Chuyển từ thuế khoán sang kê khai: Động lực phát triển cho hộ kinh doanh

Theo các chuyên gia kinh tế, với đặc thù là khu vực kinh tế gần dân nhất, bao phủ nhiều ngành nghề, lĩnh vực hoạt động đa dạng, khu vực hộ kinh doanh cá thể phản ánh rõ nét tinh thần tự chủ, khát vọng vươn lên và làm giàu chính đáng của người Việt Nam. Nhận thức rõ vai trò, đóng góp ngày càng to lớn của khu vực hộ kinh doanh, các Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 198/2025/QH15 về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân được ban hành có đề cập việc chuyển đổi hình thức thuế khoán sang phương pháp kê khai để mở ra cho hộ kinh doanh cơ hội bứt phá, phát triển hơn nữa và khẳng định vị thế trong kỷ nguyên vươn mình.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc chuyển đổi này có thể sẽ khiến các hộ kinh doanh băn khoăn, e ngại song đây là bước đi tất yếu trong tiến trình phát triển và mang lại những lợi ích thiết thực cho chính bản thân hộ kinh doanh về tiềm năng phát triển và mở rộng quy mô doanh thu.

Theo Cục Thuế, việc kê khai, nộp thuế theo doanh thu thực tế thể hiện sự minh bạch trong hoạt động kinh doanh. Cục Thuế cho biết, việc chuyển đổi từ khoán sang kê khai không phải là thêm thủ tục, mà là sự thay đổi về cách tiếp cận và niềm tin. Trên cơ sở đặt niềm tin để người nộp thuế tự kê khai, tự nộp thuế theo doanh thu thực tế phát sinh, và cơ quan thuế tập trung vai trò hỗ trợ, xác thực và bảo đảm công bằng thông qua dữ liệu điện tử.

Thực tế hiện nay cho thấy, phương pháp khoán bộc lộ hạn chế về tính công bằng và minh bạch. Trong khi doanh nghiệp đã có công cụ quản lý và nhân sự chuyên trách, nhiều hộ kinh doanh vẫn quen hoạt động theo kinh nghiệm, chưa có sổ sách, còn e ngại công nghệ và thủ tục. Điều này khiến việc triển khai các biện pháp hỗ trợ của cơ quan thuế như hóa đơn điện tử, dịch vụ thuế điện tử chưa đạt kết quả như mong muốn.

Chính vì vậy, ngành thuế đặt mục tiêu hỗ trợ để hộ kinh doanh được tiếp cận và hưởng chính sách như doanh nghiệp, hướng tới minh bạch, công bằng. Khi ghi chép đầy đủ doanh thu, chi phí, hộ kinh doanh sẽ hiểu rõ hiệu quả làm ăn, tự điều chỉnh kế hoạch, nâng cao năng lực cạnh tranh. Mọi giao dịch qua hóa đơn và thanh toán điện tử sẽ tạo uy tín, có giá trí pháp lý và cơ hội tiếp cận vốn, khách hàng mới - giúp hộ kinh doanh bước vào nền kinh tế chính thức, tự tin phát triển.

Bên cạnh đó, việc kê khai, nộp thuế theo doanh thu thực tế cũng là nền tảng cho sự phát triển bền vững của hộ kinh doanh bởi đây là công cụ cần thiết để hình thành một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và dựa trên năng lực thực chất.

Theo đó, khi hộ kinh doanh chủ động kê khai doanh thu thực tế, Nhà nước có được dữ liệu chính xác để xây dựng chính sách tín dụng, bảo hiểm, đào tạo nghề và hỗ trợ phù hợp, giúp hộ được tiếp cận các nguồn lực phát triển như doanh nghiệp.

Đồng thời, phương pháp kê khai cũng tạo thói quen quản trị tài chính, ghi chép doanh thu, chi phí rõ ràng, giúp hộ hiểu rõ hiệu quả hoạt động, giảm rủi ro và đưa ra quyết định kinh doanh đúng đắn hơn. Nhờ đó, hộ kinh doanh từng bước chuyển từ khu vực phi chính thức sang chính thức, được bảo vệ quyền lợi, được khuyến khích đầu tư và mở rộng quy mô. Chính sự minh bạch và chủ động ấy là nền tảng để hộ kinh doanh phát triển bền vững dựa trên năng lực thật, thông tin thật và cơ hội thật.

Song hành với hoàn thiện thể chế là hiện đại hoá phương thức quản lý thuế. Từ đây, mọi hoạt động doanh thu của hộ kinh doanh thay vì được ước lượng mức thuế sẽ được phản ánh bằng dữ liệu, thông qua việc triển khai hoá đơn điện tử, sổ ghi doanh thu điện tử, công cụ khai nộp thuế trực tuyến.

Ngành thuế đang triển khai hóa đơn điện tử, sổ ghi doanh thu điện tử, công cụ khai nộp thuế trực tuyến giúp hộ kinh doanh nộp thuế dễ dàng, nhanh chóng, chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại. Cơ quan thuế đồng hành, hỗ trợ, hướng dẫn tận tình, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, thân thiện với người dân. Các chương trình tập huấn, phần mềm miễn phí và dịch vụ tư vấn thuế cũng được mở rộng, giúp hộ kinh doanh làm quen với công nghệ, từng bước tự tin hội nhập.

Cùng với đó, ngành thuế phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an, ngân hàng, cơ quan đăng ký kinh doanh, bảo hiểm xã hội và chính quyền địa phương trong việc kết nối dữ liệu, hình thành hệ thống thông tin thống nhất, đảm bảo quản lý hiệu quả, tránh trùng lặp hoặc gian lận thuế. Các địa phương cũng được khuyến khích xây dựng chính sách hỗ trợ tín dụng, mặt bằng, khởi nghiệp, tạo điều kiện để hộ kinh doanh đủ năng lực chuyển lên doanh nghiệp.

Ngoài ra, chuyển từ thuế khoán sang kê khai là cơ hội để hộ kinh doanh mở rộng doanh thu và phát triển bền vững. Khi sử dụng hóa đơn điện tử và kê khai doanh thu thực tế, các giao dịch trở nên minh bạch, giúp hộ kinh doanh nâng cao uy tín, dễ dàng tham gia chuỗi cung ứng chính thức và hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức lớn. Việc minh bạch doanh thu, chi phí, lợi nhuận cũng giúp hộ kinh doanh tiếp cận vốn ngân hàng và đối tác thuận lợi hơn, mở rộng quy mô kinh doanh.

Đồng thời, kê khai thuế thúc đẩy hộ kinh doanh hình thành thói quen quản trị, hoạch toán khoa học, chủ động đầu tư, tăng năng suất và phát triển chuyên nghiệp. Qua đó, kê khai thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn là đòn bẩy giúp hộ kinh doanh khẳng định vị thế, nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế số.

Theo các chuyên gia kinh tế chuyển đổi từ khoán sang kê khai là bước tiến lớn nhằm tạo ra nền kinh tế hiệu quả, minh bạch và công bằng hơn, khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ. Khi sự minh bạch trở thành chuẩn mực, hộ kinh doanh được tiếp cận công bằng về cơ hội, nguồn lực và thị trường, thì doanh thu và năng lực cạnh tranh sẽ tự nhiên tăng lên. Hộ kinh doanh với vai trò là lực lượng kinh tế năng động, sáng tạo và giàu khát vọng, sẽ tiếp tục khẳng định vị thế của mình, đóng góp tích cực cho tăng trưởng và phát triển bền vững của đất nước.