Chiến lược phát triển Hải quan 2021-2030: Hướng tới ngang tầm các nước phát triển

Hoạt động nghiệp vụ tại Phòng Giám sát hải quan trực tuyến (Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan). Ảnh: Phạm Hậu - TTXVN

Để tiếp tục cải cách, phát triển, hiện đại hóa ngành hải quan trong bối cảnh mới, phục vụ cộng đồng doanh nghiệp, tạo thuận lợi thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hải quan Việt Nam đã xây dựng dự thảo Chiến lược phát triển hải quan giai đoạn 2021 - 2030 trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

* Tạo môi trường xuất nhập khẩu minh bạch, công bằng

Dự thảo Chiến lược phát triển hải quan giai đoạn 2021-2030 đặt ra mục tiêu xây dựng hải quan Việt Nam chính quy, hiện đại, ngang tầm hải quan các nước phát triển trên thế giới, dẫn đầu trong thực hiện Chính phủ số, với mô hình hải quan thông minh. Đồng thời, đổi mới tổ chức bộ máy hải quan với cơ cấu gọn nhẹ, giảm đầu mối trung gian.

Hoạt động nghiệp vụ của công chức hải quan Chi cục cửa khẩu Tân Thanh (Cục hải quan Lạng Sơn). Ảnh: Phạm Hậu - TTXVN

Dự thảo Chiến lược Hải quan Việt Nam hướng đến việc nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hải quan, quản lý hải quan và thu thuế hiệu quả, tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, du lịch và vận tải hợp pháp qua biên giới, tạo môi trường xuất nhập khẩu minh bạch, công bằng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo đảm an ninh, an toàn xã hội và bảo vệ lợi ích, chủ quyền quốc gia.

Về thể chế, xây dựng hoàn thiện hệ thống pháp luật về hải quan hiện đại, đồng bộ, thống nhất, minh bạch, hội nhập quốc tế, trọng tâm là xây dựng Luật Hải quan thay thế Luật Hải quan hiện hành.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng có những đột phá về cải cách thủ tục hành chính, tạo nền tảng để tái thiết kế các quy trình thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan, đáp ứng yêu cầu triển khai mô hình hải quan số, hải quan thông minh. 

Đối với nghiệp vụ hải quan, áp dụng phương pháp quản lý theo chuỗi; từng bước triển khai thực hiện bảo hiểm bảo lãnh thông quan đối với hàng hoá xuất nhập khẩu; tái thiết kế hệ thống quy trình thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan làm cơ sở để xây dựng mô hình hải quan số, hải quan thông minh với mức độ số hóa và tự động hóa cao; triển khai mô hình quản lý biên giới thông minh; hải quan xanh, khuyến khích và thúc đẩy hoạt động thương mại hướng tới phát triển bền vững theo mô hình nền kinh tế tuần hoàn.

Theo nội dung dự thảo sẽ triển khai Đề án kiểm tra chất lượng, an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu theo Quyết định số 38/QĐ-TTg ngày 12/01/2021 của Thủ tướng Chính phủ; xây dựng, triển khai mô hình thông quan tập trung thông qua việc hình thành các địa điểm kiểm tra hồ sơ hải quan tập trung tại các hải quan vùng.

Về quản lý thuế, dự thảo cũng bổ sung, hoàn thiện, đơn giản hóa các mức thuế để áp dụng thống nhất chính sách thuế và thủ tục quản lý thuế; tái thiết kế quy trình thủ tục quản lý thuế theo hướng đơn giản hóa, đồng bộ với quy trình thủ tục hải quan làm cơ sở để điện tử hóa các quy trình quản lý thuế.

Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin đối với hoạt động quản lý thuế trong mô hình hải quan thông minh với mức độ tự động hóa và số hóa cao; cải cách trong xây dựng biểu thuế xuất khẩu, nhập khẩu theo hướng ban hành biểu thuế dưới dạng điện tử hóa, số hóa đảm bảo minh bạch.

Đối với kiểm tra sau thông quan, xây dựng mô hình tổ chức kiểm tra sau thông quan tập trung ở cấp Tổng cục; áp dụng sâu rộng phương pháp kiểm toán sau thông quan; từng bước áp dụng nghiệp vụ điều tra vào công tác kiểm tra sau thông quan; ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động kiểm tra sau thông quan theo hướng tự động xác định đối tượng cần kiểm tra sau thông quan…

Ngành hải quan sử dụng các công cụ, trang thiết bị hiện đại, khai thác dữ liệu kết nối toàn cầu, phối hợp chặt chẽ với các tổ chức quốc tế, trong nước trong thực hiện kiểm soát hải quan; ứng dụng công nghệ thông tin đối với hoạt động kiểm soát hải quan đáp ứng yêu cầu triển khai mô hình hải quan thông minh với mức độ số hóa và tự động hóa cao; triển khai hiệu quả kiểm soát biên giới hướng tới mô hình quản lý biên giới thông minh và triển khai hải quan xanh theo khuyến nghị của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO).

Ngành hải quan cũng triển khai toàn diện việc áp dụng quản lý rủi ro trong các hoạt động nghiệp vụ hải quan; ứng dụng khoa học, công nghệ mới (AI, IoT, BigData…) nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ hải quan.

Hải quan Việt Nam trao đổi thông tin với hải quan các nước và tổ chức quốc tế, thực hiện tự động phân tích xác định các lô hàng trọng điểm, ngăn chặn có hiệu quả từ xa các rủi ro về hàng hóa ảnh hưởng đến sức khỏe, môi trường và trật tự an toàn xã hội.

Tổng cục Hải quan sẽ xây dựng tổ chức bộ máy hải quan 3 cấp gồm: cấp Tổng cục, cấp vùng và cấp chi cục theo hướng tinh gọn, giảm đầu mối trung gian, không chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ, bảo đảm hoạt động hiệu lực, hiệu quả đáp ứng yêu cầu quản lý theo mô hình nghiệp vụ hải quan tập trung, thông minh. 

Việc tinh gọn bộ máy sẽ giúp cho hải quan Việt Nam thực hiện hiệu quả mô hình hải quan thông minh đề ra tại Dự thảo Chiến lược Hải quan Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển hoạt động kinh tế, tạo thuận lợi thương mại.

* Hoàn thành hải quan thông minh 

Đến năm 2025, Tổng cục Hải quan phấn đấu sẽ cơ bản hoàn thành hải quan số, hướng tới môi trường phi giấy tờ, đảm bảo 90% hồ sơ công việc tại Tổng cục Hải quan được xử lý trên môi trường mạng (trừ hồ sơ công việc thuộc phạm vi bí mật nhà nước); 80% hoạt động kiểm tra của cơ quan hải quan thực hiện thông qua môi trường số và hệ thống công nghệ thông tin của Tổng cục Hải quan.

Tổng cục Hải quan phấn đấu đến năm 2025 sẽ cơ bản hoàn thành hải quan số, hướng tới môi trường phi giấy tờ. Ảnh minh họa: TTXVN

Cổng thông tin một cửa quốc gia đáp ứng yêu cầu trở thành điểm tiếp nhận và chia sẻ thông tin, dữ liệu, chứng từ điện tử cho tất cả các bên tham gia vào hoạt động thương mại xuyên biên giới, chuỗi cung ứng, logistics thông qua việc tập trung hóa dữ liệu và tập trung hóa việc xử lý dữ liệu; 100% cấp phép, kiểm tra chuyên ngành cho hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh được thực hiện thông qua cơ chế một cửa quốc gia.

100% thủ tục hành chính có nhu cầu sử dụng cao được cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 trên nhiều phương tiện truy cập khác nhau, đồng thời được tích hợp lên Cổng dịch vụ công quốc gia; quản lý nợ thuế được thực hiện hoàn toàn theo phương thức điện tử với phương pháp quản lý hiện đại; hoàn thành nội luật hóa toàn bộ các cam kết quốc tế trong lĩnh vực hải quan.

Đến năm 2030, hoàn thành hải quan thông minh và mức độ hài lòng của doanh nghiệp đạt từ 95% trở lên; 100% các chứng từ thuộc hồ sơ hải quan được chuyển sang dạng dữ liệu điện tử, tiến tới được số hóa; 100% cảng, cửa khẩu quốc tế trọng điểm được triển khai hệ thống quản lý giám sát hàng hóa tự động; 100% hàng hóa thuộc đối tượng rủi ro cao vận chuyển bằng container chịu sự giám sát hải quan được giám sát bằng phương tiện kỹ thuật hiện đại, dữ liệu được kết nối về trung tâm xử lý tập trung của cơ quan hải quan.

Thực tế cho thấy, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực hải quan đang tạo thuận lợi rất lớn trong quản lý, lưu thông hàng hóa. 

Theo đại diện lãnh đạo Tổng Cục Hải quan, trước diễn biến phức tạp của dịch COVID-19, năm 2021, nhiều địa phương phải thực hiện giãn cách xã hội, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, ngành hải quan đã không ngừng nỗ lực tạo thuận lợi cho “dòng chảy” hàng hóa, đồng hành cùng doanh nghiệp từng bước vượt qua khó khăn. 

Ngành Hải quan quan đã triển khai nhiều biện pháp nhằm tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục hải quan như: chấp nhận cho doanh nghiệp được nộp chứng từ dưới dạng điện tử (bản scan có xác nhận bằng chữ ký số) thuộc hồ sơ hải quan để thông quan hàng hóa.

Các ứng dụng công nghệ thông tin của ngành hải quan đã phục vụ đắc lực công cuộc cải cách hành chính, hiện đại hóa trong lĩnh vực hải quan cũng như góp phần tạo thuận lợi thương mại, cải thiện môi trường kinh doanh quốc gia. 

Tổng cục Hải quan luôn xác định vai trò tiên phong, nắm bắt những xu hướng quản lý tiên tiến, áp dụng công nghệ mới nhất để bắt kịp với những thay đổi của thời đại, phục vụ hiệu quả các yêu cầu quản lý hải quan hiện đại./.