Cải tổ LHQ - Mục tiêu lớn của Tân Tổng thư ký António Guterres

Bài phát biểu của Tân Tổng thư ký Liên hợp quốc (LHQ) ông António Guterres nhấn mạnh tới việc LHQ cần phải thay đổi thì mới có thể xử lý được những thách thức toàn cầu như các cuộc xung đột và chủ nghĩa khủng bố.

Theo tân Tổng thư ký LHQ, những xu hướng tăng dân số của thế giới, tình trạng biến đổi khí hậu cũng như nhiều trào lưu lưu khác cho thấy ngày nay các vấn đề trên thế giới đều mang tính toàn cầu, do đó không thể giải quyết chúng trên cơ sở từng quốc gia, mà thay vào đó cần phải dựa trên cơ chế đa phương.

Trong bối cảnh LHQ nổi lên là nền tảng của cách tiếp cận đa phương nhưng trước việc ngày càng nhiều người hoài nghi về những tổ chức đa phương như LHQ, ông kêu gọi toàn bộ tổ chức LHQ cùng nỗ lực để sửa chữa những thiếu sót; đồng thời nhấn mạnh đến sự cần thiết phải cải tổ hệ thống phát triển của LHQ, cũng như xử lý những hạn chế đang cản trở hoạt động của cơ quan này.

Đây không phải là lần đầu tiên ông Guterres kêu gọi cải tổ LHQ. Trong bài phát biểu nhậm chức hôm 12/12, ông đã nói rằng “LHQ cần phải công nhận những nhược điểm và cải tổ cách thức làm việc. Tổ chức này là nền tảng của chủ nghĩa đa phương và đã có những đóng góp đáng kể cho hòa bình trong nhiều thập niên qua. Tuy nhiên, thách thức hiện đang vượt quá khả năng đáp ứng của chúng ta và LHQ cần phải sẵn sàng cho sự thay đổi".

Tuy nhiên, để thúc đẩy tiến trình cải tổ cơ chế hoạt động của LHQ, chỉ có quyết tâm chính trị thôi là chưa đủ. Muốn thực sự làm thay đổi LHQ, ông Guterres cần phải vượt qua nhiều hạn chế đối với quyền hạn của chính mình.

Trước hết, ông đang mắc nợ năm quốc gia thành viên Hội đồng Bảo an LHQ vì họ đã đặt ông vào vị trí này. Và ông không được về phe với thành viên này để chống lại thành viên kia trong bối cảnh năm quốc gia này đang trong tình trạng bị chia rẽ khá sâu sắc như trong thời Chiến tranh Lạnh.

Thứ hai, đối với các cơ quan và chương trình của LHQ nói chung, các chính phủ thành viên đề ra chính sách và các bộ máy khác nhau của LHQ chỉ được giao nhiệm vụ thực thi chính sách đó. Do vậy, cả Tổng thư ký lẫn Ban thư ký LHQ đều không có bất kỳ vai trò kiến tạo chính sách độc lập nào.

Ngoài ra còn một trở ngại khác có thể đến từ Mỹ, nhà tài trợ lớn nhất của LHQ (cung cấp 20% ngân sách hoạt động của LHQ). Ngày 20/1 tới đây, nước Mỹ sẽ có Tổng thống mới là ông Donald Trump - người mới đây đã chỉ trích LHQ là hoạt động chưa tương xứng với tiềm năng của mình và không giải quyết được các vấn đề toàn cầu.

Mặc dù vậy, bất chấp những hạn chế đối với quyền hạn của mình, tân Tổng thư ký đang nắm trong tay cơ hội hiếm có để thúc đẩy cuộc cải tổ LHQ. Trong thời gian gần đây, LHQ đã đang phải gánh vác nhiều trọng trách hơn vì không có chính phủ của cường quốc nào muốn tăng cường vai trò của họ trên trường quốc tế.

Washington tiếp tục có những điều chỉnh đáng kể chính sách đối ngoại theo hướng tránh bất kỳ cam kết triển khai quân lâu dài nào hay phải chi tiền của người đóng thuế. Các nhà lãnh đạo EU, đang quay cuồng trước hết thách thức này đến thách thức khác trong nội bộ châu Âu, không còn sức để gánh những cuộc phiêu lưu mới ở nước ngoài.

Các nhà lãnh đạo Trung Quốc, đang phải toàn tâm toàn ý với tiến trình cải cách kinh tế đầy phức tạp và nhiều rủi ro ở trong nước, không hề muốn gánh những mạo hiểm không cần thiết. Còn nước Nga vẫn chưa hành động quyết liệt khi mà Tổng thống Vladimir Putin cho rằng những lợi ích và vị thế của nước Nga đang bị đe dọa.

Trong một thế giới mà không có quốc gia nào muốn đứng mũi chịu sào, LHQ và các cơ quan của họ chưa bao giờ quan trọng đến như thế. Chính vì vậy dù muốn hay không muốn thì các quốc gia nhiều ảnh hưởng tại LHQ vẫn phải công nhận sự cần thiết phải cải tổ cơ chế hoạt động của LHQ để cơ quan này có thể xử lý hiệu quả hơn những vấn đề mà các nước lớn không muốn trực tiếp tham gia giải quyết nữa. Có lẽ vì vậy mà thông điệp đầu tiên ông đưa ra cho những người phụ tá ông trong 5 năm tới là "làm điều đúng đắn thôi là chưa đủ, mà chúng ta còn cần phải giành lấy quyền được làm điều đúng đắn"./.