Chuyên gia nhận định khủng hoảng Eo biển Hormuz bước vào giai đoạn nguy hiểm

Tàu Symi chở 20.000 tấn khí hóa lỏng cập cảng Kandla ở Kutch, Ấn Độ sau khi di chuyển qua eo biển Hormuz, ngày 17/5/2026. Ảnh: ANI/TTXVN

Khủng hoảng tại eo biển Hormuz đang chuyển sang giai đoạn bị đánh giá là "nguy hiểm nhất" khi lượng dầu tồn kho toàn cầu suy giảm nhanh, dòng vận chuyển dầu bằng tàu biển tiếp tục bị gián đoạn và áp lực lan rộng sang toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng thế giới.

Phóng viên TTXVN tại Tel Aviv dẫn phân tích của chuyên gia Israel về kinh tế Trung Đông Doron Peskin nhấn mạnh vấn đề hiện nay không chỉ nằm ở giá dầu hay nguy cơ xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran, mà ở khoảng cách ngày càng lớn giữa lượng dầu tồn kho “trên giấy tờ” và lượng dầu thực tế có thể nhanh chóng đưa vào sử dụng. Báo cáo mới nhất của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết lượng tồn kho dầu toàn cầu đã giảm khoảng 129 triệu thùng trong tháng 3 và tiếp tục giảm thêm 117 triệu thùng trong tháng 4. Đáng chú ý, lượng dầu lưu trữ trên bờ giảm tới 170 triệu thùng trong tháng 4, trong khi lượng dầu tồn trên biển lại tăng thêm 53 triệu thùng.

Theo giới phân tích, điều này cho thấy dầu không biến mất khỏi thị trường mà đang bị “kẹt” trong hệ thống vận tải biển do rủi ro an ninh, chi phí bảo hiểm cao và việc tàu phải đi theo các tuyến đường dài hơn. Trong thực tế, dầu nằm trên tàu ngoài khơi không có giá trị vận hành tương đương dầu được lưu trữ gần các nhà máy lọc dầu.

Các chuyên gia cảnh báo nếu tình trạng hạn chế vận tải qua Eo biển Hormuz tiếp tục kéo dài và lượng tồn kho tại các nước OECD tiếp tục giảm với tốc độ hiện nay, thị trường dầu mỏ có thể rơi vào trạng thái cực kỳ nhạy cảm vào cuối tháng 6. Trong kịch bản xấu, giá dầu có thể tăng lên ít nhất 140 USD/thùng, so với khoảng 112 USD/thùng hiện nay.

Khủng hoảng hiện cũng lan sang lĩnh vực lọc hóa dầu. IEA dự báo sản lượng lọc dầu toàn cầu trong quý II/2026 có thể giảm khoảng 4,5 triệu thùng/ngày do thiệt hại hạ tầng, hạn chế xuất khẩu và thiếu nguồn cung dầu thô cho các nhà máy lọc dầu. Điều này có thể khiến tình trạng thiếu hụt xuất hiện trước tiên ở các mặt hàng như diesel, nhiên liệu máy bay, xăng và nhiên liệu vận tải biển, từ đó tác động tới giá lương thực và chi phí logistics toàn cầu.

Tuy nhiên, theo dữ liệu từ công ty theo dõi hàng hải Kpler, tính đến sáng 18/5 theo giờ địa phương, lưu lượng giao thông qua eo biển Hormuz đã tăng nhẹ vào tuần trước, trở lại mức trung bình được ghi nhận kể từ khi bắt đầu cuộc xung đột ở Trung Đông. Cụ thể, từ ngày 11-17/5, tổng cộng 55 tàu chở hàng đã đi qua tuyến đường thủy chiến lược này, tăng mạnh từ mức 19 tàu của tuần trước đó. Kể từ ngày 1 tháng 3, Kpler đã ghi nhận 663 tàu chở hàng đi qua eo biển, tương đương trung bình 55 tàu/tuần. Khoảng một nửa số tàu chở dầu qua eo biển tuần vừa qua chở chất lỏng, trong đó có 3 tàu chở dầu thô cỡ lớn với đích đến là Trung Quốc, Oman và Nhật Bản; cùng 1 tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Qatar đến Pakistan, nâng tổng số tàu chở LNG qua eo biển kể từ khi bắt đầu chiến tranh lên 8 chiếc. Ngoài ra, dữ liệu của Kpler cũng cho thấy 15 tàu chở hàng rời và 16 tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) đã qua eo biển tuần trước. Theo quân đội Mỹ, tính đến đầu tháng 5 đã có hơn 1.500 tàu thương mại bị mắc kẹt tại khu vực Vùng Vịnh do khủng hoảng Hormuz.

Trước đó, ngày 15/5, truyền hình Iran cho biết Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đang cho phép nhiều tàu hơn đi qua eo biển. Trong một bản kế hoạch mới công bố ngày 18/5, Iran đề xuất các tàu thuyền phải xin phép khi đi qua tuyến hàng hải chiến lược này và có thể phải thanh toán phí “bảo hiểm” bằng đồng Bitcoin. Theo truyền thông Iran, “Cơ quan quản lý eo biển” mới do các cơ quan an ninh cấp cao Iran thành lập sẽ chịu trách nhiệm điều phối hoạt động qua lại tại Hormuz – nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Cơ quan này dự kiến phát thông báo tới tàu thuyền qua tần số vô tuyến, yêu cầu các tàu phải “phối hợp đầy đủ” với Iran trước khi đi qua Eo biển Hormuz. Tehran cũng tuyên bố việc đi qua mà không được cấp phép có thể bị xem là “không hợp pháp”. Ngoài ra, Iran đề xuất triển khai nền tảng mang tên “Hormuz Safe”, cung cấp dịch vụ bảo hiểm hàng hải sử dụng tiền điện tử Bitcoin để thanh toán. Hãng thông tấn Fars cho biết kế hoạch này có thể mang lại hơn 10 tỷ USD doanh thu cho Iran. Dự báo đề xuất mới này sẽ tiếp tục làm phức tạp thêm cuộc đàm phán hòa bình giữa Tehran và Washington.

Trong bối cảnh này, ngành du lịch đang chịu tác động rõ rệt. Theo phóng viên TTXVN tại Paris, lượng khách Pháp đặt tour sụt giảm mạnh, đặc biệt đối với các điểm đến đường dài tại châu Á, khi giá vé máy bay tăng cao và tâm lý lo ngại bất ổn địa chính trị lan rộng. Ông Patrice Caradec, Chủ tịch Nghiệp đoàn các doanh nghiệp lữ hành Pháp (SETO) cho biết số lượng đặt tour trong tháng 3 và tháng 4 vừa qua đã giảm khoảng 22% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu sự đảo chiều mạnh sau giai đoạn khởi đầu năm 2026 đầy lạc quan của ngành du lịch Pháp. Các doanh nghiệp lữ hành nhận định tâm lý “chờ đợi và thận trọng” đang bao trùm thị trường. Khách hàng hiện không ồ ạt hủy tour đã đặt, nhưng có xu hướng trì hoãn quyết định đặt chuyến đi mới để chờ diễn biến tình hình. Châu Á hiện là khu vực chịu tác động rõ nhất với lượng khách Pháp đặt tour tới các quốc gia Đông Nam Á như Thái Lan, Indonesia...giảm tới 50%, cao gấp nhiều lần mức giảm trung bình khoảng 5% của toàn thị trường tính đến cuối tháng 4, do phần lớn các chuyến bay từ châu Âu tới Đông Nam Á phụ thuộc vào mạng lưới trung chuyển của các hãng hàng không vùng Vịnh.

Ngoài yếu tố địa chính trị, chi phí nhiên liệu hàng không tăng cũng tạo thêm áp lực lớn đối với ngành du lịch. Hiện phụ phí nhiên liệu trên các chuyến bay đường dài dao động từ 100-140 euro (113-158 USD) mỗi hành khách. Hãng hàng không quốc gia Pháp Air France đang áp dụng mức phụ phí khoảng 100 euro cho vé khứ hồi hạng phổ thông trên các đường bay đường dài. Điều này khiến tổng chi phí du lịch tăng đáng kể đối với các gia đình Pháp trong bối cảnh sức mua vẫn chưa phục hồi hoàn toàn. Trước áp lực chi tiêu, xu hướng du lịch của người Pháp cũng đang thay đổi rõ rệt. Thay vì lựa chọn các chuyến đi xa kéo dài gần 2 tuần như trước, nhiều gia đình chuyển sang các kỳ nghỉ ngắn hơn, khoảng 10-11 ngày, đồng thời ưu tiên những điểm đến gần và chi phí thấp hơn như Tây Ban Nha, Tunisia hoặc Maroc.

Ở bên kia Đại Tây Dương, giá xăng tăng cao cũng tác động đến kế hoạch nghỉ Hè của người dân Canada, khi đẩy chi phí các chuyến lái xe du lịch của người dân trở nên đắt đỏ hơn. Ông Dan McTeague, Chủ tịch tổ chức Canadians for Affordable Energy, cho biết giá xăng tại khu vực Toronto đang tiến gần ngưỡng 2 CAD (1,45 USD)/lít và có khả năng vượt kỷ lục từng được ghi nhận vào tháng 6/2022. Không chỉ các lái xe bị ảnh hưởng, ngành hàng không cũng đang chịu tác động từ cuộc chiến tại Trung Đông. Chính phủ Canada trong tuần này đã ban hành cảnh báo đi lại, lưu ý tình trạng thiếu nhiên liệu có thể dẫn tới việc hủy các chuyến bay đối với người dân có kế hoạch ra nước ngoài. Theo cảnh báo, nếu lựa chọn đi du lịch, công dân Canada cần chuẩn bị cho khả năng bị mắc kẹt ở nước ngoài. Nhiều công ty bảo hiểm cũng đã thông báo sẽ không chi trả cho các trường hợp bị gián đoạn hoặc hủy chuyến do nguyên nhân thiếu nhiên liệu máy bay.