Biến đổi khí hậu khiến đường sắt Pháp thiệt hại 180 triệu euro

Tàu hỏa Eurostar đỗ tại nhà ga Gare du Nord ở Paris, Pháp. Ảnh: AFP/ TTXVN

Tập đoàn đường sắt quốc gia Pháp SNCF đang phải đối mặt với tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu đối với hoạt động vận tải.

Các hiện tượng thời tiết cực đoan từ đầu năm 2026, từ bão mùa Đông đến những đợt nắng nóng kéo dài trong mùa Hè, đã khiến tập đoàn mất khoảng 180 triệu euro doanh thu, trong đó riêng mùa Hè thiệt hại khoảng 80 triệu euro. Con số này chưa bao gồm chi phí sửa chữa cơ sở hạ tầng và phương tiện bị hư hỏng do thời tiết.

Theo SNCF, năm 2026 chứng kiến hàng loạt hiện tượng bất thường với cường độ và tần suất cao. Sau các đợt bão trong mùa Đông, Pháp tiếp tục trải qua nhiều đợt nắng nóng ngay từ mùa Xuân và một mùa Hè được đánh giá là đặc biệt khắc nghiệt. Nhiệt độ cao gây ra hiện tượng giãn nở đường ray, ảnh hưởng đến các thiết bị điện và buộc ngành đường sắt phải giảm tốc độ hoặc tạm dừng một số tuyến để bảo đảm an toàn.

Bên cạnh nắng nóng, hoạt động đường sắt còn bị ảnh hưởng bởi giông bão, cây đổ xuống đường ray, đứt dây điện trên cao, các vụ cháy xảy ra gần tuyến đường sắt và những sự cố đối với hệ thống điện. Trong một số trường hợp, SNCF phải chủ động hủy chuyến hoặc điều chỉnh lịch chạy tàu nhằm tránh để hành khách và đoàn tàu rơi vào vùng có nguy cơ mất an toàn. 

Hệ quả thể hiện rõ trong các chỉ số vận hành. Trong mùa Hè, tổng số phút chậm chuyến tăng gấp đôi so với năm 2025, trong đó các vụ cháy được xác định là một trong những nguyên nhân chính. Riêng tháng 7, tỷ lệ tàu TGV đến đúng giờ trong phạm vi 5 phút giảm từ 84% năm 2025 xuống còn 79%. Đối với các tuyến Intercités, mức giảm mạnh hơn, từ 75% xuống 64%.

Số chuyến tàu bị hủy cũng tăng gấp đôi. Các tuyến liên tỉnh (Intercités) chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng, với 630 chuyến bị hủy trong mùa Hè, so với 217 chuyến cùng kỳ năm 2025. Một phần nguyên nhân nằm ở tuổi đời của một số đoàn tàu Intercités, trong đó có những toa xe thuộc thế hệ Corail được thiết kế từ hơn 50 năm trước.

Tình trạng chậm chuyến kéo dài cũng tác động trực tiếp đến hành khách. Trong mùa Hè, khoảng 164.000 hành khách TGV, trên tổng số 23 triệu người, phải chịu thời gian chậm từ 3 giờ trở lên, tương đương 0,7%. Với Intercités, tỷ lệ hành khách phải chịu mức chậm tương tự là 0,8%. So với năm 2025, số hành khách phải chịu các đợt chậm chuyến nghiêm trọng tăng khoảng 50%.

Tuy nhiên, SNCF nhấn mạnh rằng tập đoàn vẫn duy trì được phần lớn kế hoạch vận tải trong bối cảnh điều kiện thời tiết bất lợi. Trong tháng 7 và 8, khoảng 97% kế hoạch vận tải được thực hiện. Các tuyến TGV đã vận chuyển khoảng 30 triệu lượt hành khách, trong đó 23 triệu lượt tại Pháp, tương đương mức của năm 2025. Hệ thống tàu khu vực TER thậm chí ghi nhận mức tăng, với 67,3 triệu lượt hành khách, cao hơn khoảng 3 triệu lượt so với năm trước. Ngược lại, lượng khách sử dụng Intercités giảm 10%, xuống khoảng 2 triệu lượt.

Những diễn biến trên đang buộc SNCF phải coi thích ứng với biến đổi khí hậu là một nhiệm vụ đầu tư dài hạn, thay vì chỉ xử lý các sự cố sau khi xảy ra. Tập đoàn cho biết đã xây dựng kế hoạch thích ứng từ trước các đợt bão và nắng nóng năm 2026. SNCF Réseau, đơn vị quản lý hạ tầng đường sắt, đã công bố chiến lược thích ứng đầu tiên vào tháng 8/2024.

Một trong những vấn đề lớn là tình trạng lão hóa của cơ sở hạ tầng. SNCF dự kiến tăng mạnh đầu tư cho việc tái thiết và hiện đại hóa mạng lưới. Từ năm 2028, ngân sách dành cho lĩnh vực này dự kiến tăng thêm 1,5 tỷ euro, đưa tổng mức đầu tư hàng năm từ khoảng 3 tỷ euro lên 4,5 tỷ euro. Việc thay thế hệ thống dây điện trên cao là một ưu tiên, bởi tuổi đời trung bình của các hệ thống này hiện khoảng 40 năm. SNCF dự kiến dành 340 triệu euro mỗi năm cho công việc này, sau đó tăng lên 430 triệu euro từ năm 2028.

Các đoàn tàu cũng cần được nâng cấp để thích ứng với nhiệt độ cao. Hệ thống điều hòa đang trở thành một trong những điểm yếu đáng chú ý, đặc biệt trên các đoàn Intercités. Nhiều đoàn tàu hiện nay được trang bị hệ thống điều hòa không được thiết kế để hoạt động hiệu quả khi nhiệt độ bên ngoài vượt 40°C. SNCF dự kiến đầu tư khoảng 400 triệu euro trong bốn năm để nâng cấp hệ thống này, với một phần công việc được thực hiện tại cơ sở ở Périgueux, tỉnh Dordogne.

Bên cạnh đó, tập đoàn sẽ tăng cường phát quang cây cối dọc tuyến đường sắt, giám sát các taluy và sườn dốc có nguy cơ sạt lở, đặc biệt tại những khu vực có nền đất sét dễ bị ảnh hưởng bởi các chu kỳ khô hạn và mưa lớn. Mục tiêu là giảm nguy cơ cây đổ, sạt lở hoặc các sự cố khác gây gián đoạn giao thông.

Trường hợp của SNCF cho thấy biến đổi khí hậu đang tạo ra một thách thức kép đối với các hệ thống giao thông quy mô lớn. Một mặt, thời tiết cực đoan làm tăng trực tiếp chi phí vận hành, sửa chữa và gây thất thu do hủy hoặc giảm số chuyến. Mặt khác, doanh nghiệp phải dành nguồn vốn ngày càng lớn để cải tạo hạ tầng, phương tiện và hệ thống kỹ thuật nhằm thích ứng với những điều kiện khí hậu mới.

Đối với SNCF, khoản thất thu 180 triệu euro trong năm 2026 vì vậy không chỉ là một thiệt hại tài chính ngắn hạn, mà còn cho thấy chi phí kinh tế ngày càng lớn của biến đổi khí hậu đối với ngành đường sắt. Việc duy trì một mạng lưới vận tải có khả năng chống chịu tốt hơn sẽ đòi hỏi những khoản đầu tư dài hạn, trong bối cảnh nhu cầu đi lại bằng đường sắt tại Pháp tiếp tục duy trì ở mức cao.