Xử lý nhà, đất công dôi dư - Bài 1: Mỗi nơi một phương án

Sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, hàng nghìn cơ sở nhà, đất công dôi dư trên cả nước đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý và khai thác. Làm sao để tránh lãng phí, biến những trụ sở cũ thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội thay vì thành "gánh nặng" quản lý là bài toán đòi hỏi sự linh hoạt, phân cấp mạnh mẽ và tư duy xử lý sát với thực tiễn. Thông tấn xã Việt Nam thực hiện loạt 3 bài viết nhận diện toàn diện bức tranh xử lý tài sản công dôi dư tại các địa phương, từ khâu rà soát, chuyển đổi công năng đến những giải pháp tháo gỡ nút thắt thủ tục hiện nay.

Bài 1: Mỗi nơi một phương án xử lý

Nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy đang được các địa phương phân loại theo vị trí, quy hoạch, quy mô và khả năng khai thác để xác định phương án xử lý. Cách làm này nhằm tránh áp dụng một phương án chung cho những tài sản có đặc điểm khác nhau, đồng thời mở hướng khai thác đối với những cơ sở có lợi thế và giảm tình trạng tài sản công bị bỏ trống, sử dụng không hiệu quả.

Tại Gia Lai, sau sắp xếp tổ chức bộ máy, tỉnh còn 1.056 cơ sở nhà, đất dôi dư cần tiếp tục xử lý. Đây là số tài sản còn lại sau khi tỉnh đã bố trí sử dụng 557 cơ sở trong tổng số 1.613 cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc phạm vi quản lý.

Trong số 1.056 cơ sở tiếp tục xử lý, có 1.000 cơ sở thuộc các cơ quan, đơn vị của tỉnh và 56 cơ sở là tài sản của các cơ quan Trung ương chuyển giao về địa phương. Phần lớn các cơ sở thuộc nhóm này là điểm trường nhỏ, lẻ, trụ sở khu phố, nhà văn hóa thôn và các cơ sở ở địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Thay vì đưa toàn bộ số tài sản vào một phương án chung, UBND tỉnh Gia Lai chia thành 4 nhóm để xử lý. Nhóm thứ nhất gồm 644 cơ sở có diện tích đất nhỏ, nằm xen kẽ trong khu dân cư hoặc được quy hoạch sang đất ở. Các cơ sở này được định hướng giao đất ở theo quy định của pháp luật đất đai, trong đó có trường hợp thực hiện đấu giá quyền sử dụng đất.

Nhóm thứ hai gồm 69 cơ sở có diện tích tương đối lớn, vị trí thuận lợi hoặc có khả năng kết hợp với các khu đất liền kề để hình thành dự án. Tỉnh dự kiến cho thuê đất thông qua đấu giá đất thương mại, dịch vụ hoặc lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án theo quy định.

Nhóm thứ ba gồm 141 cơ sở tại các vị trí trung tâm của thành phố Pleiku cũ và trung tâm các huyện cũ. Những khu đất này hiện vẫn được quy hoạch là đất trụ sở cơ quan, đất công trình sự nghiệp nên tỉnh lựa chọn phương án cho thuê ngắn hạn dưới 5 năm.

Nhóm thứ tư gồm 202 cơ sở tại vùng sâu, vùng xa, miền núi không còn phù hợp để làm trụ sở, cơ sở sự nghiệp hoặc công trình công cộng, đồng thời không có tổ chức, cá nhân có nhu cầu nhận giao hoặc thuê đất. Với nhóm này, tỉnh thực hiện thanh lý tài sản trên đất nếu có, sau đó giao đất cho UBND cấp xã quản lý.

Việc phân loại theo từng nhóm cũng được gắn với thời hạn xử lý cụ thể. Gia Lai yêu cầu hoàn thành rà soát, điều chỉnh quy hoạch liên quan trước ngày 10/10/2026; thanh lý tài sản trên đất trước ngày 10/10; hoàn thành cho thuê ngắn hạn đối với nhóm 141 cơ sở trước ngày 10/11; các trường hợp giao đất, cho thuê đất thuộc thẩm quyền cấp xã phải hoàn thành chậm nhất ngày 10/12.

Sở Tài chính được giao theo dõi, đôn đốc và tổng hợp tiến độ. UBND tỉnh cũng yêu cầu gắn kết quả xử lý với trách nhiệm của người đứng đầu UBND cấp xã và Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh.

Từ thực tế này, việc phân loại tài sản đang trở thành khâu đầu tiên quyết định phương án xử lý. Chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh cho rằng giá trị của tài sản công không chỉ nằm ở số tiền thu được khi bán hoặc cho thuê mà còn ở giá trị sử dụng và những lợi ích kinh tế - xã hội mà tài sản có thể tạo ra nếu được bố trí đúng công năng và đúng thời điểm.

Theo ông Đinh Trọng Thịnh, cùng một loại tài sản nhưng vị trí, hiện trạng và nhu cầu sử dụng khác nhau thì phương án xử lý cũng có thể khác nhau. Vì vậy, việc rà soát và phân loại cần gắn với quy hoạch và nhu cầu thực tế của từng địa bàn.

Cách phân loại này cũng đang được áp dụng tại Thái Nguyên. Theo Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Thái Nguyên Lê Kim Phúc, các trụ sở, nhà đất dôi dư tại xã, phường được xem xét theo hiện trạng và nhu cầu sử dụng. Những điểm lẻ có thể được bàn giao cho các cơ sở kinh tế cộng đồng hoặc bố trí làm công trình văn hóa, nơi sinh hoạt của địa phương. Những cơ sở có lợi thế về vị trí và khả năng phát triển kinh tế được xem xét đưa ra đấu giá hoặc cho thuê để thực hiện dự án phát triển kinh tế.

Riêng khu vực trụ sở tại tỉnh Bắc Kạn cũ, địa phương đang rà soát theo quy hoạch mới. Trên cơ sở nhu cầu phát triển, Thường trực Tỉnh ủy đã cho chủ trương mở rộng quy hoạch để tiến hành đấu giá và mời nhà đầu tư xây dựng trung tâm thương mại.

Tại Lâm Đồng, việc phân loại cũng được thực hiện theo từng nhóm quản lý. Đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư được giao Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý, khai thác, hiện có 166 cơ sở. Qua rà soát, các cơ sở được phân thành 3 nhóm: 26 cơ sở địa phương đề nghị giữ lại; 87 cơ sở khai thác theo Luật Đất đai và 53 cơ sở khai thác cho thuê theo Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP. Hiện nay, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ pháp lý, xác định giá trị còn lại của tài sản và thực hiện các thủ tục cần thiết để triển khai đấu giá, cho thuê theo quy định.

Qua rà soát, các địa phương đang căn cứ vào hiện trạng, vị trí, quy hoạch và nhu cầu sử dụng để xác định phương án đối với từng cơ sở. Những cơ sở còn nhu cầu sử dụng được ưu tiên bố trí, điều chuyển; cơ sở có lợi thế về vị trí, quỹ đất được xem xét đấu giá hoặc cho thuê; các cơ sở không còn nhu cầu và khó khai thác được thanh lý tài sản trên đất, giao địa phương quản lý.

Cách phân loại này giúp xác định trực tiếp phương án xử lý đối với từng nhóm tài sản, thay vì chỉ thống kê số cơ sở nhà, đất dôi dư cần xử lý.

Bài 2: Khi trụ sở cũ có công năng mới