Chiến lược phát triển năng lượng nguyên tử Việt Nam: Chuyển giao công nghệ, mở rộng ứng dụng vào đời sống

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng vừa ký Quyết định số 438/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Một trong những mục tiêu tổng quát của Chiến lược là mở rộng ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong các ngành kinh tế - kỹ thuật.

Ông Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhấn mạnh: Thực hiện Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050, trong thời gian tới Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cùng với các đơn vị trực thuộc tiếp tục phát huy thế mạnh, thúc đẩy phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử bảo đảm an toàn, an ninh, phục vụ hiệu quả các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội.

Trong giai đoạn phát triển mới, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đã yêu cầu Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội phát huy thế mạnh nghiên cứu, đầu tư các phòng thí nghiệm hiện đại, các hệ thống gia tốc tiên tiến, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đơn vị cũng như cho toàn ngành để đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và định hướng các nghiên cứu có tính ứng dụng cao. Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ứng dụng năng lượng nguyên tử vào đời sống, Viện trưởng Trần Chí Thành đặt mục tiêu Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội thực hiện xử lý chiếu xạ kiểm dịch quả tươi xuất khẩu sang Mỹ trong thời gian tới. Đặc biệt, thúc đẩy ứng dụng công nghệ bức xạ, công nghệ gia tốc và điện tử, cũng như nghiên cứu, sản xuất dược chất phóng xạ phục vụ y tế và đời sống.

Thực hiện Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050, ông Phan Việt Cương, Giám đốc Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội đã nhấn mạnh mục tiêu cũng như định hướng phát triển trong giai đoạn mới hướng tới nâng cao năng lực nghiên cứu và triển khai, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh trong lĩnh vực ứng dụng công nghệ bức xạ, công nghệ gia tốc và hóa phóng xạ, nhằm tạo ra các sản phẩm ứng dụng năng lượng nguyên tử phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Đồng thời, tập trung phát triển các công nghệ mới như công nghệ AI, mở rộng nghiên cứu và sản xuất dược chất phóng xạ trên các hệ máy gia tốc, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế, từng bước tiếp cận các công nghệ tiên tiến trên thế giới.

Thời gian qua, Trung tâm đã triển khai các nghiên cứu ban đầu thúc đẩy ứng dụng công nghệ chiếu xạ trong thanh tiệt trùng sản phẩm và kéo dài thời gian bảo quản hàng hóa; ứng dụng công nghệ chiếu xạ trong tiệt trùng mô ghép, chỉ khâu phẫu thuật và nhiều loại vật dụng y tế khác, góp phần giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn và bảo đảm an toàn cho bác sĩ cũng như người bệnh; thúc đẩy nghiên cứu tập trung vào ức chế nảy mầm đối với các loại củ, làm chậm quá trình chín của trái cây tươi, tiêu diệt côn trùng gây hại, xử lý vi sinh vật và nấm mốc gây bệnh trong các sản phẩm khô, bột gia vị, thảo dược… Đến nay, Trung tâm xử lý chiếu xạ trên 100 tấn trái cây/năm để xuất khẩu sang Australia và đang tiếp tục nâng cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật phục vụ kiểm tra đánh giá cơ sở để được Cục Kiểm dịch động thực vật Mỹ (APHIS-USDA) cho phép tham gia chương trình xử lý chiếu xạ tiền thông quan.

Ông Phan Việt Cương cho biết: Với tầm nhìn chiến lược hướng tới trở thành một cơ sở nghiên cứu hàng đầu trong khu vực về y học hạt nhân và công nghệ bức xạ tiên tiến, Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội tiếp tục đẩy mạnh hợp tác trong nước và quốc tế khẳng định vai trò tiên phong, những định hướng ưu tiên phát triển trong kỷ nguyên mới phù hợp với Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 mới ban hành.

Trong lĩnh vực y học hạt nhân, sản phẩm 18F-FDG và sản phẩm thuốc phóng xạ Vinatom-FDG chính thức được cấp phép lưu hành và được thử nghiệm đưa vào sử dụng trong chẩn đoán sớm bệnh ung thư. Hiện nay, mỗi năm khoảng 200 nghìn mCi thuốc phóng xạ Vinatom-FDG được cung cấp nhiều bệnh viện, trong đó có các bệnh viện lớn như Bệnh viện K và Bệnh viện Ung bướu, góp phần quan trọng đáp ứng nhu cầu chẩn đoán và điều trị của người bệnh.

Ông Nguyễn Nhị Điền, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Chủ tịch Hội Năng lượng nguyên tử Việt Nam nhiệm kỳ 2024 – 2029 cũng khẳng định vai trò và tầm quan trọng của việc ứng dụng năng lượng nguyên tử trong các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, y tế, môi trường…

Ông Nguyễn Nhị Điền cho biết: Thành tựu nổi bật nhất ứng dụng năng lượng nguyên tử trong y tế là việc phát triển mạng lưới các cơ sở X-quang, y học hạt nhân và xạ trị trong cả nước phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh với các kỹ thuật cao như kỹ thuật chẩn đoán CT, PET/CT và các kỹ thuật xạ trị dùng máy gia tốc chùm điện tử, xạ phẫu dùng nguồn phóng xạ như: Linac, Gamma knife...

Theo đó, nhiều chủng loại đồng vị và dược chất phóng xạ được sản xuất tại Lò phản ứng Đà Lạt và máy gia tốc. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ bức xạ đã tạo ra nhiều chế phẩm phục vụ sản xuất và đời sống, thân thiện môi trường như chế phẩm kích thích tăng trưởng và bảo vệ thực vật, thức ăn nuôi tôm, chế tạo một số loại vật liệu mới bằng cắt mạch và khâu mạch bức xạ… Các kỹ thuật phân tích hạt nhân đã góp phần đánh giá các loại ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí, góp phần cho phát triển bền vững.

Để thực hiện Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 cũng như các mục tiêu phát triển quốc gia và những cam kết quốc tế, thời gian tới cần tiếp tục mở rộng và đẩy mạnh phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử trong giai đoạn mới. Đặc biệt, Hội Năng lượng nguyên tử Việt Nam sẽ phát huy hơn nữa vai trò tập hợp đội ngũ cán bộ, tư vấn, phản biện, giám định các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử và bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân.