Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị giải pháp tháo gỡ ách tắc hàng hóa tại cửa khẩu

Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long tại văn bản số 1012/VPCP-KGVX ngày 31/1/2026 về việc xử lý kiến nghị tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và hướng dẫn thực hiện Nghị định số 46/2026/NĐ-CP, ngày 1/2, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long về việc hướng dẫn thi hành một số nội dung của Nghị định 46/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trước đây, các hoạt động kiểm soát an toàn thực phẩm nông sản nhập khẩu theo quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP được thực hiện thông suốt, không có hiện tượng ùn tắc hàng hóa tại cửa khẩu. Tuy nhiên, khi bắt đầu thực hiện các quy định mới tại Nghị định 46/2026/NĐ-CP kể từ ngày 26/1/2026 đã xuất hiện tình trạng ùn tắc hàng hóa nhập khẩu. Theo thống kê của các cơ quan kiểm soát nhập khẩu, đến ngày 29/1/2026, tồn đọng số lượng lớn lô hàng nhập khẩu chờ kiểm tra để được thông quan với khối lượng khoảng 300.000 tấn chủ yếu là rau, củ, quả, gạo, lúa, sắn và hàng thực phẩm đã chế biến, bao gói sẵn tại các cửa khẩu (đường bộ, đường thủy và đường hàng không).

Các biện pháp kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm quy định tại Nghị định 46/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 15/2018/NĐ-CP trước đây là cần thiết trước tình hình một số vụ việc mất an toàn thực phẩm trong thời gian vừa qua. Tuy nhiên, việc triển khai ngay Nghị định 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực kể từ ngày ký gặp một số khó khăn vướng mắc.

Cụ thể, theo quy định tại khoản 2, Điều 25 Nghị định 46/2026/NĐ-CP tất cả các mặt hàng thực phẩm nhập khẩu thuộc diện kiểm tra thông thường đều phải được kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm. Thời gian để gửi và trả kết quả kiểm nghiệm thường kéo dài ít nhất từ 5-7 ngày. Kết quả kiểm nghiệm là căn cứ ban hành Thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt hoặc không đạt yêu cầu nhập khẩu. Đây là nội dung khác hoàn toàn so với Nghị định 15/2018/NĐ-CP (bổ sung thêm bước kiểm tra thực trạng hàng hoá và lấy mẫu kiểm nghiệm). Trong khi đó tại các cửa khẩu, đặc biệt là các cửa khẩu đường bộ hầu như không có sẵn phòng kiểm nghiệm, điều này đã gây khó khăn rất lớn cho quá trình kiểm tra.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm  từ các nhóm chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm trong hồ sơ để gửi phòng kiểm nghiệm đối với các lô hàng nhập khẩu (khoản 2, Điều 21 Nghị định 46/2026/NĐ-CP) cũng chưa có hướng dẫn cụ thể về nguyên tắc lựa chọn và số lượng chỉ tiêu. Vì thế cơ quan kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu chưa có căn cứ để xác định chỉ tiêu và số lượng chỉ tiêu phải thực hiện kiểm tra.

Hồ sơ đăng ký kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu là hàng hoá nông sản tươi sống (sản phẩm không phải công bố hợp quy) phải có thành phần hồ sơ là bản Tiêu chuẩn sản phẩm (Điều 24 Nghị định 46/2026/NĐ-CP). Đây là quy định mới so với Nghị định 15/2018/NĐ-CP và chưa có hướng dẫn cụ thể về biểu mẫu hay nội dung bắt buộc phải công bố trong bản Tiêu chuẩn sản phẩm. Vì thế cơ quan kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu gặp khó khăn trong quá trình thẩm định hồ sơ.

Bên cạnh đó, hàng nông sản nhập khẩu đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán này hầu hết là hàng tươi sống trong khi điều kiện, hạ tầng kho bãi bảo quản ở các cửa khẩu đều chưa thể đáp ứng dẫn đến việc hàng hoá ùn tắc và dễ bị hư hỏng, làm thiệt hại đến lợi ích của doanh nghiệp. Trong khi đó, Nghị định 46/2026/NĐ-CP không có quy định doanh nghiệp được phép đưa hàng về kho tự bảo quản trong thời gian đợi kết quả kiểm nghiệm an toàn thực phẩm.

Ngay sau khi Nghị định 46/2026/NĐ-CP được ban hành, có hiệu lực, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo các cơ quan liên quan tổ chức triển khai ngay các quy định mới của nghị định, áp dụng các giải pháp để thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm đối với các lô hàng nhập khẩu.

Đặc biệt, ngay sau khi nhận được một số thông tin về vướng mắc tại cửa khẩu, Bộ đã phối hợp chặt chẽ với UBND tỉnh Tây Ninh cũng như chỉ đạo các Cơ quan kiểm dịch thực vật vùng để tạm thời xử lý việc ách tắc hàng hóa tại cửa khẩu tại Tây Ninh và tất cả các cửa khẩu khác. Kết quả, đến ngày 31/1/2026 tình trạng hàng nông sản nhập khẩu bị ùn tắc đã cơ bản được giải quyết.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã có văn bản gửi Cục An toàn thực phẩm (cơ quan giúp việc cho Bộ Y tế, trực tiếp soạn thảo Nghị định 46/2026/NĐ-CP) thông tin về các vướng mắc khi triển khai nghị định để tổng hợp báo cáo Ban chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm để hướng dẫn thực hiện một số nội dung nhằm tháo gỡ vướng mắc.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đang xem xét phương án phân cấp cho UBND tỉnh trực tiếp kiểm tra an toàn thực phẩm đối với các lô hàng nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ để địa phương chủ động, linh hoạt xử lý các sự việc phát sinh trên địa bàn.

Trước tình hình trên, để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa thực phẩm đặc biệt trong thời gian sắp đến Tết Nguyên đán, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Thủ tướng, Phó Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Y tế là cơ quan đầu mối phối hợp với các bộ, ngành có liên quan để rà soát, sửa đổi ngay Nghị định 46/2026/NĐ-CP đảm bảo tính khả thi.

Trong thời gian chưa sửa đổi Nghị định 46/2026/NĐ-CP, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với bộ, ngành có liên quan có văn bản hướng dẫn thi hành một số nội dung của Nghị định 46/2026/NĐ-CP cho phù hợp với thực tiễn. Giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiến hành các thủ tục phân cấp thực hiện việc kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu thuộc lĩnh vực quản lý về địa phương để tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân nhập khẩu và tạo thuận lợi, đồng bộ trong quá trình thực hiện.

Cũng trong ngày 1/2, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng có văn bản gửi UBND tỉnh/thành phố có cửa khẩu xuất nhập khẩu tháo gỡ vướng mắc trong xuất nhập khẩu hàng hóa nông sản.

Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND các tỉnh/thành phố có cửa khẩu xuất nhập khẩu tiếp tục chỉ đạo các cơ quan chuyên môn chủ động xử lý các vấn đề vướng mắc trong xuất nhập khẩu hàng hóa nói chung, nông sản nói riêng để xử lý theo thẩm quyền. Đồng thời, theo dõi sát tình hình tại các cửa khẩu tại địa phương để cung cấp thông tin về Bộ (qua Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường) để được hỗ trợ giải quyết./.