Bộ Tài chính lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo sửa đổi Luật Hải quan

Bộ Tài chính đang chủ trì xây dựng dự thảo Luật Hải quan (sửa đổi) với nhiều điều chỉnh quan trọng liên quan đến kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử, kiểm định hải quan, thủ tục hải quan đối với hàng hóa quá cảnh, trung chuyển, trách nhiệm của doanh nghiệp kinh doanh kho bãi cảng và kiểm tra sau thông quan… Các sửa đổi, bổ sung này dự kiến sẽ tác động tới các doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu. Để đảm bảo tính hợp lý, khả thi của quy định, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Bộ Tài chính (Cục Hải quan) tổ chức hội thảo "Lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan". 

Khai mạc sự kiện, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban pháp chế (VCCI) nhận định, cộng đồng doanh nghiệp hoan nghênh và đánh giá cao quyết tâm cải cách thể chế của Bộ Tài chính và Cục Hải quan khi đưa tư duy kiến tạo phát triển vào dự thảo luật lần này. Tuy nhiên, một đạo luật kinh tế mạnh mẽ và có sức sống dài hạn phải giải quyết sòng phẳng được bài toán thực tế của doanh nghiệp trước các hình thái kinh doanh mới đang bùng nổ như thương mại điện tử xuyên biên giới hay sự đứt gãy, tái cấu trúc liên tục của chuỗi cung ứng logistics toàn cầu. Tư duy phục vụ hay kiến tạo không thể chỉ nằm ở mặt khẩu hiệu mà phải đi liền với tính khả thi về mặt kỹ thuật và năng lực công nghệ.

Ông Đậu Anh Tuấn cũng cho rằng, việc cải cách tư duy trong luật sửa đổi phải được cụ thể hóa bằng các quy định định lượng rất rõ ràng, tránh để xảy ra tình trạng dịch chuyển một cách cơ học gánh nặng hành chính từ cơ quan quản lý Nhà nước sang khu vực tư nhân.

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Thành Hưng cho biết, theo báo cáo mới cập nhật ngày 13/5 tổng kết việc thi hành Luật Hải quan, đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực, tạo cơ sở pháp lý để cải cách thủ tục hành chính về hải quan, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu nhập khẩu, giảm bớt nhiều thủ tục hành chính không cần thiết, loại bỏ bớt các khâu trung gian, tạo cơ sở đổi mới toàn diện hoạt động hải quan theo phương thức quản lý hiện đại; kiểm soát hiệu quả việc phòng ngừa, ngăn chặn hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, tạo điều kiện để cơ quan hải quan chủ động thực hiện các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát việc thu thuế và quản lý thuế hiệu quả, đảm bảo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước và phù hợp với các điều ước quốc tế.

Tuy nhiên, Luật Hải quan hiện hành quy định nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan phải có trình độ cao đẳng kinh tế, luật, kỹ thuật trở lên, nhằm đảm bảo trình độ đào tạo của nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, tính minh bạch... nhưng quy định và giới hạn ngành nghề này tạo nên một số vướng mắc vì không có và không được quy định rõ ràng trong danh mục các ngành nghề đào tạo.

Thêm vào đó, để thực hiện khai và làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thì cần phải đảm bảo trình độ, kiến thức về nghiệp vụ ngoại thương, chính sách quản lý hàng hóa, chính sách thuế, chính sách pháp luật và nghiệp vụ khai hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Nhân viên khai hải quan cần phải đáp ứng được yêu cầu trình độ, kiến thức này; đồng thời cần phải thường xuyên cập nhật, bổ sung các kiến thức này để thực hiện việc làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu đúng quy định.

Do vậy, cần thiết phải điều chỉnh quy định này trong Luật Hải quan theo hướng không quy định điều kiện kinh doanh đối với hoạt động đại lý hải quan và điều kiện đối với nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan mà quy định theo hướng tiêu chuẩn cần đáp ứng đối với doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ khai hải quan và tiêu chuẩn cần đáp ứng đối với nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan... Đó là chưa kể những thách thức khác về kho bảo thuế, về nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh kho ngoại quan, doanh nghiệp kinh doanh địa điểm thu gom hàng lẻ, về quy định tuyến đường vận chuyển hàng hóa quá cảnh, về thủ tục tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Xác định những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn như việc triển khai Hải quan số, thương mại điện tử, quản lý việc tuân thủ cùng những nội dung khác, cơ quan soạn thảo (Bộ Tài chính) đã đề xuất xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 54/2014/QH13 với những quy định sửa đổi về đại lý làm thủ tục hải quan, kho bảo thuế, nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh kho ngoại quan, doanh nghiệp kinh doanh địa điểm thu gom hàng lẻ, địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế, về quy định tuyến đường vận chuyển hàng hóa quá cảnh, thủ tục tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xâm phạm sở hữu trí tuệ. Ngoài ra, đề xuất sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Luật Hải quan để đảm bảo giải quyết các vướng mắc khác trong thực tiễn thực thi pháp luật và đảm bảo yêu cầu quản lý như: Quy định về kiểm tra sau thông quan; quản lý rủi ro, khai bổ sung; tỷ giá; kiểm định hải quan…

Cùng với đó, đề xuất bãi bỏ các nội dung về kho bảo thuế, bãi bỏ thẩm quyền của Chính phủ quy định cụ thể tổ chức, nhiệm vụ, hoạt động của Hải quan các cấp, bãi bỏ thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ quyết định các trường hợp đặc biệt khác được miễn kiểm tra thực tế hàng hóa, bãi Bỏ Điều 47 về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa bán tại cửa hàng miễn thuế, bãi bỏ Điều 75 quy định tiếp nhận, xử lý đơn đề nghị kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan và bãi bỏ Điều 76 quy định thủ tục tạm dừng làm thủ tục hải quan cùng nhiều nội dung khác. 

Tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Hồng Vân, Đại diện Bay Global Strategies góp ý, Luật Hải quan sửa đổi không nên yêu cầu các sàn thương mại điện tử hoặc “nền tảng thương mại điện tử” phải đóng vai trò là người khai báo hải quan và chịu sự kiểm tra và giám sát của hải quan. Luật sửa đổi cần phải xác nhận rõ ràng, các sàn thương mại điện tử có thể thực hiện nghĩa vụ khai báo của mình thông qua đại lý môi giới hải quan được ủy quyền — tức là, các hãng vận chuyển, môi giới nên được phép tiếp tục nộp tờ khai hải quan. Cơ sở hạ tầng môi giới, vận chuyển hiện có đã thực hiện chức năng này một cách hiệu quả và không nên bị thay thế.

Theo bà Hồng Vân, nếu yêu cầu các sàn thương mại điện tử phải nộp tờ khai trực tiếp cho hệ thống của cơ quan hải quan Việt Nam, điều này đòi hỏi phải xây dựng năng lực vận hành mới trên quy mô lớn — kết nối hệ thống, nhân viên, quy trình để nộp và quản lý tờ khai cho mỗi lô hàng và khả năng phản hồi các yêu cầu và kiểm tra của hải quan. Ngoài ra, với tư cách là người khai báo, doanh nghiệp có thể xác nhận liệu các sàn thương mại điện tử có chịu trách nhiệm pháp lý trực tiếp đối với các nghĩa vụ hiện đang thuộc về các hãng vận chuyển hoặc người mua hàng với tư cách là nhà nhập khẩu hay không. Các sửa đổi được đề xuất cần duy trì sự tách biệt giữa các vai trò này và khách hàng vẫn chịu trách nhiệm đối với sản phẩm được nhập khẩu thông qua các sàn thương mại điện tử, bao gồm cả trách nhiệm về thuế, phí nhập khẩu. Vì nếu không, các sàn thương mại điện tử sẽ phải gánh chịu toàn bộ rủi ro tuân thủ hải quan đối với mỗi lô hàng, điều này sẽ gây ra gánh nặng quá lớn.