Cảnh báo rủi ro thị trường trái phiếu doanh nghiệp

 

*Rủi ro tiềm ẩn

Sau 11 tháng triển khai các quy định mới về phát hành trái phiếu doanh nghiệp, thị trường trái phiếu  doanh nghiệp tiếp tục là kênh huy động vốn quan trọng của các doanh nghiệp.

Theo đó, tổng khối lượng phát hành trái phiếu doanh nghiệp đạt trên 495.000 tỷ đồng; trong đó, khối lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ chiếm 94,5% và còn lại là trái phiếu doanh nghiệp phát hành ra công chúng.

Các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp bất động sản là các nhà phát hành lớn nhất trên thị trường chiếm lần lượt 34% và 27,7% tổng khối lượng phát hành. Còn lại là các doanh nghiệp thương mại, dịch vụ, sản xuất và công ty chứng khoán.

Về cơ cấu nhà đầu tư, các công ty chứng khoán và ngân hàng thương mại là các nhà đầu tư chính trên thị trường sơ cấp, tỷ trọng mua trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ của nhà đầu tư cá nhân giảm so với năm 2020.

Đối với tài sản đảm bảo của trái phiếu trong số các trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ 11 tháng năm 2021, trái phiếu doanh nghiệp có tài sản đảm bảo chiếm 50,9%; trái phiếu không có tài sản đảm bảo chiếm 49,1%; trong đó, trái phiếu do các tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán phát hành chiếm 76%.

Trong số 300 doanh nghiệp phát hành trái phiếu riêng lẻ có 207 doanh nghiệp phát hành trái phiếu có tài sản đảm bảo. Tài sản đảm bảo của trái phiếu chủ yếu là bất động sản, chứng khoán, chương trình, dự án.

Mặc dù tỷ lệ trái phiếu có tài sản đảm bảo cao, nhưng thực tế chất lượng tài sản đảm bảo chủ yếu là các dự án, tài sản hình thành trong tương lai hoặc cổ phiếu của doanh nghiệp.

Giá trị của các tài sản này thường không định giá được chính xác hoặc có biến động mạnh theo diễn biến thị trường. Theo đó, trường hợp thị trường bất động sản hoặc thị trường chứng khoán có biến động, giá trị tài sản đảm bảo có thể không đủ để thanh toán gốc, lãi trái phiếu.

Bên cạnh đó, tài sản đảm bảo của trái phiếu có thể dùng để bảo đảm cho các khoản vay, khoản phát hành trái phiếu khác của doanh nghiệp, do đó nhà đầu tư cần đánh giá kỹ các rủi ro này.

Đối với doanh nghiệp phát hành, trên thị trường vẫn có trường hợp doanh nghiệp phát hành trái phiếu doanh nghiệp với khối lượng lớn, trong khi vốn chủ sở hữu nhỏ, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh lỗ qua các năm.

Đặc biệt, đối với nhóm bất động sản, trong số hơn 100 doanh nghiệp bất động sản phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong năm 2021 có 26 doanh nghiệp ghi nhận lỗ trong 6 tháng đầu năm 2021.

Tại thời điểm 30/6/2021, hệ số nợ vay trên vốn chủ hữu bình quân của các doanh nghiệp bất động sản niêm yết là 2,5 lần, trong khi tỷ lệ này của các doanh nghiệp bất động sản chưa niêm yết là 8,1 lần.

Đối với các nhà đầu tư, số liệu thống kê cho thấy, nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp có xu hướng giảm mua trên thị trường sơ cấp trái phiếu riêng lẻ. Tuy nhiên, trên thị trường thứ cấp, tỷ lệ nắm giữ của các nhà đầu tư cá nhân vẫn rất cao.

Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và các nghị định về phát hành trái phiếu doanh nghiệp đã quy định rõ, chỉ nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp được mua và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ. Vì vậy, trước khi cân nhắc mua trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, nhà đầu tư cần nghiên cứu các quy định về điều kiện, tài liệu chứng minh và các quy định về xử phạt vi phạm đối với nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.

*Tăng thanh kiểm tra, xử lý nghiêm

Bộ Tài chính cho biết đã chỉ đạo Ủy ban Chứng khoán triển khai các đoàn kiểm tra về tình hình phát hành, cung cấp các dịch vụ liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp tại một số doanh nghiệp phát hành và công ty chứng khoán.

Trên cơ sở kết quả kiểm tra tại 9 công ty chứng khoán và 2 doanh nghiệp phát hành, bước đầu đã ghi nhận và triển khai thủ tục xử phạt vi phạm hành chính đối với 2 doanh nghiệp phát hành, 1 công ty chứng khoán.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty cổ phần Tập đoàn VsetGroup, do có hành vi chào bán trái phiếu doanh nghiệp thông qua phương tiện thông tin đại chúng cho đối tượng nhà đầu tư không xác định, nhưng không đăng ký với Ủy ban Chứng khoán nhà nước theo quy định của pháp luật chứng khoán. Số tiền xử phạt vi phạm hành chính là 600 triệu đồng và đã yêu cầu doanh nghiệp phải thu hồi toàn bộ trái phiếu đã phát hành.

Hiện nay, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang tiếp tục thực hiện thủ tục để xử phạt Công ty Tập đoàn cổ phần Tập đoàn Apec Group đối với hành vi tương tự.

Trong thời gian tới Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ tiếp tục kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ việc phát hành trái phiếu của các doanh nghiệp phát hành với quy mô lớn so với vốn tự có, phát hành không có tài sản đảm bảo và phát hành nhiều đợt.

Ngày 10/11/2021, Ngân hàng Nhà nước cũng đã ban hành Thông tư số 16/2021/TT-NHNN quy định việc tổ chức tín dụng chi nhánh ngân hàng nước ngoài mua, bán trái phiếu doanh nghiệp (có hiệu lực từ 15/01/2022) bao gồm các quy định nhằm giảm thiểu rủi ro đầu tư trái phiếu doanh nghiệp của các tổ chức tín dụng./.