Gỡ nút thắt pháp lý cho các dự án APEC 2027 tại Phú Quốc

Chính phủ đề xuất cơ chế đặc thù tháo gỡ vướng mắc cho các dự án phục vụ APEC 2027 tại Phú Quốc là một trong những nội dung được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tại Tờ trình về dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang trong ngày họp đầu tiên của Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, diễn ra sáng 3/8.

Theo Tờ trình số 437/TTr-CP ngày 24/7/2026, việc ban hành Nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý để xử lý những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai các dự án cấp bách phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027, đồng thời bảo đảm thực hiện đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các nguyên tắc không hợp pháp hóa các sai phạm có tính chất vụ lợi, không loại trừ trách nhiệm đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi vụ lợi. Đây là dự thảo đã được Chính phủ tiếp thu, chỉnh lý trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra, nhằm tạo hành lang pháp lý xử lý các khó khăn phát sinh trong quá trình triển khai các dự án cấp bách.

* Tiến độ gấp, thủ tục chưa kịp hoàn tất

Hàng loạt dự án hạ tầng phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc được triển khai trong điều kiện “vừa chạy vừa xếp hàng” về thủ tục. Để tránh nguy cơ đình trệ các công trình đang thi công và bảo đảm tiến độ tổ chức sự kiện đối ngoại quan trọng, Chính phủ đề xuất Quốc hội ban hành một nghị quyết với nhiều cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ các vướng mắc pháp lý phát sinh.

Theo Tờ trình, việc tổ chức thành công Hội nghị cấp cao APEC 2027 là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng đã được Bộ Chính trị, Ban Bí thư và lãnh đạo Đảng, Nhà nước nhiều lần chỉ đạo. Ngay từ tháng 5/2025, Thủ tướng đã giao nhiệm vụ chuẩn bị các điều kiện tổ chức APEC 2027, trong đó yêu cầu triển khai nhanh các dự án hạ tầng tại Phú Quốc.

Từ thời điểm đó, tỉnh An Giang cùng các nhà đầu tư đồng loạt triển khai nhiều công trình trọng điểm. Tuy nhiên, đây đều là những dự án có quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp và phải thực hiện trong khoảng thời gian rất ngắn.

Đặc thù thi công trên đảo cũng khiến quá trình triển khai gặp nhiều khó khăn như vận chuyển vật liệu, thiết bị từ đất liền, nguồn vật liệu san lấp, điều kiện thời tiết, yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường.

Trong khi đó, nếu thực hiện đầy đủ các quy trình theo quy định hiện hành về đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường…, thời gian hoàn tất thủ tục để khởi công có thể kéo dài từ 18 đến 36 tháng. Nếu chờ hoàn thành toàn bộ quy trình pháp lý theo cách thông thường thì các công trình sẽ không thể hoàn thành trước thời điểm diễn ra Hội nghị cấp cao APEC 2027.

Vì yêu cầu cấp bách về tiến độ, một số dự án đã được triển khai thi công trước khi hoàn tất đầy đủ các thủ tục pháp lý liên quan đến quy hoạch, đầu tư, đất đai, khoáng sản, xây dựng và môi trường. Điều này dẫn đến hàng loạt vướng mắc trong quá trình tiếp tục triển khai dự án cũng như nghiệm thu, thanh toán và quyết toán các khối lượng đã thực hiện.

Theo Tờ trình, nhiều dự án chưa phù hợp quy hoạch nên không đủ cơ sở thực hiện các bước đầu tư tiếp theo. Một số công trình khai thác khoáng sản phục vụ thi công trước khi hoàn tất thủ tục cấp phép nên phát sinh khó khăn trong xác định khối lượng để nghiệm thu, thanh toán.

Không ít dự án được triển khai trước khi có quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư hoặc hợp đồng theo quy định của pháp luật về đầu tư công, PPP và xây dựng. Điều này khiến việc xác định giá trị công trình, giải ngân, thanh toán và quyết toán gặp nhiều vướng mắc.

Đối với các dự án BT, việc giao đất trước khi hoàn thiện đầy đủ điều kiện pháp lý cũng làm phát sinh khó khăn trong xác định giá trị quyền sử dụng đất để thanh toán cho nhà đầu tư.

 

* Đề xuất cơ chế đặc biệt nhưng không hợp pháp hóa sai phạm

Để xử lý các vướng mắc trên, Chính phủ đề xuất Quốc hội ban hành Nghị quyết áp dụng đối với các dự án phục vụ trực tiếp Hội nghị cấp cao APEC 2027 đã được Thủ tướng phê duyệt và triển khai thi công trong giai đoạn từ tháng 3/2025 đến trước ngày 18/5/2026.

Một trong những nguyên tắc được Chính phủ nhấn mạnh là chỉ xử lý đối với các dự án phục vụ APEC đã triển khai trước thời điểm quy định; không hợp pháp hóa các sai phạm có tính chất vụ lợi; không để phát sinh sai phạm mới và không loại trừ trách nhiệm đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi vụ lợi.

Theo dự thảo, các dự án đang triển khai sẽ được tiếp tục thi công trong quá trình hoàn thiện thủ tục nhằm bảo đảm tiến độ. Chất thải xây dựng phát sinh được phép đổ tạm tại các vị trí do cơ quan có thẩm quyền lựa chọn, đồng thời phải hoàn trả mặt bằng sau khi công trình hoàn thành.

Đối với các dự án đã thi công và hiện đã hoàn tất thủ tục pháp lý, kết quả thực hiện sẽ được ghi nhận. Những dự án chưa hoàn thành thủ tục sẽ được áp dụng quy trình rút gọn hoặc cơ chế đặc biệt để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ.

Chính phủ cũng đề xuất cho phép điều chỉnh quy hoạch theo thủ tục rút gọn; không phải tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc trong một số trường hợp; khối lượng khoáng sản đã khai thác trước khi cấp phép được tính vào tổng khối lượng được cấp phép hoặc được miễn thủ tục cấp phép nếu đã dừng khai thác.

Đối với các dự án BT, dự thảo cho phép giao đất từng phần; giá trị quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư được xác định theo giá đất cụ thể tại thời điểm phê duyệt thiết kế cơ sở; thời gian tính giá trị quyền sử dụng đất là 70 năm kể từ thời điểm bàn giao mặt bằng.

Riêng đối với các công trình đã thi công trước khi hoàn tất thủ tục đầu tư công hoặc PPP, khối lượng và giá trị đã thực hiện sẽ được ghi nhận khi ký hợp đồng hoặc phụ lục hợp đồng để làm căn cứ nghiệm thu, giải ngân, thanh toán và quyết toán. Kiểm toán Nhà nước sẽ thực hiện kiểm toán báo cáo quyết toán trước khi UBND tỉnh An Giang phê duyệt quyết toán dự án.

Bên cạnh các cơ chế đặc thù, dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của Hội đồng nhân dân tỉnh An Giang, UBND tỉnh, Chính phủ, các bộ, ngành, Kiểm toán Nhà nước cùng các chủ đầu tư, nhà đầu tư và nhà thầu trong quá trình tổ chức thực hiện.

Theo đề xuất, Nghị quyết có hiệu lực trong 5 năm. Các dự án đã áp dụng cơ chế đặc thù sẽ tiếp tục được thực hiện đến khi hoàn thành.

Dự thảo đồng thời quy định người thực thi được xem xét miễn hoặc loại trừ trách nhiệm nếu không có hành vi vụ lợi nhưng phát sinh thiệt hại trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Các tổ chức, cá nhân đã tham gia triển khai các công trình phục vụ APEC 2027 trước khi Nghị quyết có hiệu lực cũng được miễn trừ trách nhiệm và không phải áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả nếu không có hành vi vụ lợi hoặc tham nhũng.

Theo Chính phủ, việc ban hành Nghị quyết là cần thiết nhằm tạo cơ sở pháp lý để xử lý các vướng mắc phát sinh trong điều kiện triển khai các dự án cấp bách, đồng thời bảo đảm tiến độ hoàn thành hệ thống hạ tầng phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc.

Chiều nay, dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang sẽ được thảo luận tại các Tổ.