Cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo hướng thực chất

Quá trình xây dựng chính sách cần có sự tham vấn đầy đủ ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp và các đối tượng chịu tác động trực tiếp nhằm nâng cao hiệu quả cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh.

Đây là yêu cầu của Chủ tịch Quốc hội tại phiên thảo luận tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, chiều 3/8, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.

Khắc phục tình trạng quy định còn mang tính định tính, thiếu tiêu chí

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc xây dựng dự án luật nhằm cụ thể hóa Kết luận số 18-KL/TW về tiếp tục cắt giảm tối thiểu 30% ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và 100% điều kiện kinh doanh không cần thiết.

Cho rằng số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đã giảm đáng kể qua các lần sửa đổi Luật, nhưng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp chưa giảm tương xứng, Chủ tịch Quốc hội nêu, trên thực tế vẫn tồn tại tình trạng bất cập như một số lĩnh vực phải đáp ứng đồng thời nhiều loại giấy phép, chấp thuận của các cơ quan quản lý khác nhau... Đây là bất cập cần được giải quyết.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, Cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra tiếp tục rà soát danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo hướng chỉ duy trì điều kiện kinh doanh đối với những ngành, nghề thực sự cần thiết, liên quan đến quốc phòng an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng, bảo vệ môi trường...; nghiên cứu thay thế một số điều kiện đầu tư kinh doanh bằng các công cụ quản lý khác như tiêu chuẩn kỹ thuật, hậu kiểm và chế tài xử lý vi phạm. Đối với những ngành, nghề đã phát triển ổn định, doanh nghiệp có khả năng tự chịu trách nhiệm và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của pháp luật, cần xem xét bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh bình đẳng, công bằng.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý đẩy mạnh chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp; đồng thời tăng cường thanh tra theo mức độ rủi ro; đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ hiện đại trong công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Cùng với việc rà soát các ngành nghề có thể cho ra khỏi danh mục, Chủ tịch Quốc hội lưu ý điều kiện đảm bảo cho cơ chế hậu kiểm, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thay thế các điều kiện đầu tư, kinh doanh; không để phát sinh thêm thủ tục hành chính, giấy phép chứng nhận, cơ sở dữ liệu quản lý, năng lực thanh tra, kiểm tra, giám sát và hoàn thiện chế tài xử lý vi phạm.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, hạn chế việc các quy định điều kiện kinh doanh phân tán ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời khắc phục tình trạng quy định mang tính định tính, thiếu tiêu chí và căn cứ định lượng khó thực hiện và khó kiểm tra. Bên cạnh đó, thiết lập cơ chế rà soát định kỳ đối với danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện để kịp thời loại bỏ những ngành, nghề không còn phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế, nhất là trong các lĩnh vực mới như công nghệ số, đổi mới sáng tạo và tài chính số, bảo đảm cân bằng giữa quản lý rủi ro và tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh. Tiếp tục hoàn thiện các quy định về điều kiện chuyển tiếp theo hướng xác định rõ nguyên tắc xử lý đối với các trường hợp đang thực hiện các giấy phép, giấy chứng nhận điều kiện kinh doanh đã được cấp trước thời điểm luật có hiệu lực.

Tán thành với sự cần thiết ban hành dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Cà Mau) cho rằng việc tiếp tục cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là đúng hướng, góp phần mở rộng quyền tự do kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp. Đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục làm rõ căn cứ và phương pháp tính mức cắt giảm, nhưng quan trọng hơn là cần lượng hóa được kết quả cải cách đối với doanh nghiệp: đã giảm được bao nhiêu giấy phép, bao nhiêu thủ tục, bao nhiêu ngày chờ đợi và bao nhiêu chi phí tuân thủ.

"Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí thực hiện một thủ tục hành chính thường không lớn nếu nhìn riêng từng khoản, nhưng tổng hợp lại có thể trở thành gánh nặng đáng kể. Doanh nghiệp lớn có bộ phận pháp chế và nhân sự chuyên trách; trong khi một doanh nghiệp nhỏ, chủ doanh nghiệp nhiều khi vừa phải tìm hiểu quy định, chuẩn bị hồ sơ, vừa trực tiếp đi làm thủ tục. Một thủ tục kéo dài thêm vài tuần có thể ảnh hưởng trực tiếp đến vòng quay vốn, hợp đồng và cơ hội kinh doanh", đại biểu nhấn mạnh.

Vì vậy, đại biểu đề nghị sau khi luật được ban hành, Chính phủ công khai một danh mục rõ ràng, dễ tiếp cận, trong đó xác định cụ thể: thủ tục nào được bãi bỏ; giấy phép nào không còn phải xin; điều kiện nào không còn phải đáp ứng; thời điểm áp dụng và cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện. Doanh nghiệp cần nhìn thấy và sử dụng được kết quả cải cách trong thực tế, thay vì phải tự đối chiếu giữa nhiều luật, nghị định và thông tư.

Hạn chế chi phí và thời gian thực hiện thủ tục

Cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, đại biểu Nguyễn Phương Bắc (tỉnh Cà Mau) đề nghị đánh giá kỹ tính khả thi khi quy định tổ chức, cá nhân Việt Nam khi mua bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện xác thực định danh điện tử.

Đại biểu nhấn mạnh, việc xác thực định danh nhằm phòng, chống gian lận thương mại và ngăn chặn hàng cấm là cần thiết. Tuy nhiên, với số lượng giao dịch và người tham gia rất lớn, cơ quan soạn thảo cần làm rõ phương thức xác thực, nguyên tắc thực hiện, chủ thể chịu trách nhiệm xác thực cũng như cơ chế áp dụng đối với các nền tảng, người bán hoặc nhà cung cấp nước ngoài chưa hiện diện tại Việt Nam. Bên cạnh đó, việc triển khai xác thực thông qua VNeID cũng cần bảo đảm tính đồng bộ giữa hệ thống định danh điện tử quốc gia với dữ liệu của cơ quan hải quan; đồng thời có cơ chế kết nối phù hợp giữa người tiêu dùng trong nước và các nhà cung cấp hàng hóa ở nước ngoài.

Đại biểu Nguyễn Phương Bắc lưu ý, dự thảo luật có thể làm phát sinh thêm một số thủ tục hành chính. Trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính, nếu phát sinh các thủ tục mới, các văn bản hướng dẫn cần quy định việc thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử, qua đó hạn chế chi phí và thời gian thực hiện thủ tục cho người dân và doanh nghiệp.

Góp ý về quy định xác thực định danh điện tử trong giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới, đại biểu Trần Thị Vân (Bắc Ninh) cho rằng, việc bắt buộc cá nhân mua hàng nhỏ lẻ từ nước ngoài qua các nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện định danh điện tử với cơ quan Hải quan sẽ tạo thêm rào cản về thủ tục hành chính đối với người tiêu dùng. Chưa kể, quy định này cũng thiếu tính khả thi đối với các trường hợp người mua, người bán là người nước ngoài hoặc khách du lịch đến Việt Nam chưa có mã số thuế hoặc tài khoản VNeID.

Đại biểu Trần Thị Vân cho biết, trách nhiệm xác thực, định danh người bán trên nền tảng thương mại điện tử đã được quy định tương đối đầy đủ trong pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Thương mại điện tử năm 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Các quy định này đã xác định rõ trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử cũng như nghĩa vụ của người bán trong việc cung cấp, cập nhật và chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin. Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát kỹ quy định trong dự thảo luật nhằm tránh trùng lặp, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Trường hợp vẫn thấy cần thiết phải bổ sung quy định, đại biểu đề xuất chỉ nên quy định các nguyên tắc phối hợp hoặc dẫn chiếu đến pháp luật về thương mại điện tử và định danh, xác thực điện tử, thay vì quy định lại trong Luật Hải quan.