Bổ sung hạ tầng sạc xe điện tại chung cư, siết yêu cầu an toàn cháy nổ

Sự gia tăng nhanh của ôtô, xe máy điện đang tạo áp lực lớn lên hạ tầng kỹ thuật các tòa nhà chung cư, buộc cơ quan quản lý phải tính đến việc bổ sung quy định về trạm sạc và siết chặt tiêu chuẩn an toàn phòng cháy chữa cháy trong quy chuẩn xây dựng. Bộ Xây dựng đang hoàn thiện dự thảo Sửa đổi 1:2025 Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 04:2021/BXD về nhà chung cư. Điểm đáng chú ý trong lần điều chỉnh này là các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến bố trí trạm sạc xe điện, hạ tầng cấp điện, giải pháp phòng cháy chữa cháy và quản lý vận hành phù hợp với bối cảnh chuyển đổi năng lượng, phương tiện điện gia tăng nhanh tại các đô thị.

Áp lực hạ tầng từ làn sóng xe điện

Theo ông Nguyễn Hồng Hải, Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ xây dựng (IBST), quy chuẩn hiện hành ban hành năm 2021 đã góp phần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật cho đầu tư, cải tạo và quản lý vận hành nhà chung cư. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển đô thị và xu hướng chuyển đổi năng lượng đặt ra nhiều yêu cầu mới. Trước sự thay đổi nhanh của thực tiễn phát triển đô thị, đặc biệt là xu hướng chuyển đổi năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện, một số quy định trong QCVN 04:2021/BXD cần được rà soát, bổ sung, cập nhật và hoàn thiện.

Những năm gần đây, số lượng ôtô, xe máy điện tăng mạnh tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và nhiều đô thị lớn. Tại các khu chung cư, nhu cầu lắp đặt điểm sạc ngày càng phổ biến, đặc biệt ở tầng hầm để xe. Trong khi đó, phần lớn công trình được thiết kế trước đây chưa tính đến phụ tải lớn và liên tục từ hệ thống sạc.

Ông Vương Duy Dũng - Phó Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) thông tin, cơ quan này đã phối hợp với IBST khảo sát thực tế tại nhiều chung cư trong nước và tham khảo kinh nghiệm quốc tế trước khi xây dựng nội dung sửa đổi. Trong đó, có đánh giá đầy đủ thực trạng, nhận diện các vấn đề kỹ thuật và quản lý cần điều chỉnh, đặc biệt là những nội dung mới phát sinh trong quá trình quản lý, vận hành nhà chung cư.

Hiện định hướng sửa đổi, dự thảo tập trung vào các nội dung như yêu cầu kỹ thuật bố trí trạm sạc xe điện trong nhà chung cư; giải pháp bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy; yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật đi kèm; tổ chức không gian chức năng và một số nội dung về quản lý vận hành. Lần sửa đổi này chỉ điều chỉnh, bổ sung một số nội dung cụ thể; các quy định không thay đổi tiếp tục áp dụng theo QCVN 04:2021/BXD hiện hành nhằm bảo đảm tính kế thừa và ổn định của hệ thống quy chuẩn.

Tuy nhiên, việc đưa trạm sạc vào tầng hầm chung cư làm dấy lên lo ngại về an toàn, đặc biệt sau một số vụ cháy liên quan đến thiết bị điện và phương tiện sử dụng pin. Trước mối quan tâm của dư luận, PGS.TS Phan Lê Bình - chuyên gia giao thông và hạ tầng đô thị cho rằng, phát triển hạ tầng sạc trong chung cư là xu hướng tất yếu khi Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện điện trong đó, yếu tố an toàn phải được đặt lên hàng đầu.

“Pin lithium-ion có đặc tính cháy khác biệt, khi xảy ra sự cố có thể sinh nhiệt lớn và khó kiểm soát. Vì vậy, khu vực sạc cần được thiết kế riêng, có hệ thống phát hiện sớm và giải pháp ngắt điện tự động khi có bất thường. Ngoài nguy cơ cháy, bài toán công suất điện cũng cần được tính toán đồng bộ. Nếu nhiều xe cùng sạc vào buổi tối – thời điểm phụ tải sinh hoạt tăng cao – hệ thống điện của tòa nhà có thể bị quá tải nếu không được thiết kế dự phòng ngay từ đầu”, ông Bình phân tích.

Các chuyên gia cho rằng quy chuẩn cần quy định rõ yêu cầu về khoảng cách giữa các điểm sạc, thông gió cưỡng bức tại tầng hầm, vật liệu chống cháy và cơ chế phối hợp với hệ thống phòng cháy chữa cháy của tòa nhà. Không thể chỉ lắp thêm thiết bị sạc mà bỏ qua việc nâng cấp tổng thể hạ tầng điện. Quy chuẩn nên yêu cầu tính toán phụ tải dự phòng ngay từ giai đoạn thiết kế, đặc biệt với các dự án mới.

Bài toán với chung cư hiện hữu

Một thách thức lớn là xử lý nhu cầu sạc xe điện tại các chung cư đã đưa vào sử dụng nhiều năm. Phần lớn các tòa nhà này có hệ thống điện và phòng cháy chữa cháy được thiết kế theo tiêu chuẩn cũ, khó đáp ứng phụ tải tăng thêm.

Những năm gần đây, số lượng phương tiện sử dụng điện tại các đô thị lớn tăng mạnh. Tại nhiều khu chung cư, tầng hầm xuất hiện ngày càng nhiều ôtô điện, xe máy điện được sạc qua đêm. Không ít chủ đầu tư hoặc ban quản lý phải “ứng biến” bằng cách lắp đặt thêm ổ cắm, kéo dây tạm thời hoặc bố trí khu vực sạc riêng.

Tuy nhiên, phần lớn các tòa nhà được thiết kế trước đây chưa tính toán đầy đủ đến nhu cầu phụ tải lớn và liên tục từ hệ thống sạc. Điều này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ quá tải hệ thống điện, chập cháy và sự cố lan rộng trong không gian kín như tầng hầm.

Theo PGS.TS Phan Lê Bình, cần phân biệt rõ giữa yêu cầu đối với công trình mới và công trình hiện hữu. Với dự án mới, có thể bắt buộc bố trí sẵn hạ tầng kỹ thuật cho trạm sạc. Với công trình cũ, nên có lộ trình và giải pháp cải tạo phù hợp, tránh gây xáo trộn lớn cho cư dân.

Các chuyên gia chung nhận định, song song với quy định kỹ thuật, cần nâng cao nhận thức của cư dân về sử dụng thiết bị sạc đúng tiêu chuẩn, không tự ý kéo dây, lắp đặt thiết bị trôi nổi – nguyên nhân tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Bên cạnh đó, yêu cầu đồng bộ pháp lý cũng là một vấn đề cần chú ý. Theo ông Vương Duy Dũng, một trong những mục tiêu của việc sửa đổi quy chuẩn là bảo đảm sự đồng bộ giữa quy chuẩn xây dựng và các quy định pháp luật liên quan, đặc biệt trong lĩnh vực phòng cháy chữa cháy. Do dó, việc hoàn thiện các quy định, nhất là nội dung liên quan đến trạm sạc xe điện trong nhà chung cư sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động đầu tư xây dựng và quản lý vận hành trong giai đoạn tới.

Trên thực tế, nhiều chủ đầu tư và ban quản lý tòa nhà hiện lúng túng khi triển khai hạ tầng sạc do thiếu hướng dẫn cụ thể, phải xin ý kiến nhiều cơ quan khác nhau. Điều này làm kéo dài thời gian thực hiện và phát sinh chi phí. Bởi vậy, nếu quy chuẩn được sửa đổi theo hướng cụ thể, minh bạch, sẽ giảm nguy cơ chồng chéo giữa các văn bản và tạo cơ sở để cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát hiệu quả hơn.

Việc cập nhật QCVN 04:2021/BXD được xem là bước điều chỉnh cần thiết trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và chuyển đổi năng lượng diễn ra mạnh mẽ. Không chỉ giải quyết câu chuyện trạm sạc xe điện, lần sửa đổi này còn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý, vận hành nhà chung cư theo hướng an toàn và bền vững hơn.

Ông Nguyễn Hồng Hải khẳng định, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét ban hành. Nếu được thông qua, quy chuẩn sửa đổi sẽ trở thành cơ sở pháp lý quan trọng cho thiết kế, đầu tư và vận hành chung cư trong giai đoạn tới – khi hạ tầng đô thị không chỉ đáp ứng nhu cầu ở, mà còn phải thích ứng với sự thay đổi nhanh của công nghệ và mô hình tiêu dùng năng lượng.

Việc sửa đổi quy chuẩn nhà chung cư trong bối cảnh bùng nổ phương tiện điện cho thấy yêu cầu thích ứng nhanh của hệ thống pháp lý với thay đổi công nghệ. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh mọi điều chỉnh phải dựa trên nguyên tắc an toàn là ưu tiên hàng đầu. Khuyến khích chuyển đổi sang xe điện là xu hướng tích cực, nhưng nếu hạ tầng không theo kịp, rủi ro sẽ đổ dồn về phía người dân sống trong các tòa nhà.

Khi dự thảo Sửa đổi 1:2025 QCVN 04:2021/BXD được hoàn thiện và ban hành, quy định mới được kỳ vọng sẽ tạo khuôn khổ rõ ràng cho thiết kế, đầu tư và vận hành chung cư trong giai đoạn tới. Không chỉ giải quyết câu chuyện trạm sạc xe điện, lần cập nhật này còn là bước thử thách năng lực quản lý đô thị trước làn sóng công nghệ và chuyển đổi năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ.