Xử lý nhà, đất công dôi dư - Bài cuối: Tháo nút thắt, sớm đưa nhà đất vào khai thác

Phương án phân loại đã định hình, nhu cầu tái sử dụng đã rõ, song từ chủ trương đến khi nhà, đất dôi dư thực sự đi vào hoạt động lại vướng hàng loạt "nút thắt" về thủ tục, quy hoạch và định giá. Việc áp dụng các cơ chế mới từ Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính, cùng tinh thần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cơ sở đang trở thành chìa khóa quyết định nhằm giải phóng nguồn lực tài sản công, bảo đảm hoàn thành mục tiêu trong năm 2026.

Tại Thái Nguyên, Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP tạo thêm cơ chế để địa phương tạm giao, cho thuê và khai thác một số cơ sở nhà, đất chưa thể xử lý ngay theo phương án cuối cùng.

Theo bà Vũ Thị Anh Dung, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Thái Nguyên, trước khi có Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP, việc cho thuê tài sản công gặp khó ở khâu xác định giá. Địa phương phải thuê đơn vị tư vấn, trong khi việc tìm tài sản tương đồng để so sánh giá thị trường không dễ.

Nghị quyết 31 cho phép UBND cấp xã, phường và Trung tâm Phát triển quỹ đất chủ động xác định giá theo phương pháp được quy định. Cơ chế này giúp địa phương rút ngắn một bước trong quá trình cho thuê tài sản.

Thái Nguyên cũng áp dụng cơ chế tạm giao đối với những cơ sở cần điều chuyển nhưng chưa hoàn tất đầy đủ hồ sơ tiếp nhận. Theo bà Vũ Thị Anh Dung, 26 cơ sở nhà, đất đã được chủ tịch UBND cấp xã tạm giao cho cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và lực lượng vũ trang sử dụng trong thời gian chờ hoàn tất hồ sơ.

Đối với nhóm cơ sở được giao cho các tổ chức quản lý, kinh doanh nhà để khai thác, 29 cơ sở đã được đưa vào quy trình cho thuê; trong đó 24 cơ sở đã có quyết định giá cho thuê, 26 cơ sở có thông báo cho thuê và 17 cơ sở đã ký hợp đồng.

Tại Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh, 48 cơ sở đang được quản lý, khai thác. Có 20 cơ sở đã được cho thuê, còn 28 cơ sở tiếp tục được thông báo và tìm người thuê.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý Công sản (Bộ Tài chính),  việc xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp không chỉ là hoàn tất các thủ tục hành chính mà cần hướng tới việc đưa tài sản vào sử dụng. Ông cho rằng Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP tạo cơ sở pháp lý để các bộ, ngành và địa phương xử lý những vấn đề phát sinh, nhất là các vướng mắc về thẩm quyền và trình tự, thủ tục.

Một trong những nội dung được ông Nguyễn Tân Thịnh đề cập là việc phân cấp, phân quyền trong xử lý tài sản. Khi thẩm quyền được giao cho cơ quan trực tiếp quản lý hoặc địa phương, việc lựa chọn phương án có thể gắn sát hơn với hiện trạng tài sản và nhu cầu sử dụng.

Tuy nhiên, việc có thêm thẩm quyền không đồng nghĩa toàn bộ quy trình được thực hiện ngay. Một cơ sở nhà, đất muốn đưa vào khai thác vẫn phải trải qua các bước rà soát hiện trạng, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, cập nhật quy hoạch, xác định giá trị tài sản, lựa chọn hình thức khai thác và hoàn tất các thủ tục liên quan.

Tại Lâm Đồng, số lượng hồ sơ còn phải tiếp tục xử lý cho thấy khối lượng công việc ở cấp địa phương vẫn lớn.

Theo báo cáo của Sở Tài chính tỉnh Lâm Đồng, đến ngày 15/9/2026, trong số các cơ sở thuộc diện tiếp tục xử lý, tỉnh đã ban hành quyết định xử lý đối với 423 cơ sở. Còn 212 cơ sở chưa được phê duyệt phương án, trong đó 191 cơ sở đang được địa phương xây dựng phương án và 21 cơ sở chưa hoàn thành việc bàn giao từ các cơ quan Trung ương.

Đối với các cơ sở giao Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý, đơn vị này đang hoàn thiện hồ sơ pháp lý, xác định giá trị còn lại của tài sản và thực hiện các thủ tục để triển khai đấu giá, cho thuê theo quy định.

Tại Trung tâm Quản lý nhà tỉnh, việc khai thác đã được triển khai đối với những cơ sở đủ điều kiện. Đến ngày 14/9/2026, Trung tâm đã cho thuê 30 cơ sở theo Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP, với tổng số tiền thu được hơn 8,51 tỷ đồng.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Võ Ngọc Hiệp cho biết tỉnh đặt mục tiêu trong tháng 9/2026 tất cả tài sản công dôi dư phải có phương án quản lý, xử lý và đến tháng 12/2026 phải được khai thác, sử dụng.

Để đạt tiến độ này, Lâm Đồng tiếp tục yêu cầu các sở, ngành và địa phương rà soát những tài sản còn bỏ sót, hoàn thiện hồ sơ và phê duyệt phương án đối với những cơ sở chưa được xử lý.

Tại Gia Lai, tiến độ cũng được chia theo từng khâu. Đối với các cơ sở thực hiện giao đất, cho thuê đất thuộc thẩm quyền cấp xã, địa phương phải hoàn thành chậm nhất ngày 10/12/2026. Các hồ sơ thuộc thẩm quyền UBND tỉnh phải được UBND cấp xã gửi đến Sở Nông nghiệp và Môi trường chậm nhất ngày 15/10/2026.

Các địa phương phải hoàn thành rà soát, điều chỉnh quy hoạch liên quan trước ngày 10/10/2026. Những cơ sở thuộc diện thanh lý tài sản trên đất cũng phải hoàn thành việc thanh lý trước thời điểm này để thực hiện các bước tiếp theo.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính  đã có công văn yêu cầu các bộ, cơ quan Trung ương và UBND các tỉnh, thành phố đẩy mạnh sắp xếp, bố trí, xử lý và khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính, bảo đảm hoàn thành trong năm 2026.

Theo Bộ Tài chính, các cơ quan phải khẩn trương hoàn thành việc phê duyệt phương án xử lý, khai thác; phân loại rõ tài sản tiếp tục sử dụng, chuyển đổi công năng, thu hồi, điều chuyển, chuyển giao hoặc xử lý theo quy định. Đối với tài sản chưa có phương án, các địa phương phải tiếp tục rà soát, đồng thời ưu tiên bố trí những cơ sở phù hợp cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng, an sinh xã hội và các thiết chế phục vụ trực tiếp người dân.

Bộ Tài chính cũng yêu cầu tăng cường kiểm tra việc quản lý, sử dụng tài sản công; tổ chức các đoàn công tác kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn, nhất là tại những đơn vị, địa phương còn nhiều cơ sở nhà, đất chưa được khai thác, xử lý.

Một yêu cầu mới được đặt ra là các cơ quan tài chính và đơn vị liên quan phải cập nhật đầy đủ tiến độ, kết quả xử lý trên Phần mềm theo dõi, tổng hợp nhà, đất dôi dư. Số liệu được cập nhật là các cơ sở nhà, đất do cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý, dôi dư, không còn nhu cầu sử dụng từ ngày 1/1/2025, không bao gồm nhà, đất của doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết từ đầu năm 2026, Bộ Tài chính đã tham mưu ban hành các nghị quyết, nghị định, thông tư liên quan đến xử lý tài sản công, đồng thời tổ chức hướng dẫn, hỗ trợ địa phương.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn, xử lý nhà, đất dôi dư không chỉ nhằm thực hành tiết kiệm, chống lãng phí mà còn hướng tới mục tiêu quan trọng hơn là đưa nguồn lực vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Mỗi cơ sở nhà, đất được bố trí sử dụng đúng thời điểm sẽ góp phần giảm áp lực đầu tư công, tiết kiệm ngân sách và tạo điều kiện cải thiện chất lượng dịch vụ công cho người dân.