Chuyển hóa tài sản công thành động lực tăng trưởng

Từng là trụ sở Hội đồng nhân dân của một xã trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, khu nhà với khuôn viên gần 5.000 m² tại xã Văn Giang (tỉnh Hưng Yên) nay đang được cải tạo thành Trạm Y tế xã. Thay vì bị bỏ hoang sau khi hoàn thành "sứ mệnh" hành chính, công trình nhanh chóng bước vào một vòng đời mới, phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân.

Theo lãnh đạo xã Văn Giang, địa phương đang đẩy nhanh việc cải tạo để đưa công trình vào sử dụng trước quý IV/2026. Việc tận dụng cơ sở vật chất sẵn có không chỉ đáp ứng nhu cầu y tế cơ sở mà còn giúp tiết kiệm đáng kể ngân sách đầu tư xây dựng mới.

Tại Ninh Bình, trụ sở Sở Nội vụ của tỉnh Nam Định cũ cũng đang được cải tạo thành trường mầm non.

Những câu chuyện trên phản ánh sự chuyển biến trong cách xử lý tài sản công sau sắp xếp bộ máy và đơn vị hành chính. Nếu trước đây trọng tâm là rà soát, phân loại và xử lý hàng nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư nhằm tránh thất thoát, lãng phí, thì nay yêu cầu đặt ra là khai thác hiệu quả từng tài sản, đưa nguồn lực đang "nằm yên" trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Đây cũng là sự thay đổi trong tư duy quản lý tài sản công. Giá trị của một trụ sở hay khu đất không chỉ được đo bằng số tiền thu từ đấu giá hoặc cho thuê, mà còn ở khả năng tạo ra những giá trị mới. Một công trình được chuyển thành trường học sẽ giảm chi đầu tư xây dựng; một trụ sở cải tạo thành cơ sở y tế giúp nâng cao chất lượng dịch vụ công; còn một khu đất được khai thác đúng quy hoạch có thể mở ra cơ hội thu hút đầu tư, phát triển thương mại, dịch vụ và tạo thêm việc làm.

Nói cách khác, xử lý tài sản công không còn là bài toán quản lý đơn thuần mà trở thành bài toán phân bổ và sử dụng nguồn lực cho phát triển.

Thực tế cho thấy, mỗi cơ sở nhà, đất dôi dư có đặc điểm khác nhau về vị trí, quy mô, hiện trạng và nhu cầu sử dụng vì vậy, không có một mô hình xử lý chung cho tất cả.

Tại Quảng Ninh, địa phương không đặt mục tiêu tối đa hóa nguồn thu từ cho thuê nhà, đất công mà ưu tiên đưa tài sản vào khai thác hiệu quả để tạo ra các hoạt động kinh tế, từ đó tăng nguồn thu bền vững cho ngân sách. Theo bà Mai Lê Hoa, Phó Giám đốc Sở Tài chính Quảng Ninh, trước khi quyết định phương án xử lý, từng cơ sở đều được rà soát kỹ về hiện trạng, quy hoạch và nhu cầu sử dụng. Những công trình còn phù hợp được điều chuyển cho các đơn vị thiếu trụ sở; chỉ những tài sản không còn nhu cầu sử dụng cho mục đích công mới được xem xét cho thuê, đấu giá hoặc chuyển đổi công năng.

Quá trình xử lý cũng được lãnh đạo tỉnh theo dõi thường xuyên. Các trường hợp vướng mắc được các sở, ngành và chính quyền địa phương trực tiếp kiểm tra hiện trạng để thống nhất phương án ngay tại cơ sở, qua đó rút ngắn thời gian xử lý và hạn chế tình trạng công trình xuống cấp vì bỏ trống.

Trong khi đó, Ninh Bình lựa chọn phương án khai thác linh hoạt theo từng nhóm tài sản. Những khu đất có lợi thế và phù hợp quy hoạch được nghiên cứu đấu giá hoặc cho thuê; các cơ sở còn đáp ứng nhu cầu sử dụng được điều chuyển làm trụ sở, trường học hoặc cơ sở y tế; một số khu đất khác được quy hoạch thành công viên, bãi đỗ xe và không gian sinh hoạt cộng đồng.

Điểm chung trong cách làm của các địa phương là hướng tới tối ưu hóa giá trị sử dụng thay vì chỉ tối đa hóa giá trị tài chính. Một công viên có thể không mang lại nguồn thu trực tiếp nhưng góp phần nâng cao chất lượng đô thị; ngược lại, một khu đất có lợi thế thương mại nếu tiếp tục sử dụng không hiệu quả sẽ làm mất cơ hội thu hút đầu tư và phát triển dịch vụ.

Ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), cho rằng mỗi cơ sở nhà, đất cần được xem xét trên cơ sở hiệu quả tổng thể mang lại cho Nhà nước và xã hội. Không phải mọi tài sản đều nên đấu giá để tăng thu ngân sách, cũng không phải tất cả đều tiếp tục sử dụng cho mục đích công. Điều quan trọng là lựa chọn phương án tạo ra giá trị cao nhất, phù hợp quy hoạch và nhu cầu thực tế.

Thực tế cho thấy, cùng một cơ chế chính sách nhưng hiệu quả khai thác tài sản công giữa các địa phương rất khác nhau. Nơi nào chủ động rà soát, quyết liệt xử lý và lựa chọn đúng phương án sẽ sớm đưa tài sản trở lại phục vụ phát triển. Ngược lại, nếu chậm trễ hoặc chỉ dừng ở việc hoàn thiện thủ tục, nhiều cơ sở sẽ tiếp tục xuống cấp, làm tăng chi phí quản lý và bỏ lỡ cơ hội phát triển.

Tại Phiên họp thứ 30 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phải hoàn thành xử lý dứt điểm các công trình, dự án tồn đọng, các cơ sở nhà, đất dư dôi sau sắp xếp; kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân không quyết liệt để tồn đọng kéo dài. Đồng thời, tổng kiểm kê số hóa, rà soát, đánh giá các nguồn lực của đất nước, trả lời rõ các câu hỏi: nguồn lực nào đang tồn đọng, nguồn lực nào đang phân bổ sai, nguồn lực nào chưa được định giá đúng, nguồn lực nào phải kiến tạo mới và ai sẽ phải chịu trách nhiệm phải tháo gỡ trong thời hạn bao lâu, bằng công cụ gì, kết quả ra sao?

Kết quả của cuộc cải cách bộ máy vì thế không chỉ được đo bằng số đầu mối được tinh gọn hay số đơn vị hành chính được sắp xếp lại, mà còn ở khả năng chuyển hóa những tài sản từng phục vụ hoạt động hành chính thành nguồn lực mới cho phát triển. Khi mỗi trụ sở, mỗi khu đất công được khai thác đúng quy hoạch và đúng nhu cầu, tài sản công sẽ không còn là nguồn lực "đóng băng" mà trở thành vốn phát triển, góp phần mở rộng dư địa tăng trưởng, nâng cao hiệu quả đầu tư công và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.