Cam sành Vĩnh Long tìm đường thoát khỏi "vòng xoáy” rớt giá

Cam sành từng là cây trồng mang lại thu nhập cao cho nông dân, nhưng khoảng 3 năm trở lại đây, giá cam sành liên tục giảm sâu khiến nhiều nhà vườn ở tỉnh Vĩnh Long rơi vào cảnh thua lỗ nặng kéo dài. Không ít hộ phải bỏ vườn, trả đất thuê hoặc chuyển đổi cây trồng để giảm thiệt hại.

Khó "cầm cự"...

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, toàn tỉnh hiện có khoảng 24.790 ha trồng cam, sản lượng đạt gần 1,2 triệu tấn/năm; trong đó, diện tích cam sành chiếm nhiều nhất. Việc phát triển nhanh diện tích, trong khi thị trường tiêu thụ chủ yếu nội địa, khiến cung vượt cầu, giá cam ở mức thấp nhiều năm liền, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả sản xuất và đời sống người trồng cam.

Ông Võ Văn Phúc, xã Tam Ngãi cho biết gia đình trồng 2.000 m2 cam sành xen dừa. Nếu trồng chuyên canh, mỗi công cam cho năng suất bình quân khoảng 10 tấn/năm, còn trồng xen canh chỉ đạt 5 tấn/năm. Khoảng 3 năm nay, giá cam sành thường xuyên dao động ở mức 1.500 – 3.500 đồng/kg, nên nhà vườn thua lỗ nặng. Nhiều người dân địa phương đã phá bỏ diện tích trồng cam, chuyển sang các cây trồng khác.

Cùng chung cảnh ngộ, ông Phạm Văn Soạn (xã Tam Ngãi) cho biết, 6 năm trước, gia đình ông thuê 20.000 m2 đất trồng cam sành với chi phí thuê từ 4,5 – 5 triệu đồng/1.000m2/năm. Tuy nhiên, do giá cam thấp kéo dài, thua lỗ liên tục nên năm nay gia đình ông buộc phải trả lại đất thuê, chỉ còn giữ lại 1.000 m2 đất trồng cam của gia đình. "Giá cam quá thấp nên tôi cũng không còn mặn mà đầu tư, chăm sóc, năng suất vì vậy giảm rõ rệt", ông Soạn nói.

Theo tính toán của các nhà vườn, chi phí bình quân để trồng 1 ha cam sành khoảng 250 triệu đồng, gồm: mua cây giống, cải tạo đất, lên liếp, mua phân bón và thuốc bảo vệ thực vật… Với năng suất bình quân 70 tấn/ha/năm và giá bán 1.500-2.000 đồng/kg như hiện nay, nhà vườn lỗ hơn 100 triệu đồng/ha sau một năm trồng. Đối với những hộ thuê đất, chi phí phát sinh thêm từ 50 - 100 triệu đồng/ha/năm, mức thua lỗ có thể lên đến 200 triệu đồng/năm.

Bà Trần Thị Lượm, thương lái thu mua cam hơn 10 năm ở xã Tam Ngãi, cho biết khoảng 3 năm nay giá cam sành luôn ở mức thấp nên nhà vườn không mặn mà chăm sóc, hoạt động thu mua cũng trầm lắng. Trung bình mỗi tháng bà chỉ thu mua khoảng 10 – 20 tấn, chủ yếu cung cấp cho chợ đầu mối Bình Điền (TP. Hồ Chí Minh); giảm hơn 30% sản lượng so với trước kia.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tam Ngãi Trần Thanh Bình cho biết, trước tình hình giá cam giảm sâu, địa phương đang tìm hướng đi phù hợp nhằm đảm bảo sinh kế cho người dân. Xã đang rà soát lại toàn bộ diện tích trồng cam trên địa bàn; những vườn cam còn hiệu quả, phù hợp quy hoạch sẽ tiếp tục duy trì nhưng theo hướng nâng cao chất lượng, giảm chi phí sản xuất, sản xuất an toàn và tăng cường liên kết tiêu thụ. Đối với diện tích trồng cam kém hiệu quả, già cỗi hoặc không phù hợp điều kiện canh tác, địa phương định hướng chuyển đổi sang cây trồng khác cho hiệu quả kinh tế cao hơn.

Nâng cấp lại chuỗi giá trị cam sành

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lê Văn Đông cho biết, trước những khó khăn của ngành hàng cam sành, tỉnh đang triển khai kế hoạch nâng cấp chuỗi giá trị theo hướng tổ chức lại sản xuất, tăng cường liên kết và mở rộng thị trường tiêu thụ nhằm giảm phụ thuộc vào thương lái, nâng cao giá trị gia tăng và bảo đảm sinh kế bền vững cho người trồng cam; trong đó, dự án Phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp thông minh thích ứng biến đổi khí hậu (CSAT) đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật, kết nối các tác nhân trong chuỗi và thúc đẩy sản xuất theo hướng bền vững. Hiện nay, diện tích trồng cam sành của tỉnh phần lớn nhỏ lẻ, tỷ lệ liên kết thấp; sản phẩm tiêu thụ chủ yếu thị trường nội địa qua thương lái.

Trên cơ sở đánh giá thực trạng, kế hoạch nâng cấp chuỗi giá trị cam sành được triển khai đồng bộ nhiều khâu, từ sản xuất đến tiêu thụ. Trọng tâm là phát triển vùng nguyên liệu cam sành đạt tiêu chuẩn GAP, hữu cơ và OCOP, gắn với hoàn thiện mẫu mã, logo, bao bì, xây dựng website quảng bá sản phẩm; đồng thời, hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Ngành nông nghiệp đẩy mạnh xây dựng các mô hình canh tác cam sành sạch, tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học nhằm giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững; đồng thời, ngành kêu gọi doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân nghiên cứu, chuyển giao quy trình chế biến các sản phẩm giá trị gia tăng từ cam sành, kêu gọi đầu tư vào chế biến, nhất là các sản phẩm nước ép và thực phẩm từ cam.

Ở khâu tổ chức và tiêu thụ, tỉnh chú trọng thành lập các hợp tác xã sản xuất – tiêu thụ cam sành, khuyến khích thương lái tham gia với vai trò thành viên liên kết nhằm tăng tính gắn kết trong chuỗi. Các hợp tác xã được hỗ trợ đưa sản phẩm cam sành đạt chứng nhận VietGAP, hữu cơ lên sàn thương mại điện tử, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, vựa thu mua trong và ngoài tỉnh để mở rộng đầu ra, ổn định giá bán.

Bên cạnh đó, mô hình cung ứng và tiêu thụ tập trung thông qua hợp tác xã được triển khai nhằm nâng cao năng lực điều phối sản xuất, ổn định giá bán và giảm rủi ro cho người trồng cam. Các chương trình đào tạo về kỹ năng tiếp cận thị trường, liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng công nghệ thông tin trong sản xuất, kinh doanh cam sành cũng được tổ chức cho các hợp tác xã.

Thông qua quá trình nâng cấp chuỗi giá trị, tỉnh Vĩnh Long đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành vùng sản xuất cam sành đạt chuẩn, có sản phẩm OCOP, hợp tác xã hoạt động hiệu quả, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo chuỗi giá trị khép kín.

Việc nâng cấp chuỗi giá trị cam sành được kỳ vọng góp phần ổn định sản xuất, nâng cao thu nhập cho người trồng; đồng thời, thúc đẩy phát triển ngành hàng cây ăn trái theo hướng bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu tại địa phương.