đổi nhiều văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng.

Theo quyết định do Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân vừa ký ban hành, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia được giao chủ trì xây dựng các nghị định sửa đổi liên quan đến Luật Cạnh tranh, các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh, đồng thời xây dựng thông tư hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Song song với đó, Bộ Công Thương cũng đang lấy ý kiến đối với dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật liên quan như Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Mục tiêu là tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, đồng thời hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin của người tiêu dùng và tăng cường hiệu quả phân cấp, phân quyền trong thực thi pháp luật.

Thực tiễn thi hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cho thấy một số quy định về bảo vệ thông tin của người tiêu dùng còn có sự giao thoa với các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Việc làm rõ mục đích, phạm vi thu thập và sử dụng thông tin đang được nghiên cứu nhằm bảo đảm quyền tự quyết của người tiêu dùng đối với dữ liệu cá nhân của mình.

Theo ông Trịnh Anh Tuấn, một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động tiếp nhận và xử lý phản ánh của người tiêu dùng. Tổng đài tư vấn và hỗ trợ người tiêu dùng 1800.6838 tiếp tục là kênh kết nối quan trọng giữa cơ quan quản lý nhà nước và người dân. Riêng trong năm 2025, tổng đài đã tiếp nhận gần 15.000 cuộc gọi, phản ánh nhu cầu tư vấn và hỗ trợ ngày càng gia tăng.

Đáng chú ý, các kênh phản ánh trực tuyến qua website và email hiện chiếm hơn 80% tổng số đơn thư tiếp nhận, cho thấy xu hướng chuyển dịch mạnh sang môi trường số trong hoạt động tiêu dùng cũng như trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Trong số các lĩnh vực phát sinh nhiều phản ánh, thương mại điện tử chiếm hơn 20% tổng số vụ việc. Điều này cho thấy sự phát triển nhanh của kinh tế số đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý và bảo vệ người tiêu dùng.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đang tăng cường rà soát, kiểm tra và xử lý vi phạm trong các giao dịch trên không gian mạng, đặc biệt đối với các nền tảng số trung gian, các nền tảng lớn và cả những cá nhân có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội như KOL, KOC. Ở góc nhìn của các tổ chức xã hội, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử mang lại nhiều tiện ích cho người tiêu dùng nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro.

Ông Bùi Thanh Thủy- Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng: Môi trường giao dịch trực tuyến có thể phát sinh nhiều vấn đề như hàng giả, hàng kém chất lượng, thông tin quảng cáo sai lệch hoặc khó khăn trong quá trình khiếu nại và giải quyết tranh chấp.

Để xử lý hiệu quả tình trạng này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, các sàn thương mại điện tử và tổ chức xã hội. Các nền tảng thương mại điện tử cần nâng cao trách nhiệm trong việc kiểm soát người bán, minh bạch thông tin sản phẩm và xây dựng cơ chế phát hiện, xử lý nhanh gian hàng vi phạm. Đồng thời, người tiêu dùng cũng cần nâng cao cảnh giác, lựa chọn các gian hàng uy tín và phản ánh kịp thời khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Một xu hướng mới trong thương mại điện tử là hoạt động livestream bán hàng. Theo ông Bùi Thanh Thủy, hình thức này có sức lan tỏa rất lớn nhưng cũng có thể dẫn tới tình trạng quảng cáo quá mức hoặc cung cấp thông tin không chính xác về sản phẩm nếu không được kiểm soát tốt. Vì vậy, các cá nhân tham gia livestream bán hàng, đặc biệt là những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội, cần nâng cao trách nhiệm xã hội và tuân thủ quy định pháp luật về quảng cáo cũng như bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Không chỉ ở cấp Trung ương, các địa phương cũng đang tích cực triển khai các hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam.

Tại Hà Nội, Sở Công Thương đã tổ chức lễ phát động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2026 tại Trung tâm thương mại AEON Hà Đông. Bà Nguyễn Kiều Oanh- Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội chia sẻ: Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên và lâu dài, đồng thời là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Theo bà Nguyễn Kiều Oanh, những năm qua thành phố đã triển khai nhiều chương trình tuyên truyền, phổ biến pháp luật và tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Trong khi đó, tại Lào Cai, UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và trách nhiệm quản lý nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Kế hoạch tập trung nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và người dân, đồng thời tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng.

Các địa phương cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận và xử lý phản ánh của người tiêu dùng, qua đó nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại và tranh chấp. Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, việc bảo vệ người tiêu dùng đang được định hướng theo cách tiếp cận hiện đại hơn và dựa trên nền tảng dữ liệu. Theo ông Trịnh Anh Tuấn, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia sẽ tập trung khai thác dữ liệu phản ánh của người tiêu dùng để xây dựng bản đồ rủi ro của thị trường, qua đó phát hiện sớm các hành vi vi phạm và nâng cao hiệu quả giám sát.

Song song với đó, truyền thông và giáo dục kỹ năng tiêu dùng số cũng sẽ được đẩy mạnh nhằm giúp người dân chủ động nhận diện rủi ro, bảo vệ thông tin cá nhân và sử dụng hiệu quả các công cụ pháp lý khi quyền lợi bị xâm phạm. Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam (15/3) vì thế không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm chung của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội trong việc xây dựng một môi trường tiêu dùng minh bạch, công bằng và bền vững. Đặc biệt, khi người tiêu dùng được bảo vệ đầy đủ và niềm tin thị trường được củng cố, đó cũng chính là nền tảng quan trọng để thúc đẩy sự phát triển ổn định của thị trường và nâng cao chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế trong giai đoạn mới.