Cần Thơ tìm cách giải toả áp lực rác thải sau hợp nhất

Sau khi thực hiện hợp nhất địa giới hành chính, thành phố Cần Thơ đang phải đối mặt với áp lực lớn từ quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh chóng. Sự gia tăng không ngừng của lượng chất thải rắn sinh hoạt, trong khi hạ tầng thu gom, vận chuyển và công nghệ xử lý chưa đồng bộ, đang là bài toán đòi hỏi những giải pháp toàn diện và quyết liệt từ chính quyền thành phố.

Nhiều thách thực hiện hữu

Tại buổi làm việc giữa Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố Cần Thơ với UBND thành phố cùng các sở, ban, ngành và địa phương diễn ra chiều 10/6, ông La Trọng Kỳ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, tổng khối lượng chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý trên địa bàn hiện dao động từ 1.200 đến 1.712,95 tấn/ngày. Dù tỷ lệ thu gom, xử lý ở khu vực đô thị đạt kết quả khả quan là 96,76%, thực tế công tác quản lý chất thải rắn vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn lớn sau quá trình "hợp nhất cơ học" hệ thống hạ tầng và cơ chế quản lý.

Do chưa kịp ban hành định mức và đơn giá dịch vụ thu gom, vận chuyển đồng bộ áp dụng cho toàn bộ địa giới hành chính mới, công tác quản lý gặp nhiều lúng túng. Đội ngũ cán bộ môi trường cấp cơ sở (xã, phường) hiện quá mỏng, chủ yếu phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực chuyên môn như địa chính, xây dựng, dẫn đến tình trạng quá tải trước khối lượng công việc ngày càng phức tạp. Bên cạnh đó, một số địa phương dù lượng rác phát sinh nhiều nhưng nguồn thu phí lại không đủ bù đắp chi phí thu gom thực tế.

Sự chênh lệch về hạ tầng kỹ thuật giữa ba địa phương trước đây cũng tạo nên một bức tranh không đồng đều. Thành phố hiện chỉ có 2 trạm trung chuyển vận hành phù hợp với quy hoạch (tại phường Cái Khế và phường Ô Môn), trong khi vẫn phải duy trì đến 15 điểm tập kết tạm thời. Theo ông Đào Chí Nghĩa, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh Cần Thơ, các điểm tạm này thường xuyên đối mặt nguy cơ ùn ứ rác, gây ô nhiễm cục bộ và mất mỹ quan đô thị. Điển hình như điểm tại khu vực 71 Trần Phú đang phải tiếp nhận khối lượng rác rất lớn, lên tới khoảng 150 tấn/ngày, khiến cử tri vô cùng băn khoăn về quy trình kiểm soát ô nhiễm. Do chưa tạo được sự đồng thuận từ phía người dân đối với các dự án điểm tập kết, một số địa phương buộc phải tận dụng tạm thời các khoảng trống công cộng như gầm cầu để chứa rác. Tại khu vực nông thôn, hạ tầng giao thông cách trở khiến xe chuyên dụng không thể tiếp cận sâu vào các tuyến kênh rạch, dẫn đến việc người dân phải tự xử lý rác bằng các phương pháp thủ công chưa đảm bảo quy chuẩn.

Đáng lo ngại hơn cả là áp lực từ các bãi rác lộ thiên và bãi chôn lấp cũ. Trên địa bàn thành phố hiện có 46 bãi rác lộ thiên, gồm 9 bãi rác quy mô lớn và 37 bãi rác nhỏ. Tổng trữ lượng của 9 bãi rác lớn lên đến khoảng 2,86 triệu tấn, tập trung nhiều nhất tại các bãi rác: Tân Long (vùng Hậu Giang cũ) 1,28 triệu tấn. Đông Thắng (huyện Cờ Đỏ cũ) 700.000 tấn. Bãi rác số 8 Cái Răng 400.000 tấn và bãi rác Hòa An 275.000 tấn.

Riêng khu vực Sóc Trăng (cũ) vẫn còn 29 bãi rác lộ thiên đang hoạt động với lượng rác tồn đọng khoảng 100.000 tấn. Đặt trong bối cảnh nền đất yếu của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, các bãi rác lộ thiên không có hệ thống thu gom nước rỉ này tiềm ẩn nguy cơ cao về sạt lở khi mưa lớn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến mạch nước ngầm, hệ thống thủy lợi nội đồng và nguồn nước mặt.

Tìm giải pháp căn cơ

Để giải quyết lượng chất thải khổng lồ phát sinh mỗi ngày, thành phố Cần Thơ đang hướng tới đa dạng hóa các giải pháp công nghệ, chủ lực là phương thức đốt rác phát điện. Hiện tại, Nhà máy xử lý chất thải rắn Cần Thơ (do Công ty TNHH Năng lượng Môi trường EB làm chủ đầu tư) đang vận hành ổn định, tiếp nhận xử lý trung bình 529,57 tấn/ngày cho 4 quận, huyện thuộc địa bàn Cần Thơ cũ.

Đối với Dự án Nhà máy điện rác Hậu Giang (Greenity Hậu Giang), dù tiến độ còn chậm và đang trong giai đoạn vận hành thử nghiệm nhưng bước đầu đã tiếp nhận xử lý khoảng 160 tấn/ngày. Đáng lưu ý, nhà máy này hiện đang gặp tình trạng tiếp nhận chưa đủ lượng rác theo công suất thiết kế được duyệt (công suất phê duyệt là 300 tấn/ngày nhưng hiện chỉ tiếp nhận được khoảng 280 tấn/ngày, thiếu 120 tấn/ngày do các vướng mắc về số liệu điều phối). Theo kế hoạch, sau khi hoàn tất các thủ tục kiểm tra của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhà máy này sẽ tiến hành bốc dỡ và xử lý dứt điểm 275.000 tấn rác đang tồn lưu tại bãi rác tạm Hòa An, dự kiến hoàn thành vào năm 2029. Ngoài ra, nhằm giảm thiểu rác thải nhựa trên sông ngòi, dự án thu gom rác tự động trên sông Cần Thơ do tổ chức quốc tế tài trợ cũng vận hành hiệu quả, vớt được khoảng 194 tấn rác tính đến năm 2025.

Tại buổi làm việc, ông Đào Chí Nghĩa, Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh Cần Thơ nhấn mạnh, áp lực từ lượng rác thải sinh hoạt phát sinh hàng ngày đang bị tồn đọng khoảng 600 đến 800 tấn chưa được xử lý là vấn đề vô cùng cấp bách. Việc thiếu hụt năng lực xử lý dẫn đến nguy cơ rác thải bị đổ trộm ngoài tầm kiểm soát. Do đó, Sở Tài nguyên và Môi trường cần sớm thống nhất một lộ trình cụ thể, khẩn trương đưa các nhà máy vào vận hành thực tế thay vì chỉ dừng lại ở mức dự kiến nhằm giải quyết triệt để lượng rác tồn đọng.

Đối với các bãi rác lộ thiên quy mô lớn, ông Đào Chí Nghĩa kiến nghị thành phố cần có chính sách thu hút đầu tư, đặt nhà máy xử lý trực tiếp tại 4 bãi rác lớn (Tân Long, Đông Thắng, bãi rác số 8 Cái Răng, Hòa An). Đồng thời, Sở Tài nguyên và Môi trường phải trực tiếp phụ trách quản lý các bãi rác lớn này, không nên giao về cho địa phương vì cấp xã không đủ kinh phí sự nghiệp môi trường để đảm đương (đơn cử chi phí trùm bạt chống thấm nước mưa cho bãi rác Đông Thắng đã lên đến hàng tỷ đồng).

Để tăng cường giám sát cộng đồng, ngành môi trường cần phối hợp với các địa phương thiết lập và công khai các đường dây nóng từ cấp xã đến cấp thành phố, cam kết xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Đồng thời, khắc phục ngay tình trạng đơn vị thu gom đột ngột thay đổi khung giờ vận chuyển không thông báo trước gây ứ đọng rác trong khu dân cư như tại phường An Bình vừa qua.

Nhằm giải quyết căn cơ bài toán môi trường của thành phố, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Cần Thơ Đồng Văn Thanh chỉ đạo UBND các cấp, cơ quan, đơn vị tiếp tục tăng cường tuyên truyền, vận động người dân phân loại rác tại nguồn và bỏ rác đúng quy định. Đồng thời, thành phố cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để giám sát hoạt động thu gom; nâng cấp hạ tầng chứa rác tại các chợ; áp dụng chế tài xử phạt nghiêm khắc và giảm trừ chi phí đối với các đơn vị trúng thầu dịch vụ vệ sinh thực hiện không bảo đảm hợp đồng.

Lãnh đạo thành phố cũng yêu cầu rà soát lại quy hoạch trạm trung chuyển, điểm tập kết rác; quy hoạch địa điểm xử lý chất thải công nghiệp và nguy hại để kêu gọi đầu tư; tháo gỡ khó khăn về giá dịch vụ theo nhân khẩu, phương thức đấu thầu và nguồn kinh phí môi trường. Cần tăng cường kiểm tra môi trường tại các khu, cụm công nghiệp; giải quyết dứt điểm tình trạng ô nhiễm tại bãi rác xã Đông Hiệp; thực hiện điều phối hợp lý lượng rác giữa các nơi và hỗ trợ đảm bảo nguồn rác giúp Nhà máy điện rác Hậu Giang vận hành ổn định đúng công suất phê duyệt.