Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng: Chuyển tư duy từ bồi thường tài sản thu hồi sang tái thiết cuộc sống người dân

Giải trình ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), sáng 29/10 tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, việc hoàn thiện chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hướng bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích của người có đất bị thu hồi. Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) định hướng chuyển từ bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống, bảo đảm điều kiện sống và sinh kế của người dân được cải thiện; đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính và kết nối dữ liệu đất đai trên toàn quốc. Cùng đó, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2028.

* Bảo đảm sinh kế cho người dân khi thu hồi đất

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, dự thảo đã tiếp thu định hướng tại Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, chuyển tư duy từ bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống người dân. Theo đó, chính sách không chỉ dừng ở việc bồi thường giá trị tài sản, mà còn hướng đến cải thiện điều kiện sống và bảo đảm sinh kế cho người dân sau khi bàn giao đất. Đây cũng là một trong những nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm trong quá trình góp ý dự thảo luật.

Về thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, hiện các quy định được xây dựng trên cơ sở tuân thủ Hiến pháp, thể chế hóa các nghị quyết của Trung ương và kế thừa Luật Đất đai năm 2024. Quy định cần bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng thu hồi đất nhưng không tạo thêm trở ngại cho việc triển khai dự án.

Dự thảo cũng làm rõ cơ chế hoàn trả kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà nhà đầu tư đã ứng trước. Theo nguyên tắc được đề xuất, Nhà nước hoàn trả khoản kinh phí này bằng tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; phần còn lại được tính vào chi phí đầu tư của dự án. Trường hợp dự án chấm dứt hoạt động, việc hoàn trả phần vốn đã ứng trước được thực hiện theo quy định.

Một nội dung khác liên quan trực tiếp đến thị trường bất động sản là việc sử dụng đất thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại. Dự thảo đề xuất tiếp tục thí điểm cơ chế này theo nghị quyết của Quốc hội, thay vì luật hóa ngay trong Luật Đất đai sửa đổi, nhằm có thêm cơ sở đánh giá thực tiễn trước khi hoàn thiện chính sách.

Về giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, dự thảo tiếp tục làm rõ các trường hợp phải đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư và các trường hợp không áp dụng những cơ chế này.

* Số hóa dữ liệu, thay đổi cơ chế định giá đất

Cải cách thủ tục hành chính và số hóa dữ liệu là một trong những hướng sửa đổi đáng chú ý của dự thảo. Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, mỗi thửa đất sẽ được gắn một mã định danh duy nhất, thống nhất trên phạm vi cả nước, làm cơ sở kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia.

Khi dữ liệu đất đai được chuẩn hóa, bảo đảm tính chính xác và khả năng dùng chung, người dân sẽ thuận lợi hơn khi thực hiện thủ tục hành chính. Cơ quan có thẩm quyền không được yêu cầu cung cấp lại giấy tờ, thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu đất đai được công bố.

Theo báo cáo của Bộ trưởng, cả nước có khoảng 105 triệu thửa đất, trong đó hơn 70 triệu thửa đã có dữ liệu. Gần 44 triệu thửa đã được kết nối, đáp ứng các tiêu chí dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống và có thể dùng chung.

Việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu được kỳ vọng tạo nền tảng cho kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý, giảm yêu cầu kê khai và cung cấp hồ sơ nhiều lần. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, dự thảo cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát việc phân cấp, phân quyền, nhất là đối với cấp xã, gắn với năng lực thực thi, điều kiện bảo đảm và cơ chế giám sát, hướng dẫn.

Về tài chính đất đai và định giá đất, dự thảo đề xuất cơ chế Nhà nước quyết định giá đất trên cơ sở bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, thay cho cơ chế xác định giá đất cụ thể theo quy định hiện hành. Bảng giá đất và hệ số điều chỉnh do UBND cấp tỉnh ban hành, dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2028.

Theo Bộ trưởng, việc chuyển giao nhiệm vụ quản lý giá đất cho ngành tài chính đòi hỏi thời gian chuẩn bị để bảo đảm cơ chế mới được triển khai đồng bộ.

Đây là thay đổi quan trọng trong phương pháp xác định giá đất, do đó việc xây dựng bảng giá và hệ số điều chỉnh cần được thực hiện theo quy định của pháp luật, bảo đảm tính khả thi và thống nhất khi áp dụng. Các cơ quan liên quan sẽ tiếp tục rà soát để bảo đảm sự đồng bộ giữa quy định về đất đai với pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp và các lĩnh vực khác.

Đối với công chứng, chứng thực hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất, dư thảo đề xuất giao Chính phủ quy định cụ thể các loại hợp đồng phải công chứng, chứng thực, phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu. Cách tiếp cận này nhằm giảm thủ tục không cần thiết, tạo thuận lợi cho người dân nhưng vẫn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo để đồng bộ với các luật liên quan. Khi luật được thông qua sẽ đồng thời xây dựng các nghị định hướng dẫn liên quan.