Bước tiến xây dựng ngành điện thông minh, dữ liệu hóa quản lý vận hành

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm đối với ngành điện Việt Nam. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các đơn vị thành viên đang đồng bộ triển khai các ứng dụng công nghệ hiện đại; tối ưu hóa vận hành, nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng, hướng tới xây dựng một ngành điện thông minh, bền vững, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.

Tại các tỉnh miền núi, chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà còn là giải pháp sống còn để nâng cao hiệu quả vận hành lưới điện trên địa bàn rộng lớn, địa hình phức tạp. Công ty Điện lực Lai Châu (PC Lai Châu) hiện quản lý hơn 4.700 km đường dây các cấp điện áp, gần 1.400 trạm biến áp phân phối phục vụ khoảng 118.000 khách hàng.

Hệ thống SCADA/DMS tại Trung tâm Điều khiển xa giúp giám sát và điều khiển toàn bộ thiết bị 110kV và trung áp, thay thế phần lớn thao tác thủ công trước đây. Nhờ đó, khi xảy ra sự cố, việc khoanh vùng, cô lập nhanh hơn và chính xác hơn, giúp chỉ số SAIDI giảm gần 97 phút và SAIFI giảm hơn 1,3 lần so với cùng kỳ năm 2024.

Công nghệ số còn hỗ trợ phân tích dữ liệu vận hành thời gian thực, phát hiện bất thường sớm, dự báo phụ tải chính xác và giảm tỷ lệ tổn thất điện năng xuống còn 2,56%, một mức thấp hiếm thấy ở địa bàn miền núi.

Ông Quách Văn Biên, Phó Giám đốc PC Lai Châu cho biết: “Mục tiêu chuyển đổi số là xây dựng lưới điện thông minh với tỷ lệ tự động hóa cao, dịch vụ khách hàng minh bạch, tiện lợi và hiện đại”. Công ty đang mở rộng ứng dụng GIS thế hệ mới, triển khai AI và Big Data trong giám sát, điều hành, chuyển từ bảo trì định kỳ sang bảo trì dự đoán, đồng thời nâng cấp hạ tầng viễn thông và an ninh mạng để đảm bảo vận hành ổn định, an toàn.

Tại buổi làm việc với đoàn công tác Tập đoàn AVEVA (Vương quốc Anh) gần đây, Tổng Giám đốc EVN Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải nâng cao độ tin cậy hệ thống điện, tăng cường tích hợp năng lượng tái tạo và xây dựng mô hình quản lý dựa trên dữ liệu. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong tiến trình chuyển đổi số toàn ngành – từ Tập đoàn đến các đơn vị trực thuộc.

Theo ông Tuấn, cùng với đầu tư hạ tầng, EVN đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ tự động hóa; trong đó, nhiều công trình nguồn và lưới điện quy mô lớn, phức tạp đã được đội ngũ cán bộ, kỹ sư trong nước thiết kế và tổ chức quản lý thi công, tiêu biểu như các Nhà máy Thủy điện Sơn La, Lai Châu, các đường dây, trạm biến áp siêu cao áp 500kV. Công nghệ tự động hóa điều khiển, kỹ thuật số được ứng dụng rộng rãi trong xây dựng và vận hành hệ thống điện, thị trường điện, đã thực hiện điều khiển xa không cần người trực đối 100% các trạm biến áp 110kV và 82% các trạm biến áp 220kV.

Trên phạm vi toàn ngành, EVN tiếp tục triển khai chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, kết hợp với phong trào thi đua yêu nước giai đoạn 2025 - 2030, hướng tới mục tiêu trở thành doanh nghiệp tiên phong ứng dụng khoa học công nghệ, đồng hành cùng đất nước phát triển bền vững.

Triển khai Kế hoạch số 02-KH/BCĐTW ngày 19/6/2025, EVN tập trung chuyển đổi các hệ thống công nghệ thông tin theo mô hình địa danh hành chính mới và chính quyền 2 cấp. Các hệ thống lõi như quản lý nguồn nhân lực, quản lý kỹ thuật, quản lý thông tin khách hàng (CMIS) và tài chính kế toán được chuẩn hóa, hiệu chỉnh để đảm bảo cung cấp dịch vụ thông suốt cho khách hàng.

Đến ngày 30/6/2025, EVN hoàn thành cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình cho 3/82 nhóm thủ tục hành chính, bao gồm: cấp điện mới từ lưới điện hạ áp, thay đổi chủ thể hợp đồng mua bán điện, và kết nối, chia sẻ dữ liệu dân cư với cơ sở dữ liệu quốc gia. Đồng thời, EVN phối hợp triển khai 10 dịch vụ điện còn lại trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia (Cổng DVCQG) thí điểm, đảm bảo toàn trình dữ liệu, kết nối và chia sẻ dữ liệu với các dịch vụ công quốc gia.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là xóa lõm sóng tại 113 thôn, bản chưa có điện và chưa có sóng viễn thông, dự kiến hoàn thành trong tháng 10/2025. EVN đã phối hợp với MobiFone, các địa phương và UBND tỉnh triển khai nhiều phương án cấp điện lưới hoặc tạm thời bằng nguồn phát tại chỗ (điện mặt trời mái nhà, bộ lưu điện, máy phát). Tuy nhiên, vẫn còn một số vướng mắc; trong đó, MobiFone mới hoàn tất xin cấp đất cho 10/41 trạm thu phát sóng di động (BTS); một số thôn, bản chưa có kế hoạch triển khai do chi phí thu, phát sóng vệ tinh cao. EVN kiến nghị Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, tổng hợp danh sách bổ sung các thôn, bản lõm sóng chưa có điện để có kế hoạch tổng thể, tránh phát sinh thêm khó khăn.

EVN đang xây dựng định hướng phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2025–2030, bám sát Quyết định số 893/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngành Điện lực Việt Nam đến năm 2030, nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ trong ngành điện, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Trong khuôn khổ Đề án, EVN triển khai nhiều chương trình, dự án nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, tập trung vào các lĩnh vực: tự động hóa lưới điện, tích hợp năng lượng tái tạo, lưu trữ năng lượng, trí tuệ nhân tạo trong quản lý vận hành, bảo vệ và điều khiển lưới điện. Các kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng thực tế tại nhiều đơn vị thành viên, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và chất lượng dịch vụ khách hàng.

Để thực hiện thành công Đề án, EVN chú trọng xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ mới; tăng cường hợp tác với các tổ chức khoa học trong và ngoài nước; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học công nghệ trình độ cao; đồng thời đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại phục vụ nghiên cứu và thử nghiệm.

Cùng đó, EVN chú trọng phát triển nền tảng dữ liệu lớn, tích hợp các hệ thống kỹ thuật, vận hành và khách hàng để hình thành “ngành điện thông minh”. Công tác chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở việc triển khai công nghệ mà còn lan tỏa đến quản trị, đào tạo nhân lực, đổi mới sáng kiến và nâng cao hiệu quả vận hành. Đây là yếu tố quan trọng giúp ngành điện Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển năng lượng bền vững, tăng cường tính cạnh tranh, hội nhập quốc tế và đồng hành cùng sự phát triển kinh tế – xã hội đất nước.

Như vậy, chuyển đổi số đang trở thành động lực, tạo bước đột phá trong ngành điện Việt Nam. Từ các giải pháp kỹ thuật hiện đại, phong trào thi đua sáng tạo, đến chính sách phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng dữ liệu lớn, EVN đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một ngành điện thông minh, bền vững, phục vụ hiệu quả nhu cầu của khách hàng và góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam trong kỷ nguyên số.