Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI: Làm rõ thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản ở cấp xã

Các đại biểu Quốc hội đề nghị trao quyền chủ động cho chính quyền cấp xã trong tình huống khẩn cấp, đồng thời hoàn thiện quy định về thời hạn trưng dụng, thanh toán và bồi thường để bảo đảm quyền lợi của người có tài sản.

* Đại biểu Hoàng Quốc Khánh ( Đoàn Lai Châu): Bỏ điều kiện hạn chế thẩm quyền trưng mua của cấp xã

Tôi thống nhất giao Chủ tịch UBND cấp xã thẩm quyền quyết định trưng mua tài sản phục vụ phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn. Tuy nhiên, quy định tại điểm c khoản 1 Điều 17 yêu cầu cấp trung ương, cấp tỉnh không trực tiếp tiếp cận hoặc chưa tiếp cận được địa bàn mới được thực hiện thẩm quyền này là chưa rõ ràng, khó áp dụng.

Dự thảo chưa xác định thế nào là tiếp cận địa bàn, cơ quan nào có trách nhiệm xác định. Chẳng hạn, khi xảy ra thiên tai, giao thông bị chia cắt nhưng cấp tỉnh vẫn có thể chỉ đạo từ xa thì Chủ tịch UBND cấp xã có được quyết định trưng mua hay không?

Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã là cấp trực tiếp quản lý địa bàn, thường là lực lượng đầu tiên xử lý tình huống khẩn cấp. Phương châm “4 tại chỗ” đòi hỏi chính quyền cơ sở phải có đủ thẩm quyền huy động nguồn lực kịp thời. Do đó đã phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã thì cần phân quyền thực chất, gắn quyền hạn với trách nhiệm. Dự thảo đã quy định đối tượng, điều kiện trưng mua cũng như cơ chế giám sát, giải trình và xử lý vi phạm nên việc phân quyền không đồng nghĩa với tùy tiện.

Về thời hạn thanh toán tiền trưng mua, tôi thống nhất rút ngắn xuống 20 ngày. Tuy nhiên, ngân sách cấp xã, nhất là các xã miền núi khi xảy ra thiên tai lớn, có thể không đủ kinh phí thanh toán. Tôi đề nghị bổ sung cơ chế hỗ trợ kịp thời từ ngân sách cấp trên, đồng thời phân định rõ trách nhiệm bảo đảm kinh phí giữa các cấp, tránh để cấp xã phải chịu trách nhiệm chậm thanh toán do thiếu nguồn lực.

* Đại biểu Lò Thị Luyến (Đoàn Điện Biên): Cần giới hạn số lần gia hạn trưng dụng tài sản

Tôi cơ bản nhất trí với việc sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản. Tuy nhiên, một số quy định cần tiếp tục được làm rõ để bảo đảm tính khả thi và quyền lợi của người có tài sản.

Về thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã tại Điều 17 và Điều 24, tôi thống nhất với chủ trương phân quyền. Tuy nhiên, cụm từ “không trực tiếp tiếp cận hoặc chưa trực tiếp tiếp cận được địa bàn” chưa rõ điều kiện áp dụng. Khi xảy ra lũ quét, sạt lở, cấp tỉnh chưa thể đến hiện trường nhưng vẫn chỉ đạo từ xa thì cấp xã có được quyết định ngay hay phải chờ ý kiến cấp trên?

Tôi đề nghị quy định rõ cấp xã được quyết định khi tình huống đòi hỏi xử lý khẩn cấp, việc chờ cấp trên có nguy cơ gây thiệt hại; đồng thời thực hiện thông báo, báo cáo cấp tỉnh ngay sau khi quyết định, không làm chậm công tác cứu hộ, cứu nạn.

Về thời hạn trưng dụng tại Điều 25, dự thảo giảm thời hạn xuống không quá 20 ngày, mỗi lần gia hạn không quá 15 ngày nhưng chưa giới hạn số lần gia hạn. Điều này có thể khiến tổng thời gian trưng dụng kéo dài, ảnh hưởng đến quyền của người có tài sản. Tôi đề nghị quy định cụ thể số lần gia hạn, điều kiện và tổng thời gian gia hạn, nhất là đối với trường hợp chiến tranh, tình trạng khẩn cấp hoặc thảm họa kéo dài.

Đối với các quyết định trưng mua, trưng dụng không còn căn cứ thực hiện, dự thảo cần bổ sung cơ chế kiểm tra, yêu cầu hủy bỏ hoặc chấm dứt thực hiện, xác định thời hạn xử lý và trách nhiệm thông báo cho người có tài sản.

Ngoài ra, khoản 3 Điều 2 quy định đối tượng được giao quản lý, sử dụng tài sản gồm cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân, trong khi Điều 27 chỉ đề cập tổ chức. Tôi đề nghị chỉnh lý thống nhất, làm rõ cơ quan, tổ chức chịu trách nhiệm chính và trách nhiệm của cá nhân trực tiếp quản lý, vận hành tài sản, tránh chuyển trách nhiệm bồi thường của cơ quan nhà nước sang cá nhân không có thẩm quyền quyết định.

* Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn Hải Phòng): Bảo đảm bồi thường thỏa đáng khi trưng mua, trưng dụng tài sản

Việc trưng mua, trưng dụng tài sản tuy không thường xuyên nhưng có ý nghĩa đặc biệt trong những tình huống khẩn cấp. Thực tiễn ứng phó với thiên tai, dịch bệnh cho thấy việc huy động kịp thời phương tiện, vật tư có vai trò quan trọng trong bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân. Vì vậy, pháp luật cần tạo cơ sở để cơ quan chức năng quyết định nhanh, không để vướng mắc thủ tục cản trở công tác cứu hộ, cứu nạn.

Tuy nhiên, việc huy động tài sản cũng phải hạn chế ảnh hưởng đến đời sống người dân và hoạt động cung cấp dịch vụ thiết yếu. 

Tôi ghi nhận khoản 7 Điều 6 đã bổ sung nguyên tắc hạn chế tối đa ảnh hưởng đến việc cung cấp dịch vụ thiết yếu. Nhưng quy định còn khái quát, chưa làm rõ trách nhiệm duy trì dịch vụ trong thời gian trưng dụng.

Thực tế trong đại dịch COVID-19, một số trường học, ký túc xá được sử dụng làm cơ sở phục vụ chống dịch, sau đó phải bố trí phương án hoàn trả để khôi phục hoạt động giáo dục. Tôi đề nghị đánh giá kỹ tác động của việc trưng dụng đối với tài sản phục vụ giáo dục, y tế; đồng thời quy định trách nhiệm xem xét phương án thay thế, duy trì dịch vụ và khôi phục hoạt động sau khi kết thúc trưng dụng.

Về xác định giá, bồi thường và hoàn trả tài sản, tôi cho rằng cần đặc biệt quan tâm đến quyền lợi của người dân bởi tài sản được huy động nhiều khi là kế sinh nhai, thành quả tích lũy của cả gia đình.

Điều 19 đã quy định cơ chế thẩm định lại giá khi người có tài sản không đồng thuận. Tuy nhiên, doanh nghiệp thẩm định giá vẫn do người có thẩm quyền quyết định trưng mua thuê. Tôi đề nghị có cơ chế bảo đảm tính độc lập, khách quan của hoạt động thẩm định lại, nhất là khi có bất đồng về giá.

Đối với tài sản trưng dụng, cần làm rõ trách nhiệm khắc phục khi tài sản hư hỏng, căn cứ xác định thu nhập bị mất và chi phí khôi phục để bồi thường thỏa đáng.

Tôi đề nghị bổ sung cơ chế thẩm định độc lập khi có tranh chấp về giá; quy định cụ thể căn cứ xác định thiệt hại, trách nhiệm bồi thường và yêu cầu xác nhận hiện trạng tài sản cả khi bàn giao lẫn khi hoàn trả. Đây là cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân khi tài sản được huy động phục vụ lợi ích chung.